Việc Nhật Bản sắp nới lỏng các quy định xuất khẩu vũ khí đang thu hút sự quan tâm mạnh mẽ từ nhiều nước, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump đang lưỡng lự về các cam kết an ninh với các đồng minh, còn xung đột ở Iran và Ukraine đang gây áp lực lên nguồn cung vũ khí của Mỹ.
Đảng Dân chủ Tự do (LDP) của Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi vừa thông qua những thay đổi vào tuần này, khi bà nỗ lực vực dậy nền công nghiệp quân sự của đất nước. Reuters ngày 15.4 dẫn lời 3 quan chức chính phủ Nhật cho hay chính phủ sẽ chính thức thông qua các quy định mới ngay trong tháng này.
Nhật chi 60 tỉ USD cho lực lượng phòng vệ trong năm nay. Nhật duy trì một ngành công nghiệp quốc phòng quy mô đáng kể, có khả năng sản xuất các hệ thống tiên tiến như tàu ngầm và máy bay chiến đấu.
Trong số những khách hàng tiềm năng mới có quân đội Ba Lan và Hải quân Philippines, những lực lượng đang trải qua quá trình hiện đại hóa, theo các quan chức Nhật và các nhà ngoại giao nước ngoài tại Tokyo.
Các nhà thầu quốc phòng Toshiba và Mitsubishi Electric đang tuyển dụng nhân viên và tăng năng lực sản xuất để tận dụng nhu cầu, các giám đốc điều hành của họ cho biết, cung cấp những chi tiết chưa từng được công bố trước đây.
Theo 2 quan chức Nhật, một trong những thỏa thuận đầu tiên mà chính phủ của bà Takaichi có khả năng phê duyệt là xuất khẩu tàu hộ tống cũ sang Philippines, trước khi xuất khẩu các hệ thống phòng thủ tên lửa.
Ông Mariusz Boguszewski, phó trưởng phái đoàn Đại sứ quán Ba Lan tại Nhật, cho biết Warsaw và Tokyo có thể giúp lấp đầy những khoảng trống trong kho vũ khí của nhau, hợp tác trong các lĩnh vực như hệ thống chống máy bay không người lái (UAV) và tác chiến điện tử.
Tập đoàn WB của Ba Lan, một trong những nhà thầu quốc phòng tư nhân lớn nhất châu Âu, năm ngoái đã ký một thỏa thuận sơ bộ về UAV với nhà sản xuất máy bay ShinMaywa của Nhật.
Ba nhà ngoại giao châu Âu khác cho biết việc Nhật nới lỏng chính sách xuất khẩu vũ khí tạo cơ hội để giảm bớt sự phụ thuộc nặng nề vào vũ khí của Mỹ, vốn đang chịu áp lực do các cuộc xung đột.
Theo các nhà ngoại giao này, tính khó đoán của ông Trump, chẳng hạn như những lời đe dọa rời khỏi NATO và sáp nhập Greenland, cũng đã thúc đẩy mạnh mẽ việc đa dạng hóa nguồn cung vũ khí.
Văn phòng của bà Takaichi từ chối trả lời các câu hỏi cụ thể liên quan những vấn đề trên, thay vào đó nhắc lại bài phát biểu hôm 20.2, trong đó nhà lãnh đạo nói rằng bà đang xem xét lại các biện pháp kiểm soát để tăng cường sản xuất quốc phòng của Nhật và củng cố năng lực của các đồng minh.
Mỹ từ lâu đã thống trị các chuỗi cung ứng quân sự toàn cầu. Theo một báo cáo hồi tháng 3 của Viện Nghiên cứu Hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI), nước này chiếm 95% lượng nhập khẩu quốc phòng của Nhật, 85% lượng nhập khẩu của Úc và Anh, và 77% lượng nhập khẩu của Ả Rập Xê Út trong giai đoạn 2021-2025.
Ủy ban Đạo đức Hạ viện Mỹ đang mở cuộc điều tra đối với 4 nghị sĩ của đảng Cộng hòa lẫn Dân chủ. Hai trong số này đã từ chức vào hôm qua (giờ VN) trước khi các kiến nghị khai trừ được trình lên hạ viện.
Đài NBC News hôm qua đưa tin hạ nghị sĩ Eric Swalwell của đảng Dân chủ ở bang California thông báo trên mạng xã hội về quyết định rời ghế sau khi nhiều phụ nữ cáo buộc ông tấn công tình dục. Cuối tuần qua, báo San Francisco Chronicle và Đài CNN đăng bài phỏng vấn 4 phụ nữ tố cáo ông có hành vi sai trái về tình dục. Ông Swalwell phủ nhận mọi cáo buộc, và chỉ thừa nhận đã xảy ra sai lầm trong phán đoán.
Vài giờ sau, hạ nghị sĩ Tony Gonzales của đảng Cộng hòa ở bang Texas cũng lên mạng xã hội chia sẻ kế hoạch về hưu sau khi thừa nhận có quan hệ tình ái với một cựu trợ lý, người sau đó đã tự thiêu và tử vong. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson và các lãnh đạo đảng Cộng hòa tại quốc hội trước đó cũng thúc giục ông Gonzales không nên tái tranh cử nhiệm kỳ kế tiếp.
Không dừng lại ở đó, Hạ viện Mỹ cũng đang đối mặt hai vụ bê bối khác liên quan đến bộ đôi nghị sĩ đến từ bang Florida là bà Sheila Cherfilus-McCormick thuộc đảng Dân chủ và ông Cory Mills của đảng Cộng hòa. Cụ thể, nghị sĩ Cherfilus-McCormick đang đối mặt phiên điều trần sau khi Ủy ban Đạo đức Hạ viện liệt kê tổng cộng 25 sai phạm liên quan đến hoạt động cung cấp tài chính cho chiến dịch tranh cử. Bà cũng phải ra tòa hình sự liên bang vào năm sau.
