Bài tập Toán gắn yếu tố thực tế là nỗi sợ lớn nhất của Hoài Anh, học sinh lớp 12 ở Hà Nội. Nữ sinh kể với dạng trả lời trắc nghiệm đúng, sai, em thường chỉ mất 5 phút cho cả bài bốn ý, nếu đề gồm các đại lượng thuần Toán học. Song, khi đề thay bằng chất liệu thực tế như tính diện tích, thể tích vật thể, nữ sinh mất gấp 2-3 lần thời gian, cũng hay sai hơn.
Hoài Anh lấy ví dụ với một bài hình học không gian. Nếu đề cho khối trụ có số đo bán kính r, chiều cao h và yêu cầu tính thể tích V, em có thể áp dụng ngay công thức V = pi r^2h. Nhưng nếu đề chuyển thành “thiết kế vỏ lon nước ngọt hình trụ sao cho tốn ít nhôm nhất nhưng vẫn đựng được thể tích V”, nữ sinh không biết đó chính là tính diện tích nhỏ nhất chứa được thể tích V.
“Em khổ sở, đến mức chỉ nhìn thấy một bài nhiều chữ đã lo lắng, ái ngại. Dạng này khiến em khó đạt 8”, Hoài Anh nói.
Không đến mức sợ, nhưng với Nhật Lâm, sinh viên năm thứ nhất ngành Kinh doanh số và Trí tuệ nhân tạo của trường Đại học Kinh tế – Luật, TP HCM, những bài “Toán thực tế” ở phổ thông lại là những thứ quên nhanh nhất. Lý do là em không gặp những bể nước, mảnh vườn, nhà kho… như được học.
Nam sinh lấy ví dụ, dạng bài tính tiền điện thường có bản chất là phép tính nhân, khi cho giá tiền một số điện, rồi nhân với số tiêu thụ. Nhưng khi tính tiền trọ giúp mẹ, Lâm biết được rằng tiền điện thực tế sẽ có nhiều bậc giá, tùy lượng điện đã dùng.
Rồi với chứng chỉ quỹ, khi đầu tư thật, Lâm thấy những cái được học không giúp ích được trong việc hình dung rủi ro và tính toán lãi thực tế. Lý do là giá chứng chỉ sẽ biến động theo ngày, ngoài tiền mua còn cần phí giao dịch, phí lưu giữ, thuế…, trong khi bài học về cơ bản chỉ dạy tính lãi bằng cách nhân tiền gốc với lãi suất.
“Mình cảm giác nhiều bài chỉ đang lấy chuyện ngoài đời để bọc một bài Toán có sẵn, chứ không phải dạy cách giải quyết vấn đề thật”, Lâm nói.
Nhiều năm qua, các chuyên gia nhìn nhận chương trình Toán ở phổ thông còn bất cập vì thiếu liên kết với đời sống. Dù vậy, dạy Toán gắn với thực tế hiện lại khiến nhiều em áp lực, nhanh quên sau khi rời trường học, theo cô Thảo, giáo viên ở một trường THPT tại Hà Nội.
Nhiều năm đứng lớp, cô thấy đa số học sinh lúng túng với dạng này. Các em thường hỏi chúng để làm gì, ngoài đời dùng ở đâu, nhưng nhiều lúc cô “cũng khó lấy ví dụ” hoặc không đủ thời gian để dạy cặn kẽ.
Việc dạy và học Toán thực tế bất cập còn bởi hai lý do chính. Một là những bài Toán chỉ “khoác một vỏ bọc thực tế”, thay vì thực sự có ý nghĩa ứng dụng, theo GS Tôn Thân, nguyên Trưởng phòng Toán – Tin, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.
Ông lấy ví dụ về các đại lượng tỷ lệ thuận, nghịch, dạng bài phổ biến là cho một công trình với x người làm, dự kiến hoàn thành trong y ngày, coi năng suất mỗi người là như nhau. Về lý thuyết, số người tăng gấp đôi thì số ngày giảm đi một nửa. Nhưng ông đặt vấn đề “tăng x gấp 100 lần thì y tiệm cận 0” là vô lý, dù về mặt Toán học vẫn giải ra đáp số.
“Bài này chỉ thuần Toán học chứ không phải thực tế, không có chuyện năng suất mỗi người như nhau và thời gian về 0”, ông nói.
