Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 26/4 tuyên bố lệnh phong tỏa cảng biển kéo dài của Mỹ đã khiến Iran không thể xuất khẩu lượng lớn dầu thô được khai thác mỗi ngày. “Khi trữ lượng dầu khổng lồ bị dồn nén trong hệ thống, áp suất sẽ khiến đường ống phát nổ từ bên trong, thậm chí nổ tung từ dưới lòng đất. Một khi điều đó xảy ra, Iran sẽ không bao giờ có thể khôi phục lại hạ tầng như cũ”, ông Trump nói.
Iran chưa bình luận về tuyên bố này, nhưng ảnh vệ tinh và dữ liệu được công ty phân tích năng lượng Kpler công bố ngày 27/4 cho thấy ngành dầu mỏ Iran đang đối mặt với thách thức chưa từng có, khi lệnh phong tỏa cảng biển của Mỹ từ ngày 13/4 tiếp tục bóp nghẹt hoạt động xuất khẩu, khiến dầu thô tích trữ trong kho chứa ngày một đầy hơn.
Hệ thống lưu trữ dầu của Iran được chia thành các bể chứa trên đất liền và kho nổi trên biển. Trên đất liền, tổng công suất ước tính khoảng 90-95 triệu thùng. Tính đến cuối tháng 4, lượng dầu tồn kho của Iran là khoảng 49 triệu thùng, có nghĩa nước này chỉ còn không gian để chứa thêm khoảng 41 triệu thùng.
Kpler cho rằng con số này nhiều khả năng cũng đã phóng đại đáng kể năng lực thực sự mà Iran có thể lưu trữ dầu, bởi một số cơ sở chỉ được dùng cho các loại dầu khí nhất định hoặc không thể tiếp cận.
Các kho chứa ở Sirri và Lavan không thể dùng để chứa dầu thô trên đất liền, còn cơ sở ở Assaluyeh chuyên dùng để lưu trữ dầu ngưng từ mỏ South Pars. Các khu vực thuộc khu phức hợp Bandar Abbas cũng bị hạn chế tương tự.
Khi tính đến những hạn chế này, năng lực lưu trữ tương đương 14,9 triệu thùng trên thực tế không thể sử dụng được. Điều này làm giảm khả năng lưu trữ trên đất liền của Iran xuống còn khoảng 26 triệu thùng, tương đương 14 ngày sản xuất và xuất khẩu ở mức độ hiện tại.
Theo Firstpost, Iran còn có khả năng lưu trữ ngắn hạn dầu mỏ trên các tàu chở dầu hiện có ở vịnh Ba Tư, gồm tàu chở dầu cỡ lớn VLCC hoặc Aframax, với ước tính khoảng 15,4 triệu thùng.
Kết hợp với công suất trên đất liền, nó có thể giúp Iran kéo dài thời gian lưu trữ lên khoảng 22 ngày, theo các nhà phân tích của Kpler. Tuy nhiên, dữ liệu vệ tinh chỉ ra rằng lượng dầu lưu trữ trên các tàu của Iran đã đạt mức kỷ lục, với tổng ước tính 185-195 triệu thùng.
Trong số này, khoảng 60 triệu thùng đang bị kẹt trên các tàu trong vùng phong tỏa ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman, trong khi hơn 120 triệu thùng đang ở trên các phương tiện gần những thị trường châu Á trọng điểm như Singapore và Trung Quốc.
Trước khi lệnh phong tỏa cảng biển của Mỹ có hiệu lực ngày 13/4, xuất khẩu dầu của Iran phần lớn không bị ảnh hưởng bởi xung đột. Nhờ kiểm soát các tuyến hàng hải quan trọng, tàu chở dầu thô của nước này vẫn có thể đi lại tự do. Kết quả là xuất khẩu dầu của Iran đạt trung bình khoảng 1,85 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 3, vượt mức 1,7 triệu thùng của những tháng trước đó.
Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thực thi lệnh phong tỏa, lượng dầu xuất khẩu của Iran giảm xuống còn khoảng 567.000 thùng mỗi ngày. Trong giai đoạn ngày 14-23/4, chỉ có 5 chuyến hàng được vận chuyển, gồm 3 chuyến tại đảo Kharg và 2 chuyến tại Assaluyeh.
