Ung thư gan từ lâu không còn là căn bệnh hiếm gặp. Theo GLOBOCAN 2022, thế giới ghi nhận 866.136 ca ung thư gan mới và 758.725 ca tử vong, đưa căn bệnh này đứng thứ 6 về số ca mắc mới và thứ 3 về số ca tử vong do ung thư trên toàn cầu.
Đáng chú ý, châu Á chiếm khoảng 70% gánh nặng ca mắc và tử vong do ung thư gan, cho thấy đây là vấn đề đặc biệt lớn của khu vực.
Tại Việt Nam, bức tranh còn đáng lo hơn. Dữ liệu GLOBOCAN 2022 cho thấy ung thư gan là loại ung thư đứng đầu về số ca mắc mới ở nam giới, với 18.952 ca, chiếm 19,9% tổng số ca ung thư mới ở nam.
Xét ở cả hai giới, ung thư gan cũng nằm trong nhóm đầu về tử vong do ung thư tại nước ta.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Công Long – Giám đốc Trung tâm Tiêu hóa – Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, ung thư gan giai đoạn sớm thường là khi khối u còn nhỏ, chưa xâm lấn mạch máu, chưa di căn xa và chức năng gan của người bệnh vẫn còn được bảo tồn tương đối.
Đây là giai đoạn có ý nghĩa rất lớn với điều trị, bởi nếu phát hiện kịp thời, người bệnh có thể có cơ hội được can thiệp triệt để, kéo dài thời gian sống và cải thiện tiên lượng rõ rệt.
“Điều đáng nói là gan là cơ quan có khả năng bù trừ rất tốt. Khi một phần gan bị tổn thương, các phần còn lại vẫn có thể tiếp tục hoạt động, khiến cơ thể không phát đi tín hiệu cảnh báo rõ ràng như nhiều bệnh lý khác.
Chính vì vậy, ở giai đoạn đầu, không ít người vẫn sinh hoạt bình thường, không đau rõ, không vàng da, không thấy mệt bất thường nên dễ chủ quan”, PGS Long chia sẻ.
Dấu hiệu ung thư gan: Dễ nhầm với “bệnh vặt”
Theo PGS Long, ung thư gan giai đoạn sớm thường rất khó nhận biết vì triệu chứng không rầm rộ và dễ lẫn với các rối loạn tiêu hóa thông thường. Tuy nhiên, bệnh không phải hoàn toàn “im lặng”.
Một số người có thể xuất hiện cảm giác mệt mỏi kéo dài, ăn kém, đầy bụng, khó tiêu, nhanh no dù chỉ ăn một lượng nhỏ, buồn nôn, sụt cân nhẹ không rõ nguyên nhân hoặc tức âm ỉ vùng hạ sườn phải.
Ở một số trường hợp, gan to lên có thể gây cảm giác nặng, căng hoặc đầy tức dưới bờ sườn phải. Một số trường hợp cũng ghi nhận người bệnh có thể đau lan ra lưng hoặc vùng bả vai phải, nhưng biểu hiện này thường mơ hồ nên rất dễ bị bỏ qua.
Điều đáng lo là hầu hết các dấu hiệu kể trên đều không điển hình. Người bệnh rất dễ nghĩ mình chỉ bị dạ dày, rối loạn tiêu hóa, làm việc quá sức hoặc ăn uống thất thường.
Chính sự mờ nhạt này khiến nhiều người bỏ lỡ thời điểm đi khám, để đến khi xuất hiện vàng da, vàng mắt, bụng to nhanh, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu hoặc đau tăng rõ thì khối u thường đã tiến triển xa hơn.
“Không ít người vì thế chỉ tự theo dõi tại nhà, uống thuốc cầm chừng hoặc bỏ qua những thay đổi nhỏ của cơ thể. Đến khi xuất hiện các dấu hiệu rõ hơn như đau vùng gan, vàng da, bụng to nhanh, sụt cân nhiều hoặc mệt mỏi, bệnh thường đã bước sang giai đoạn muộn hơn, làm giảm đáng kể khả năng điều trị triệt để”, PGS Long phân tích.
Theo ThS.BS Lưu Thị Minh Diệp, Trung tâm Tiêu hóa – Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, một sai lầm khá phổ biến là nhiều người chỉ đi khám khi đã thấy đau.
Trong khi đó, với ung thư gan, chờ đến lúc có triệu chứng rầm rộ thường cũng là lúc đã bỏ lỡ thời điểm thuận lợi nhất để can thiệp. Nếu ung thư gan được phát hiện sớm và điều trị đúng thời điểm, tiên lượng sống có thể cải thiện rõ rệt so với giai đoạn muộn.