Năm ngoái, đề thi Toán học giỏi quốc gia bị nhiều giáo viên chê vì gượng ép yếu tố thực tế, khi cho bài về các vệ tinh khám phá không gian, đề yêu cầu thí sinh tính khoảng cách giữa hai điểm trong trục tọa độ. Dựa vào dữ kiện được cho, nhiều giáo viên chứng minh được rằng vệ tinh sẽ đâm vào Trái Đất.
“Toán thực tế phải xuất phát từ cuộc sống thật, chứ không phải lấy nội dung Toán học rồi tô vẽ để thành thực tế”, ông Thân nói.
Lý do thứ hai là áp lực thi cử, theo thầy Lâm Vũ Công Chính, giáo viên Toán trường THPT Nguyễn Du, TP HCM.
Thầy Chính thấy rằng hệ thống giáo dục hiện vẫn phụ thuộc lớn vào các kỳ thi để phân loại học sinh, từ chuyển cấp tới xét tuyển đại học, khiến giáo viên và học sinh buộc phải chạy theo đề thi. Giáo viên không chỉ dạy đúng, hay, đủ mà còn làm sao để học sinh thi đỗ. Vì thế, thi cái gì thì thầy trò học cái đó.
“Đề thi không phải để đánh giá, mà là đánh đố học sinh để phân loại”, thầy nói.
Khi đó, giáo viên khó có điều kiện dạy học sinh cách ứng dụng Toán trong đời sống. Thay vào đó, việc học thường xoay quanh nhận dạng dạng bài, luyện mẹo và tối ưu tốc độ làm bài để đạt điểm cao.
Theo các nhà giáo, muốn học sinh bớt sợ và thấy được ý nghĩa của môn Toán, việcthay đổi cần đồng bộ từ cách ra đề, đào tạo giáo viên tới mục tiêu của các kỳ thi.
GS Tôn Thân cho rằng để có những bài Toán thực tế chất lượng, giáo viên, người ra đề cần nắm chắc dạng này. Do đó, ông quan điểm cần có đột phá ở khâu đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và cách xây dựng học liệu. Các chuyên đề tập huấn cũng nên chú trọng vào Toán gắn với đời sống thật, để giáo viên hiểu đúng bản chất, từ đó ra đề mới “hay và hợp lý”.
Theo thầy Chính, việc đổi mới sẽ khó đạt hiệu quả nếu thi cử vẫn đặt nặng mục tiêu phân loại. Điều cần thay đổi không phải là cắt giảm lý thuyết, mà là cách dạy và cách tổ chức thi để học sinh có cơ hội hiểu, ứng dụng Toán thay vì chỉ luyện kỹ thuật làm bài.
“Có đổi mới chương trình đến đâu mà các kỳ thi không đổi thì kết quả vẫn vậy”, thầy nói.
Với Hoài Anh, kỳ thi tốt nghiệp chỉ còn cách một tháng, mà điểm phần Toán vẫn “trồi sụt”, nữ sinh chỉ muốn được dạy cách “dịch đề” để nhanh chóng bóc tách, xem bài Toán thực tế có bản chất là dạng nào.
Hoài Anh cũng mong được học thêm những bài Toán gắn với tình huống gần gũi như chia hóa đơn, tính điện nước.
“Ít nhất em còn hình dung được chuyện đó xảy ra trong cuộc sống. Chứ mấy bài về bể nước có vòi chảy vào, chảy ra, em chưa bao giờ thấy cái bể nào như vậy ngoài đời”, nữ sinh nói.
Ngày 20/6, Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết thí sinh đỗ đầu trong kỳ thi vào lớp 10 là Nguyễn Đăng Phúc, học sinh trường Tiểu học và THCS Hồng Ngọc, phường Tân Thới Hòa.
10 em khác có điểm xét tuyển bằng và cao hơn Phúc, ở khoảng 28,75-29,75, nhờ được cộng 1-3,5 điểm ưu tiên. Nhưng Sở xác định thủ khoa là người có tổng điểm thi ba môn cao nhất, không tính điểm ưu tiên.
Theo Fanpage trường Tiểu học và THCS Hồng Ngọc, Phúc đã đỗ chuyên Toán trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa và Phổ thông Năng khiếu (Đại học Quốc gia TP HCM). Em từng đạt giải ba thi học sinh giỏi thành phố môn Toán, có chứng chỉ IELTS 6.5.