Kpler ước tính sản lượng dầu thô của Iran có thể giảm hơn một nửa so với mức hiện tại, xuống còn 1,2-1,3 triệu thùng mỗi ngày vào giữa tháng 5 nếu lệnh phong tỏa tiếp tục. Nhưng ngay cả khi đó, xuất khẩu cũng khó có thể đáp ứng khi chỉ đạt mức dưới mức 600.000 thùng mỗi ngày.
Khi không thể xuất khẩu, dầu được bơm lên từ các mỏ đều cần phải có chỗ chứa, gồm trong bồn chứa, trên tàu, trong một điểm lưu trữ dã chiến. Sanam Vakil, giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại tổ chức Chatham House, cho hay Tehran đang hy vọng có thể tránh được rủi ro phải “khóa vòi dầu” và làm sụt giảm doanh thu nghiêm trọng.
“Việc đóng cửa sản xuất sẽ làm gia tăng áp lực, có thể buộc Iran phải nhượng bộ trong các cuộc đàm phán”, Vakil nhận định.
Vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran đã kết thúc vào đầu tháng này với rất ít tiến triển, triển vọng về vòng đàm phán thứ hai cũng tan vỡ vào tuần trước khi Iran từ chối gặp trực tiếp phái đoàn Mỹ. Tehran được cho là đã đưa ra đề nghị mới với các bên trung gian về việc ngừng tấn công tại eo biển Hormuz để đổi lấy việc chấm dứt hoàn toàn chiến tranh và dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran.
Tổng thống Trump ngày 27/4 đã thảo luận về đề xuất của Iran với đội ngũ an ninh quốc gia. Thư ký báo chí Nhà Trắng Leavitt cho biết các “lằn ranh đỏ” của ông Trump đối với Iran vẫn rất rõ ràng.
Iran đang tìm đến các giải pháp tình thế để đối phó với tình trạng dòng dầu xuất khẩu bị tắc nghẽn. Họ bắt đầu sử dụng các container và bể chứa bỏ hoang tại những trung tâm dầu mỏ phía nam như Ahvaz và Asaluyeh. Iran cũng được cho là đang sử dụng các tàu vốn đã ngừng hoạt động để lưu trữ dầu thừa. Tàu chở dầu Nasha đã được kích hoạt lại vào giữa tháng 4 và neo đậu gần đảo Kharg để chứa dầu thô.
Hamid Hosseini, phát ngôn viên liên minh các nhà xuất khẩu dầu mỏ Iran, cho biết nước này cũng đang chuyển dầu bằng tàu hỏa sang Trung Quốc, nhờ các tuyến đường sắt nối Tehran với các thành phố Nghĩa Ô và Tây An.
Hành trình bằng đường sắt nhìn chung ngắn hơn so với đi bằng đường biển, nhưng vẫn có thể mất đến vài tuần. Ngoài ra, vận tải bằng đường sắt không mang lại hiệu quả chi phí tốt như tàu chở dầu trên biển, đặc biệt là đối với các nhà máy lọc dầu độc lập quy mô nhỏ ở khu vực đông bắc Trung Quốc, những khách hàng chính tiêu thụ dầu thô của Iran.
Điều đó khiến nỗ lực chuyển hướng sang đường sắt không hẳn là một giải pháp, mà giống như một tín hiệu cho thấy hệ thống xuất khẩu của Iran đang gặp bế tắc. “Thời điểm tuyệt vọng đòi hỏi những biện pháp quyết liệt”, Erica Downs, chuyên gia chính sách năng lượng Trung Quốc tại Đại học Columbia, nhận định.
Nhiều mỏ dầu của Iran, đặc biệt là các mỏ đã khai thác lâu năm ở những khu vực như Khuzestan, cần phải duy trì áp suất liên tục thì mới giữ được sản lượng.
Nếu Iran buộc phải đóng cửa các giếng dầu do thiếu kho chứa, sự thay đổi áp suất có thể dẫn đến hư hỏng bể chứa và giảm vĩnh viễn năng suất của các mỏ dầu, theo Anmol Singla, nhà phân tích của Firstpost.
“Trong những trường hợp cực đoan, điều này có thể dẫn đến việc mất đi hàng trăm nghìn thùng sản lượng mỗi ngày trong tương lai”, Singla viết.