BS Diệp cho biết: “Ở giai đoạn sớm, khối u còn khu trú, gan chưa bị tổn thương nặng nề và người bệnh có thể được cân nhắc nhiều phương án điều trị. Ngược lại, khi bệnh phát hiện muộn, khối u đã lớn, xâm lấn mạch máu hoặc di căn, việc điều trị sẽ phức tạp hơn rất nhiều, trong khi cơ hội sống của người bệnh cũng giảm rõ rệt”.
Ung thư gan thường không xuất hiện một cách ngẫu nhiên mà có liên quan chặt chẽ đến các yếu tố nguy cơ có từ trước. Tại Việt Nam, nhóm nguy cơ cao hàng đầu là người nhiễm viêm gan virus B hoặc viêm gan virus C mạn tính.
Tình trạng viêm kéo dài có thể khiến tế bào gan bị tổn thương liên tục, từ đó dẫn đến xơ gan và làm tăng nguy cơ ung thư theo thời gian.
Ngoài ra, người có tiền sử gia đình mắc ung thư gan cũng cần được theo dõi sát hơn. Những người bị xơ gan, dù nguyên nhân là viêm gan virus, rượu bia hay gan nhiễm mỡ, đều thuộc nhóm nguy cơ cao.
BS Diệp cũng lưu ý tới những trường hợp có gan nhiễm mỡ, béo phì, đái tháo đường hoặc hội chứng chuyển hóa, bởi đây là nhóm đang ngày càng phổ biến trong đời sống hiện đại.
Một yếu tố khác thường bị xem nhẹ là độc tố aflatoxin có trong thực phẩm mốc như lạc, ngô, gạo bảo quản kém. Việc tiếp xúc kéo dài với độc tố này có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan và ung thư gan. Bên cạnh đó, thói quen uống rượu bia thường xuyên cũng góp phần thúc đẩy tiến trình tổn thương gan mạn tính.
Nam giới trên 40 tuổi, người có viêm gan B hoặc C, người bị xơ gan, gan nhiễm mỡ, người uống nhiều rượu bia hoặc có người thân từng mắc ung thư gan là những nhóm nên chủ động kiểm tra gan định kỳ, ngay cả khi chưa có biểu hiện bất thường.
Trong bối cảnh ung thư gan đang đứng đầu về số ca mắc mới ở nam giới Việt Nam, việc tầm soát ở nhóm nguy cơ càng trở nên quan trọng hơn.
Theo BS Diệp, điều đáng lo là nhiều người thuộc nhóm nguy cơ cao nhưng vẫn không đi kiểm tra vì thấy cơ thể chưa có biểu hiện gì rõ rệt.
Trong khi đó, ung thư gan giai đoạn sớm thường chỉ có thể phát hiện nhờ tầm soát định kỳ bằng siêu âm gan, xét nghiệm máu và các thăm dò chuyên sâu hơn khi cần thiết. Phát hiện sớm giúp nâng cao khả năng điều trị triệt để, thậm chí tạo cơ hội kéo dài thời gian sống đáng kể cho người bệnh.
Ung thư gan nguy hiểm không chỉ vì mức độ ác tính, mà còn vì sự lặng lẽ của nó ở giai đoạn đầu. Khi cơ thể chưa kịp lên tiếng, khối u có thể đã âm thầm hình thành.
Theo BS Lưu Thị Minh Diệp, người dân cần chủ động bảo vệ lá gan của mình bằng cách tiêm phòng viêm gan B đầy đủ, hạn chế rượu bia, kiểm soát cân nặng, tránh thực phẩm mốc, khám sức khỏe định kỳ và tuân thủ lịch theo dõi nếu thuộc nhóm nguy cơ cao.
Với ung thư gan, sự chủ động có thể tạo ra khác biệt rất lớn giữa phát hiện sớm và phát hiện muộn.
Đau lưng là tình trạng rất phổ biến và đa số không liên quan đến ung thư. Tuy nhiên, nếu đau lưng kéo dài không rõ nguyên nhân, không liên quan chấn thương hoặc lão hóa, kèm các dấu hiệu bất thường hoặc có yếu tố nguy cơ, người bệnh nên đi khám để được đánh giá chính xác. Đau lưng do ung thư thường gặp trong trường hợp khối u di căn đến cột sống hoặc chèn ép các cấu trúc vùng lưng.
U cột sống
U cột sống có thể phát triển trong xương sống hoặc màng bảo vệ quanh tủy sống. Tuy nhiên, cột sống là vị trí phổ biến nhất của ung thư di căn xương, tức ung thư bắt đầu ở một cơ quan khác và lan đến đây. Khi di căn đến cột sống ngực, ung thư có thể gây đau phần lưng trên.