Kỳ thi lớp 10 kết thúc hôm 2/6. Trong năm đầu tiên sau sáp nhập (TP HCM, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương), thành phố có hơn 151.000 thí sinh, đông nhất cả nước. Đề thi giảm độ khó so với khu vực TP HCM cũ nên nhiều giáo viên, hiệu trưởng dự báo điểm chuẩn tăng trong khoảng 0,25 đến 2 điểm.
Hôm qua, Sở đã công bố chuẩn đầu vào lớp 10 chuyên, tích hợp và điểm thi của 151.000 thí sinh. Điểm chuẩn lớp 10 thường sẽ được công bố sau ngày 23/6.
Quyết định do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn ký ngày 6/7. Thời hạn giữ chức vụ 5 năm và có hiệu lực từ ngày 15/7 tới.
GS.TS Nguyễn Ngọc Hà sinh năm 1974, cựu sinh viên ngành Hóa học tại Trường đại học Sư phạm Hà Nội.
Trước khi được điều động, bổ nhiệm, GS.TS Nguyễn Ngọc Hà giữ chức Phó Cục trưởng Cục Quản lý Chất lượng (Bộ GD&ĐT) và nhiều năm làm Trưởng Ban đề thi, thuộc Ban chỉ đạo cấp quốc gia kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Cụ thể từ tháng 7/2022 đến nay, ông công tác tại Cục Quản lý Chất lượng, thuộc Bộ GD&ĐT.
Trước đó, từ năm 2012 đến năm 2022, ông Hà là Trưởng khoa Hóa học của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
Cùng đợt này, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đã ký quyết định bổ nhiệm PGS.TS Nguyễn Lân Hùng Sơn, nguyên Trưởng phòng công tác chính trị học sinh, sinh viên của trường - giữ chức vụ Phó hiệu trưởng nhà trường, hiệu lực từ ngày ký.
Trường đại học Sư phạm Hà Nội hiện có PGS.TS Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng và ba Phó hiệu trưởng gồm: PGS.TS Kiều Văn Hoan, GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, PGS.TS Nguyễn Lân Hùng Sơn.
Tại Trung Quốc, song song với kỳ thi tuyển sinh ĐH toàn quốc (gaokao), học sinh còn phải dự thi tốt nghiệp THPT (huikao) hay thi đánh giá năng lực học thuật (xueye shuiping ceshi, tên tiếng Anh viết tắt là APT) do sở giáo dục các tỉnh, khu tự trị, thành phố trực thuộc trung ương tổ chức để được cấp bằng tốt nghiệp.
Huikao được triển khai từ 1993, kiểm tra tất cả môn học trong chương trình THPT và không được sử dụng trong xét tuyển ĐH. Trong khi đó, APT áp dụng lần đầu ở tỉnh Giang Tô vào 2005 sau đó được nhiều địa phương khác triển khai, chỉ cho kiểm tra một số môn nhất định và là một trong các tiêu chí mà ĐH có thể dùng để xét tuyển cùng với điểm gaokao từ 2014, theo một cải cách giáo dục của nước này.
Việc chọn tổ chức thi tốt nghiệp theo mô hình huikao hay APT sẽ phụ thuộc vào địa phương nơi thí sinh theo học và chính địa phương cũng quyết định thời gian tổ chức các kỳ thi này, trong đó có nơi cho thi vào đầu năm và cũng có nơi tổ chức sát thời điểm gaokao diễn ra.
Gaokao thì có lịch sử lâu đời hơn khi lần đầu tiên được tổ chức vào 1952. Dù diễn ra chung thời điểm tháng 6 ở phạm vi toàn quốc, song mỗi khu vực của Trung Quốc sẽ có một bộ đề thi riêng chứ không thống nhất trên cả nước, dẫn đến việc mức điểm tối đa cũng có sự khác biệt giữa các địa phương - dù phần lớn đều nằm ở mức 750.
Từ 2025, gaokao cũng trải qua một đợt cải cách theo chương trình giáo dục phổ thông mới, theo tờ China Daily. Hệ thống mới gồm hai mô hình: "3+1+2" áp dụng ở 23 tỉnh, thành và "3+3" áp dụng ở 6 địa phương trong đó có Bắc Kinh và Thượng Hải.