Tác động của việc giảm doanh thu dầu mỏ có khả năng lan rộng ra ngoài ngành năng lượng. Iran phải nhập khẩu nhiều hàng hóa thiết yếu, trong đó các nông sản như ngũ cốc, ngô và gạo. Chi phí nhập khẩu hàng ngày cho các sản phẩm này ước tính khoảng 200-250 triệu USD.
Khi doanh thu dầu mỏ sụt giảm, khả năng chi trả cho các mặt hàng nhập khẩu cũng thu hẹp, góp phần gây áp lực lạm phát và căng thẳng kinh tế trên diện rộng.
Việc không thể vận chuyển dầu tự do đã trở thành đòn bẩy quan trọng đối với cả hai bên xung đột. “Tuy nhiên, những rào cản lớn vẫn còn đó. Cả hai bên dường như đều không muốn nhượng bộ và triển vọng đàm phán vẫn còn bỏ ngỏ”, Singla cho hay.
Hãng thông tấn Tasnim ngày 20.4 đưa tin lực lượng Iran đã phóng UAV tấn công về phía một số tàu quân sự Mỹ nhằm đáp trả việc Washington bắt tàu hàng của Tehran.
Chưa rõ quy mô đòn đáp trả của Iran cũng như thiệt hại của phía Mỹ. Washington chưa bình luận về thông tin trên.
Trước đó, quân đội Mỹ thông báo tàu khu trục USS Spruance, đang tham gia chiến dịch phong tỏa cảng biển Iran tại biển Ả Rập, đã bắn và bắt giữ tàu hàng Touska treo cờ Iran tại biển Oman. Phía Mỹ cáo buộc tàu chở hàng đã không tuân thủ cảnh báo của Mỹ trong hơn 6 giờ, do đó, tàu Spruance đã bắn nhiều phát pháo MK-45 về phía buồng động cơ của tàu Iran. Lực lượng Thủy quân lục chiến Mỹ sau đó lên tàu và kiểm soát.
Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và tuyên bố sẽ sớm đáp trả. Vụ việc làm leo thang căng thẳng giữa hai nước ngay trước vòng đàm phán kế tiếp tại Pakistan.
Bên cạnh đó, giá dầu cũng tăng vọt trong ngày 20.4 sau diễn biến nói trên, cộng với quyết định tái đóng cửa eo biển Hormuz vào hôm cuối tuần của Iran.
Theo tờ The Guardian, giá dầu thô Brent được giao dịch ở mức 95,64 USD/thùng vào sáng 20.4, tăng 5,8%. Dầu WTI tăng 6,4% lên 87,9 USD/thùng.
Iran tái đóng cửa eo biển Hormuz chưa đầy 24 giờ sau khi thông báo mở cửa. Nước này giải thích quyết định này là do Mỹ tiếp tục phong tỏa cảng biển Iran.
Phó tổng thống thứ nhất của Iran Mohammad Reza Aref viết trên mạng xã hội X rằng giá nhiên liệu toàn cầu chỉ có thể ổn định khi sức ép kinh tế và quân sự đối với việc xuất khẩu dầu mỏ của Iran chấm dứt.
"Không ai có thể hạn chế việc xuất khẩu dầu mỏ của Iran trong khi trông đợi vào sự tự do an ninh cho những bên khác. Lựa chọn là rõ ràng: hoặc là một thị trường dầu tự do cho tất cả mọi người, hoặc là nguy cơ tất cả mọi người phải trả giá đắt", ông Aref viết.
Hiện chưa rõ hai bên có tiến hành đợt đàm phán tiếp theo hay không. Theo đài Al-Jazeera, Pakistan đã chuẩn bị cho sự kiện và nhiều máy bay vận tải C-17 của Mỹ đã hạ cánh tại thủ đô Islamabad của Pakistan trong vòng 24 giờ qua. Tuy nhiên, chưa rõ quan điểm của Iran.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hôm nay chủ trì lễ đón Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Đại lễ đường Nhân dân ở thủ đô Bắc Kinh. Hai lãnh đạo bắt tay và giới thiệu thành viên phái đoàn mỗi bên. Khi dàn quân nhạc cử quốc thiều hai nước, 21 loạt đại bác vang lên tại quảng trường Thiên An Môn gần đó.
Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga sau đó duyệt đội danh dự và chào nhóm học sinh vẫy hoa và cờ. Các em nhỏ hô vang "hoan nghênh, hoan nghênh, nhiệt liệt hoan nghênh".
Dàn quân nhạc cũng trình diễn Chiều Moskva, bài hát yêu nước nổi tiếng của Liên Xô, trong lễ đón.
Lễ đón hoàn toàn giống với lễ đón Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước, chỉ khác ở điểm tại sân bay, Phó chủ tịch Hàn Chính đón ông Trump, trong khi Ngoại trưởng Vương Nghị đón tiếp ông Putin. SCMP đánh giá sự khác biệt nhỏ trong nghi thức này "cho thấy lòng tin sâu sắc đã được thiết lập giữa Moskva và Bắc Kinh".
Sau lễ đón, hai lãnh đạo hội đàm tại Đại lễ đường Nhân dân. Ông Tập nói rằng tình hữu nghị lâu năm giữa Trung Quốc và Nga đã đưa hai quốc gia xích lại gần nhau hơn. Theo ông, Bắc Kinh và Moskva nên thúc đẩy sự phát triển và phục hưng của cả hai nước thông qua hợp tác chiến lược toàn diện chất lượng cao hơn.
Ông Tập gọi Putin là "người bạn thân thiết" và nói rằng Nga, Trung Quốc đang phát triển quan hệ song phương trên cơ sở cùng có lợi, tôn trọng lẫn nhau.
"Ngài và tôi đã cảm nhận được mối quan hệ mật thiết, điều này góp phần tạo nên mối quan hệ sâu sắc và hiệu quả giữa Trung Quốc và Nga", ông nói với ông Putin.
Chủ tịch Trung Quốc cũng cho rằng, với tư cách thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và cũng là cường quốc, Trung Quốc và Nga phải có tầm nhìn chiến lược dài hạn, nỗ lực xây dựng hệ thống quản trị toàn cầu công bằng, bình đẳng hơn.
Lãnh đạo Nga trích dẫn câu thơ Trung Quốc "Nhất nhật bất kiến như tam thu hề" (Một ngày không gặp tưởng chừng ba năm), bày tỏ rất vui mừng khi gặp ông Tập, đồng thời ca ngợi mối quan hệ Nga - Trung đang ở "mức độ cao chưa từng có".
Lãnh đạo Nga cho rằng ngay cả trong bối cảnh tồn tại "các yếu tố bên ngoài bất lợi", quan hệ hợp tác giữa Nga và Trung Quốc "vẫn duy trì động lực phát triển mạnh mẽ".
"Kim ngạch thương mại đã tăng hơn 30 lần trong vòng 25 năm qua. Trong nhiều năm liên tiếp, con số này đã vượt mốc 200 tỷ USD một cách ổn định", ông nói.
Ông cho biết Nga và Trung Quốc sẽ tiếp tục duy trì chế độ miễn thị thực. Về vấn đề năng lượng, người đứng đầu Điện Kremlin cho rằng trong bối cảnh khủng hoảng ở Trung Đông, Nga tiếp tục giữ vững vai trò là nhà cung cấp tài nguyên đáng tin cậy, còn Trung Quốc là bên tiêu thụ có trách nhiệm.
Ông Putin đánh giá việc liên lạc và hợp tác chặt chẽ với Trung Quốc trên nhiều diễn đàn đa phương, bao gồm BRICS, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải và G20, đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tình hình thế giới căng thẳng hiện nay. Ông cho rằng hợp tác Nga - Trung là trụ cột chính của sự ổn định trên trường quốc tế khi thế giới có nhiều biến động.
Theo hãng thông tấn Xinhua, lãnh đạo hai nước nhất trí gia hạn Hiệp ước láng giềng tốt, hữu nghị và hợp tác giữa Trung Quốc và Nga. Ông Tập cho rằng hiệp ước được ký kết cách đây 25 năm đã đặt nền móng cho tình hữu nghị lâu dài và sự phối hợp chiến lược toàn diện.
Trong cuộc hội đàm, ông Tập nhận xét tình hình ở Trung Đông và khu vực vùng Vịnh đang ở thời điểm bước ngoặt quan trọng giữa chiến tranh và hòa bình. Việc chấm dứt lập tức các hành động thù địch là vô cùng cần thiết và các nỗ lực đàm phán đóng vai trò rất quan trọng.