Còn nghị sĩ Mills đang bị điều tra với nhiều cáo buộc, từ hành vi sai trái tình dục, bạo lực gia đình đến vi phạm tài chính, và ông cũng đã phủ nhận toàn bộ.
Nghị sĩ đảng Cộng hòa Byron Donalds (bang Florida) cho rằng những cáo buộc trên đã gây tổn hại cho tính liêm chính của Quốc hội Mỹ. Quyết định từ chức của ông Swalwell và ông Gonzales được đưa ra trước khi nghị quyết khai trừ được đưa ra trước hạ viện. Nghị quyết khai trừ bà Cherfilus-McCormick cùng ông Mills cũng đã được chuẩn bị và nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ nhiều nghị sĩ lưỡng đảng.
Vụ việc diễn ra trong bối cảnh đảng Cộng hòa đang nắm đa số sít sao trước đảng Dân chủ với tỷ lệ 217 - 214 ghế. Vì thế bất kỳ ghế trống nào cũng sẽ dẫn đến bầu cử bổ sung, và thời gian tổ chức phụ thuộc vào quyết định của thống đốc các bang.
Điều đáng lưu ý là trong cả 4 trường hợp trên đều xuất hiện một bên là nghị sĩ đảng Dân chủ và bên còn lại một nghị sĩ đảng Cộng hòa, dẫn đến những đồn đoán về khả năng đang xảy ra "một cuộc thanh lọc cân bằng" về mặt chính trị. Cụ thể là một nghị sĩ Dân chủ đổi một nghị sĩ Cộng hòa, hoặc thậm chí mỗi đảng hai người.
Theo thông báo từ Lục quân, Thiếu úy Lamont Key Jr. là một trong hai quân nhân Mỹ mất tích cách đây hơn một tuần tại vùng biển ngoài khơi phía nam Morocco, gần khu huấn luyện Cap Draa.
Giới chức quân đội cho biết chiến dịch tìm kiếm quân nhân còn lại vẫn đang được triển khai, với hơn 1.000 quân nhân và nhân viên dân sự của Mỹ lẫn Morocco tham gia.
Cả hai quân nhân đều tham gia cuộc tập trận thường niên có tên Sư tử châu Phi. Tuy nhiên, Đài CBS News dẫn lời phía quan chức quân sự Mỹ cho hay vụ mất tích không liên quan đến hoạt động tập trận.
Theo báo cáo sơ bộ, một nhóm quân nhân trong đó có 2 người đã tổ chức đi bộ ngắm hoàng hôn thì một người không biết bơi rơi xuống biển. Một người khác đã nhảy xuống biển tìm cách cứu đồng đội thì bị sóng lớn đánh trúng và bị cuốn trôi.
Những người khác cũng nỗ lực giải cứu cả hai nhưng không thành công.
Thi thể quân nhân Key đã được một đội tìm kiếm Morocco phát hiện vào khoảng 8 giờ 55 sáng 9.5 (giờ địa phương). Thi thể được tìm thấy dọc bờ biển, cách vị trí 2 người mất tích khoảng 1,6 km. Chưa rõ ông Key là người rơi xuống biển hoặc người nhảy xuống tìm cách cứu hộ.
Thiếu úy Key, 27 tuổi, người thành phố Richmond (bang Virginia). Ông là sĩ quan pháo binh phòng không thuộc Bộ tư lệnh Phòng thủ Tên lửa và Phòng không Lục quân số 10 của Lục quân Mỹ tại châu Âu.
"Kyiv đã là một nơi nguy hiểm trong nhiều năm qua. Nguy cơ trong các cuộc chiến như thế này là chúng luôn có thể leo thang, lan rộng thành điều gì đó mới", theo AFP dẫn lời ông Rubio.
Trước đó, Ngoại trưởng Sergey Lavrov đã điện đàm với người đồng cấp Mỹ Marco Rubio ngày 25.5, theo TASS. Trong cuộc gọi, ông Lavrov thông báo Nga sẽ bắt đầu tấn công "các trung tâm ra quyết định" của Ukraine, đồng thời kêu gọi Mỹ sơ tán đại sứ quán khỏi Kyiv.
Nga cũng cảnh báo công dân nước ngoài, các phái đoàn ngoại giao và nhân viên quốc tế rời Kyiv ngay lập tức. Đại sứ Liên minh Châu Âu tại Ukraine Katarina Mathernova bác bỏ cảnh báo này, cho rằng đây là nỗ lực nhằm gieo rắc hoảng loạn và cô lập Kyiv. Bà khẳng định phái bộ EU "sẽ không đi đâu cả".
Trên thực địa, Ukraine ngày 26.5 cáo buộc các cuộc tấn công của Nga khiến 6 thường dân thiệt mạng và 103 người bị thương tại nhiều khu vực, gồm Donetsk, Dnipropetrovsk, Zaporizhzhia, Sumy, Kharkiv, Kherson và Poltava. Cùng ngày, Bộ Tổng tham mưu Ukraine cho biết không quân nước này đã sử dụng tên lửa hành trình Storm Shadow để tấn công các cơ sở quân sự Nga tại tỉnh Luhansk. Phía Nga chưa bình luận về thông tin trên.
Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói lực lượng Ukraine đã đạt một số kết quả tích cực hơn trên chiến trường trong năm nay và ổn định được một số khu vực mặt trận. Tuy nhiên, Reuters dẫn lời ông Zelensky thừa nhận Ukraine đạt rất ít tiến triển trong các cuộc đàm phán với Mỹ về mở rộng sản xuất hệ thống phòng thủ tên lửa và đang hợp tác với châu Âu để giải quyết vấn đề này.