Trong đó, "3+1+2" yêu cầu học sinh thi 3 môn bắt buộc là văn, toán, ngoại ngữ, chọn một trong 2 môn là sử hoặc lý làm môn tự chọn chính sau đó tiếp tục chọn 2 trong 4 môn còn lại là hóa, sinh, địa và chính trị. Còn với "3+3", học sinh cũng thi 3 môn bắt buộc, tuy nhiên được chọn 3 môn bất kỳ trong 6 môn tự chọn nêu trên.
Trung Quốc cũng tuyển chọn học sinh xuất sắc trong các ngành khoa học cơ bản thông qua sự kết hợp giữa điểm gaokao và bài đánh giá năng lực do các trường ĐH tổ chức. Ở Thượng Hải và Chiết Giang, một mô hình tuyển sinh phổ biến khác đang được áp dụng là "Ba trong một", tức kết hợp điểm gaokao, kết quả học tập ở bậc THPT và đánh giá năng lực toàn diện của học sinh.
Ngoài dùng để xét tốt nghiệp THPT, điểm huikao hoặc APT còn có thể được học sinh Trung Quốc sử dụng để ứng tuyển vào các ĐH nước ngoài song song với điểm gaokao, theo thông báo tuyển sinh của một số đơn vị được Thanh Niên khảo sát. Dù vậy, gaokao vẫn là xu thế chủ đạo trong tuyển sinh quốc tế, hiện được 8 ĐH hàng đầu Úc sử dụng để tuyển thẳng thí sinh Trung Quốc.
Mỹ không có chương trình giáo dục phổ thông thống nhất trên toàn quốc mà trao quyền về từng bang, vì lẽ đó cũng không có kỳ thi tuyển sinh ĐH toàn quốc như Trung Quốc, dù vẫn có kỳ thi tốt nghiệp cấp bang. Xu hướng hiện nay là ngày càng nhiều bang thu hẹp quy mô thi tốt nghiệp hoặc thậm chí bãi bỏ, một phần vì các kỳ thi này được cho là gây bất lợi cho học sinh nhưng không giúp cải thiện kết quả đầu ra của giáo dục trung học.
Theo số liệu cập nhật tới cuối năm 2025 của Trung tâm quốc gia về khảo thí công bằng và công khai (FairTest) của Mỹ, chỉ còn 6 bang duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT bắt buộc ở các môn ngôn ngữ và toán với khóa tốt nghiệp năm 2026, giảm mạnh so với thời cao điểm khi 27/50 bang đang hoặc có kế hoạch áp dụng hình thức này.
Như tại New York, kỳ thi Regents đã tồn tại hơn một thế kỷ nay đã chuyển từ bắt buộc sang tự nguyện và bang này đang triển khai nhiều lộ trình để học sinh lấy bằng tốt nghiệp. Trong khi đó, cử tri bang Massachusetts năm 2024 bỏ phiếu chấm dứt dùng kỳ thi MCAS như là điều kiện bắt buộc để tốt nghiệp THPT. Thay vào đó, bang này đang xây dựng các tiêu chí khác để học sinh được tốt nghiệp mà không cần phải thi tập trung.
Còn để xét tuyển ĐH, cách thông dụng nhiều ĐH Mỹ sử dụng là đánh giá dựa trên kết quả các bài thi chuẩn hóa như SAT và ACT, kết hợp với nhiều yếu tố khác như kết quả học tập THPT, hoạt động ngoại khóa, bài luận và thư giới thiệu...
Khác với gaokao chỉ tổ chức mỗi năm một lần cho khối 12 và những ai đã tốt nghiệp, SAT và ACT được tổ chức rải rác nhiều lần trong năm và học sinh lớp nhỏ hơn vẫn có thể đăng ký dự thi.
SAT hiện do Viện Khảo thí giáo dục Mỹ (ETS) phát triển, College Board đóng vai trò quản lý và tổ chức, còn ACT hồi cuối tháng 6 đã được ETS mua lại.
Tuy nhiên, theo tờ Times Higher Education, một xu hướng đáng chú ý trong tuyển sinh ĐH Mỹ hiện tại là ngày càng nhiều trường áp dụng chính sách test-optional, tức không bắt buộc ứng viên phải nộp điểm các bài thi chuẩn hóa như SAT, ACT nhưng các bạn vẫn có thể nộp nếu tin rằng nó giúp hồ sơ cạnh tranh hơn, hoặc test-free, tức hoàn toàn không sử dụng SAT hoặc ACT trong xét tuyển.