Các dấu hiệu cảnh báo ung thư di căn xương bao gồm xương yếu dễ gãy, yếu hoặc tê bì ở bụng hoặc chân, khó cử động chân, tiểu tiện hoặc đại tiện không tự chủ, yếu cơ, đau cơ và khớp...
Theo Hiệp hội Phẫu thuật Thần kinh Mỹ (AANS), ung thư phổi là một trong những loại ung thư phổ biến nhất di căn cột sống. Khối u ở phổi cũng có thể chèn ép cột sống, ảnh hưởng đến sự truyền dẫn thần kinh tới lưng dưới. Người mắc ung thư phổi thường xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi, khó thở, ho ra đờm có lẫn máu, bên cạnh việc đau lưng dưới.
Ung thư vú
Đau lưng đôi khi là triệu chứng của ung thư vú, do tế bào ác tính di căn đến vùng lưng, theo AANS. Giống như ung thư phổi, khối u vú có thể chèn ép các dây thần kinh dẫn đến cột sống, từ đó gây đau lưng.
Ung thư hệ tiêu hóa
Ung thư dạ dày, đại tràng và trực tràng cũng có thể là thủ phạm gây đau lưng dưới do tế bào ác tính di căn. Người mắc các loại ung thư này có thể gặp các triệu chứng khác như sụt cân nhanh hoặc đại tiện ra máu.
Đa u tủy, u lympho và u hắc tố và nhiều loại ung thư khác như ung thư buồng trứng, thận, tuyến giáp và tuyến tiền liệt cũng có khả năng dẫn tới đau lưng.
Phương pháp điều trị phụ thuộc vào loại ung thư và giai đoạn bệnh như phẫu thuật loại bỏ khối u hoặc hóa trị và xạ trị để thu nhỏ khối u. Bác sĩ cũng có thể kê đơn thuốc giảm đau giúp giảm triệu chứng.
Đau lưng liên quan đến ung thư không phải lúc nào cũng nghiêm trọng, do đó người bệnh dễ bỏ qua hoặc nhầm lẫn với nguyên nhân thông thường. Người có tiền sử cá nhân hoặc gia đình mắc ung thư, xuất hiện các triệu chứng dưới đây nên lưu ý và đi khám sớm.
- Đau lưng đột ngột và không liên quan đến chấn thương
- Đau lưng không liên quan đến vận động hoặc không nặng hơn khi vận động
- Đau lưng thường xảy ra vào ban đêm hoặc sáng sớm và giảm hoặc hết trong ngày
- Đau lưng tiếp diễn dù đã điều trị vật lý trị liệu hoặc các phương pháp khác
- Có thể cảm thấy hoặc nhìn thấy sự biến dạng trên cột sống
Ngày 15.4, bác sĩ Phạm Như Hiển, Phó giám đốc Trung tâm Nội soi - Bệnh viện T.Ư Huế, cho biết các bác sĩ thuộc đơn vị vừa thực hiện thành công 1 ca nội soi, lấy ra 3 chiếc bàn chải đánh răng dài khoảng 20 cm trong bụng của 1 nam bệnh nhân.
Trước đó, Trung tâm Nội soi - Bệnh viện T.Ư Huế đã tiếp nhận nam bệnh nhân từ 1 bệnh viện tâm thần đóng trên địa bàn, với biểu hiện có dị vật kích thước lớn ở đường tiêu hóa.
Cụ thể, bệnh nhân được xác định là anh L.V.B (29 tuổi), có tiền sử rối loạn tâm thần, từng sử dụng chất kích thích và có hành vi tự gây hại; đang được điều trị bằng thuốc hướng thần theo chỉ định chuyên khoa.
Theo thông tin ban đầu, người bệnh đã tự nuốt 3 chiếc bàn chải đánh răng và được chuyển đến Bệnh viện T.Ư Huế trong tình trạng nguy cơ cao gặp biến chứng đường tiêu hóa.
Ngay sau khi tiếp nhận, bệnh nhân được chỉ định nội soi can thiệp. Đội ngũ bác sĩ đã tiến hành gắp thành công toàn bộ 3 dị vật ra khỏi đường tiêu hóa. Việc can thiệp diễn ra thuận lợi, không ghi nhận biến chứng.
Theo bác sĩ Phạm Như Hiển đây là trường hợp hiếm gặp trong thực hành lâm sàng tại Việt Nam khi bệnh nhân nuốt cùng lúc 3 dị vật dài và cứng. Trong đó, dị vật dạng bàn chải đánh răng với chiều dài gần 20 cm, tiềm ẩn nguy cơ cao mắc kẹt trong ống tiêu hóa, gây tổn thương niêm mạc, thủng hoặc tắc nghẽn nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Dù ca bệnh có tính chất phức tạp, nhưng bằng sự nỗ lực của đội ngũ bác sĩ, toàn bộ dị vật đã được lấy ra bằng phương pháp nội soi thành công và không cần can thiệp phẫu thuật.
