Những năm gần đây, nhiều địa phương tổ chức điểm thi ngay tại từng trường THPT hoặc trung tâm GDTX. Cách làm này có nhiều ưu điểm như giúp thí sinh (TS) không phải đi xa, giảm chi phí cho Nhà nước và phụ huynh, đồng thời thuận lợi trong bố trí cơ sở vật chất và nhân lực.
Tuy nhiên, việc mỗi trường là một điểm thi riêng, dù lãnh đạo, thư ký và giám thị được điều động từ trường khác, vẫn tiềm ẩn rủi ro về tính khách quan. Do đều là giáo viên (GV) trong cùng địa phương, giám thị khó tránh khỏi các mối quan hệ quen biết với phụ huynh hoặc đồng nghiệp, dễ nảy sinh tâm lý nể nang. Trong khi đó, TS đều học cùng trường, thậm chí cùng lớp, cũng có điều kiện trao đổi bài tinh vi hơn nếu ngồi gần nhau.
Theo nhiều cán bộ từng công tác tại các sở GD-ĐT, trước năm 2007, khi kỳ thi tốt nghiệp THPT còn tổ chức theo từng trường, nhiều trường miền núi liên tục đạt tỷ lệ tốt nghiệp 100% nhờ tổ chức thi riêng. Tuy nhiên, sau khi thực hiện chủ trương “Hai không” và siết chặt kỷ cương thi cử, tỷ lệ tốt nghiệp của nhiều trường này giảm xuống dưới 50%, trong khi nhiều trường đồng bằng vẫn duy trì mức 80-90%. Điều đó cho thấy mô hình tổ chức thi theo từng trường, nếu thiếu cơ chế giám sát đủ độc lập, vẫn có thể làm gia tăng nguy cơ nể nang và gian lận.
Năm 2026, Tuyên Quang bố trí 62 điểm thi, phần lớn đều đặt tại các trường THPT và một số điểm thi chung của nhiều trung tâm GDTX. Vụ việc xảy ra tại điểm thi riêng Trường THPT chuyên Tuyên Quang, vì vậy là lời cảnh báo cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Nhiều kỳ thi có tính cạnh tranh cao trên thế giới đều rất coi trọng tính độc lập trong tổ chức. TS thường không thi tại chính ngôi trường mình đang học; giám thị và cán bộ tổ chức được điều động theo nguyên tắc độc lập để bảo đảm sự giám sát chéo.
Ở VN, trước đây nhiều địa phương cũng từng áp dụng mô hình điểm thi liên trường. Chẳng hạn, tỉnh Thừa Thiên-Huế cũ trong một giai đoạn dài tổ chức thi tốt nghiệp bằng cách di chuyển học sinh toàn tỉnh về TP.Huế để thi, rất nghiêm túc, tương tự như thi tuyển sinh đại học. Chỉ đến những năm gần đây, tỉnh này mới tổ chức thi liên trường tại một số địa phương trong tỉnh. Hay như TP.HCM, Hà Nội và nhiều tỉnh vùng đồng bằng vẫn tổ chức điểm thi liên trường.
Học sinh của nhiều trường cùng dự thi tại một địa điểm; cán bộ coi thi được điều động từ nhiều đơn vị khác nhau. Mô hình này giúp giảm đáng kể nguy cơ phát sinh tiêu cực do quan hệ quen biết.
Trong khi đó, khi tổ chức điểm thi riêng từng trường, nếu cơ chế điều động cán bộ coi thi, lãnh đạo điểm thi và thanh tra không đủ độc lập thì nguy cơ rủi ro sẽ cao hơn. Không phải vì đội ngũ GV thiếu trách nhiệm, mà vì bất kỳ hệ thống nào cũng cần được thiết kế theo nguyên tắc phòng ngừa. Nếu để tình trạng có địa phương tổ chức thi liên trường, có địa phương tổ chức điểm thi tại từng trường, nguy cơ mất công bằng với TS.
Sau kỳ thi năm 2026, Bộ GD-ĐT nên tiến hành tổng kết, đánh giá toàn diện mô hình tổ chức điểm thi trên phạm vi cả nước. Cần trả lời bằng dữ liệu và thực tiễn: mô hình điểm thi liên trường hay điểm thi riêng từng trường bảo đảm tốt hơn tính độc lập trong coi thi, hiệu quả giám sát và khả năng phòng ngừa tiêu cực.
Đồng thời, tiếp tục tăng cường điều động cán bộ coi thi, lãnh đạo điểm thi và thanh tra theo hướng độc lập; ứng dụng công nghệ và phân tích dữ liệu để phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường.
Cùng với lộ trình tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính, từ sau năm 2026 cần đổi mới mô hình tổ chức theo hướng tăng tính độc lập và minh bạch.
Trước hết, không nên bố trí mỗi trường là một điểm thi riêng. Thay vào đó, mỗi điểm thi nên ghép TS của 2-4 trường THPT hoặc trung tâm GDTX trên cùng địa bàn để hạn chế tình trạng học sinh cùng trường, cùng lớp dự thi với nhau. Cùng với đó là chính sách hỗ trợ đi lại, ăn ở cho học sinh vùng khó.
Tiếp đó, toàn bộ lãnh đạo điểm thi, thư ký, giám thị và phòng thi cần được phân công bằng phần mềm bốc thăm ngẫu nhiên, tránh các mối quan hệ quen biết có thể ảnh hưởng đến tính khách quan.
Tăng cường giám sát độc lập thông qua thanh tra của Bộ GD-ĐT hoặc liên tỉnh, kết hợp camera tại khu vực bảo quản đề, bài thi và kiểm tra đột xuất những điểm thi có dấu hiệu bất thường. Sau kỳ thi, cần ứng dụng phân tích dữ liệu để phát hiện những bất thường về phổ điểm, tỷ lệ điểm cao, tương quan giữa điểm học bạ và điểm thi, từ đó kịp thời xác minh, xử lý. Đồng thời, phải quy rõ trách nhiệm của chủ tịch UBND tỉnh, giám đốc Sở GD-ĐT, trưởng điểm thi và các cá nhân liên quan nếu để xảy ra sai phạm.
Tin Gốc: Thanh Niên