Đã có hơn 2.000 cơ sở giáo dục ĐH trên toàn nước Mỹ áp dụng các chính sách nêu trên ở kỳ nhập học mùa thu năm 2026, theo thống kê từ FairTest. Tuy nhiên, điểm các bài thi nêu trên vẫn là một trong những tiêu chí quan trọng để nhiều trường cấp học bổng và hỗ trợ tài chính, cũng như là lựa chọn phổ biến nếu ứng viên hướng đến các cơ sở giáo dục ĐH hàng đầu nước này như Harvard, MIT.
Theo báo cáo năm 2023 của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), ở 2/3 quốc gia, nền kinh tế có dữ liệu, toàn bộ học sinh THPT đều bắt buộc tham gia ít nhất một kỳ thi toàn quốc hay kỳ thi cấp trung ương, vì ít nhất một trong 2 mục tiêu là để xét tốt nghiệp THPT hoặc xét tuyển ĐH. Ở 1/3 còn lại, chỉ những học sinh có nguyện vọng học tiếp lên ĐH mới bắt buộc dự thi, hoặc việc tốt nghiệp THPT không yêu cầu phải vượt qua kỳ thi toàn quốc.
Như ở Hy Lạp, học sinh THPT chỉ cần thi trong trường để được lên lớp và tốt nghiệp. Nếu muốn xét tuyển ĐH, thí sinh mới tham dự kỳ thi Panhellenic tổ chức trên cả nước vào năm cuối cấp. Tuy nhiên, theo tờ Parapolotika, Hy Lạp đang hướng tới cải cách tuyển sinh ĐH, yêu cầu xét cả điểm 3 năm THPT thay vì chỉ một kỳ thi như hiện nay, đồng thời bãi bỏ kỳ thi tốt nghiệp do trường tổ chức với khóa tuyển năm 2026-2027 trở đi.
Ở châu Á, học sinh Nhật Bản muốn xét tuyển ĐH phải tham dự kỳ thi chung (kyōtsū), song song với kỳ thi riêng của từng ĐH nếu có. Tương tự tại Hàn Quốc, học sinh phải tham dự kỳ thi chung là suneung, còn có tên tiếng Anh là CSAT, để lấy điểm xét tuyển vào ĐH.
Cả hai đều mang đặc điểm là kỳ thi tuyển sinh ĐH, còn việc xét tốt nghiệp chỉ dựa vào việc đánh giá nội bộ trong trường THPT.
Nhìn chung, hiện có 3 mô hình chứng chỉ/bằng tốt nghiệp THPT phổ biến, theo báo cáo công bố năm 2026 của OECD. Đó là mô hình dựa vào kỳ thi bên ngoài, không sử dụng đánh giá nội bộ như Phần Lan, Ireland; mô hình dựa trên đánh giá nội bộ chứ không dùng kỳ thi bên ngoài như Nhật Bản, Hàn Quốc; và kết hợp kỳ thi bên ngoài với đánh giá nội bộ như Anh, Pháp.
"Ở các quốc gia mà chứng chỉ/bằng tốt nghiệp THPT không bao gồm kỳ thi bên ngoài, thường sẽ tồn tại một kỳ thi tuyển sinh ĐH riêng... Tại các quốc gia như Ba Lan, Tây Ban Nha và Thổ Nhĩ Kỳ, chỉ có chứng chỉ tốt nghiệp THPT là chưa đủ để được vào ĐH. Ở các nước khác như Nhật Bản và Hàn Quốc, về mặt pháp lý, chứng chỉ tốt nghiệp có thể đủ điều kiện để đăng ký vào ĐH. Nhưng thực tế, các kỳ thi bên ngoài vẫn được sử dụng rộng rãi", báo cáo có đoạn.
Còn tại Đông Nam Á, một số quốc gia xây dựng các kỳ thi đánh giá năng lực riêng cho các thí sinh đã hoàn thành THPT trong đó có Thái Lan (GAT/PAT, yêu cầu bắt buộc nếu thi vào ĐH công lập), Malaysia (UEC, dành cho học sinh tại trường trung học Hoa ngữ), Indonesia (SBMPTN, yêu cầu bắt buộc với ĐH công lập)...