Anh Nguyễn Hữu Đạt (40 tuổi, tỉnh Thanh Hóa), một trong 100 đại biểu tham dự chương trình tôn vinh người hiến máu tình nguyện tiêu biểu toàn quốc năm 2026, cho hay năm 2007, anh và chị Nguyễn Thị Vân, người bạn đồng hương đang trong giai đoạn tìm hiểu. Khi ấy, cả hai chưa có một mối quan hệ rõ ràng.
Rồi anh Đạt nhận được một cuộc điện thoại lúc nửa đêm. Đầu dây bên kia là giọng chị Vân nghẹn lại: "Anh ơi, mẹ em đang cần truyền máu gấp…".
Không suy nghĩ nhiều, khi ấy anh Đạt lập tức đến Bệnh viện Phụ sản tỉnh Thanh Hóa. May mắn kết quả xét nghiệm cho thấy nhóm máu của anh phù hợp với mẹ của chị Vân.
"Nghe bác sĩ thông báo, mình mừng lắm. Thế là mình hiến luôn, nhanh gọn, dứt khoát, không do dự gì cả", anh Đạt kể.
Sau này nhớ lại, anh cười bảo hồi ấy mình chẳng biết gì về hiến máu. Kiến thức bằng không, kinh nghiệm cũng bằng không. Hôm ấy, khi về đến nhà, bố mẹ còn mắng: "Tại sao mày liều thế?".
Nhưng rồi mọi chuyện đều ổn. Mẹ của chị Vân qua cơn nguy kịch. Anh Đạt vẫn khỏe mạnh. Còn tình cảm của "đôi trẻ" sau cái "lần đầu tiên" ấy thì tiến triển ngày một thắm thiết, tốt đẹp.
Có lẽ chính sự chân thành ấy đã khiến câu chuyện này trở nên đặc biệt. Bốn năm sau, năm 2011, anh Đạt và chị Vân chính thức nên duyên vợ chồng.
Đến bây giờ, trong những bữa cơm gia đình, câu chuyện năm xưa vẫn thường được nhắc lại. Mọi người vẫn cười. Mẹ vợ vẫn nhớ. Vợ anh vẫn nhớ. Còn anh Đạt thì luôn nói đó là một mối nhân duyên đẹp. Bởi nếu ngày ấy người cần máu không phải mẹ của bạn gái, anh vẫn sẽ quyết định tham gia hiến máu.
Không chỉ dừng lại ở lần "hữu duyên" hiến máu ấy, sau đó anh Đạt tiếp tục tham gia hiến máu thường xuyên hơn, đều đặn hơn. Không chỉ hiến máu toàn phần, anh còn nhiều lần trao đi những đơn vị tiểu cầu quý giá để giúp người bệnh vượt qua thời khắc nguy kịch.
Anh còn là một trong những thành viên gây dựng và hoạt động tích cực trong nhóm Facebook Cộng đồng người hiến máu tỉnh Thanh Hóa, kết nối những tấm lòng thiện nguyện với những người đang cần được giúp đỡ.
Gần 60 lần thực hiện nghĩa cử cao đẹp là gần 60 lần để lại trong anh những kỷ niệm khó quên.
Có những lần phải vượt quãng đường xa trong đêm, có những thời điểm việc hiến máu gặp không ít khó khăn, vất vả, thậm chí tiềm ẩn cả những rủi ro. Nhưng với anh, tất cả đều là những trải nghiệm đáng trân quý, bởi phía sau mỗi lần cho đi là thêm một cơ hội được cứu sống.
Niềm vui của anh đôi khi chỉ giản dị là biết người bệnh đã qua cơn nguy kịch. Đó cũng có thể là những lần được đi qua các chốt kiểm soát trong thời điểm dịch COVID-19 căng thẳng để kịp tới bệnh viện hiến máu. Hay đơn giản hơn là những bức ảnh lưu niệm chụp cùng những người anh đã có duyên giúp đỡ trên hành trình ấy.
Điều khiến anh hạnh phúc không chỉ là những lần trực tiếp cho đi, mà còn là việc có thể kết nối, lan tỏa những giá trị nhân văn của phong trào hiến máu đến với ngày càng nhiều người trên địa bàn tỉnh nhà.
Cũng như nhiều đại biểu được tôn vinh trong chương trình hiến máu tình nguyện hằng năm, anh Đạt luôn giữ cho mình sự giản dị và khiêm nhường. Anh bộc bạch: "Cuộc sống đẹp hơn khi con người biết giúp đỡ lẫn nhau".