Theo lãnh đạo Trung Quốc, việc sớm chấm dứt giao tranh sẽ giúp giảm thiểu gián đoạn đối với sự ổn định nguồn cung năng lượng, đồng thời bảo đảm hoạt động thông suốt của các chuỗi công nghiệp, chuỗi cung ứng và trật tự thương mại quốc tế.
Ông Tập nhắc lại đề xuất 4 điểm về Trung Đông mà ông đã đưa ra trong cuộc họp với lãnh đạo Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, nhấn mạnh sự cần thiết phải tuân thủ nguyên tắc chung sống hòa bình, chủ quyền quốc gia và luật pháp quốc tế, cũng như cam kết phối hợp giữa phát triển và an ninh.
Bộ Quốc phòng Nhật Bản ngày 1.6 cho biết hải quân Trung Quốc đã tiến hành các cuộc tập trận với sự tham gia của tàu sân bay Liêu Ninh ở Thái Bình Dương, tại vùng biển phía đông Philippines hồi tuần trước.
Trong thông cáo kèm bản đồ, Lực lượng Phòng vệ biển Nhật Bản xác nhận tàu Liêu Ninh cùng các tàu hộ tống Trung Quốc đã hoạt động tại vùng biển phía đông đảo Luzon của Philippines từ ngày 26 đến 28.5.
Trong thời gian này, máy bay và trực thăng trên tàu Liêu Ninh đã thực hiện khoảng 170 lượt cất và hạ cánh. Hạm đội Trung Quốc sau đó di chuyển quanh khu vực tây Thái Bình Dương, có thời điểm tiến đến vị trí cách đảo Miyako của Nhật Bản khoảng 590 km về phía đông nam, theo Reuters.
Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho biết đến ngày 29.5, tàu Liêu Ninh tiếp tục di chuyển về phía đông nam dọc bờ biển Philippines, nhưng không công bố thêm thông tin cập nhật.
Cơ quan Phòng vệ Đài Loan ngày 1.6 cho biết họ cũng đang theo dõi hoạt động của tàu Liêu Ninh. Hồi tháng 4, Đài Loan thông báo Liêu Ninh là tàu sân bay Trung Quốc đầu tiên đi qua eo biển Đài Loan kể từ tháng 12.2025.
Những động thái trên diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc gần đây gia tăng hoạt động hàng hải ở tây Thái Bình Dương, giữa lúc Nhật Bản và Philippines tăng cường hợp tác an ninh.
Ngày 1.6, lực lượng hải cảnh Trung Quốc cho biết đã tiến hành các cuộc tuần tra "thực thi pháp luật" ở vùng biển phía đông Đài Loan, nhằm phản ứng trước kế hoạch của Nhật Bản và Philippines về việc khởi động đàm phán phân định ranh giới biển.
Trong tuyên bố, Trung Quốc cho biết một đội tàu đã tuần tra theo luật tại vùng biển phía đông Đài Loan, song không nêu vị trí cụ thể. "Đây là hành động cần thiết nhằm đáp trả việc Nhật Bản và Philippines đơn phương tuyên bố khởi động đàm phán phân định ranh giới biển tại vùng biển phía đông đảo Đài Loan của Trung Quốc", theo tuyên bố.
Tuyên bố nêu: "Chúng tôi kiên quyết cam kết bảo vệ chủ quyền quốc gia và đảm bảo an ninh vùng biển của chúng tôi".
Đài Loan lên án động thái này của đại lục, cho biết lực lượng chức năng đã giám sát 2 tàu Trung Quốc hoạt động ở phía đông nam đảo Orchid trên Thái Bình Dương.
Tuần trước, Nhật Bản và Philippines thông báo sẽ bắt đầu các cuộc đàm phán chính thức nhằm phân định ranh giới vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa giữa 2 nước "phù hợp với luật pháp quốc tế".
Chánh văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara khẳng định bất kỳ thỏa thuận phân định ranh giới biển nào giữa Nhật Bản và Philippines cũng sẽ không có giá trị ràng buộc pháp lý đối với "bên thứ ba". "Do đó, chúng tôi cho rằng không có bất kỳ vấn đề nào theo luật quốc tế", ông Kihara nói.
