Vụ thành viên tổ an ninh trật tự hy sinh: Hung thủ khai gì?

1. Những con đường nhỏ và lở lói. Những dãy nhà mái tôn tường gỗ, từng là các khu gia binh của quân đội VNCH giờ được sử dụng làm khu tập thể cho cán bộ công nhân viên. Dân thì ở trong những ngôi nhà thưng ván, xung quanh là đất đỏ...

Thời khó khăn, chỗ nào có đất là cuốc lên trồng khoai lang và su su. Là nói mùa mưa, còn mùa khô thì chịu. Nước không có, không cây gì sống nổi. Cả chục năm sau đấy, khi tôi đã có gia đình thì trong cái bếp phía sau của phòng tập thể, chỗ quan trọng nhất là... 2 cái thùng phuy đựng nước. Ông bố vợ làm giám đốc chi nhánh điện huyện Ayun Pa (cũ), cách Pleiku 80 km, thi thoảng chở lên cho gia đình con gái bao gạo kèm cái thùng phuy đựng dầu chạy máy điện. Dùng hắc ín quét kỹ trong ngoài rồi chứa nước. Hồi ấy nhà nào có 2 cái thùng phuy như thế giống như có... ô tô bây giờ. Lại còn khen: thùng phuy quét hắc ín nước trong và ngọt, hơn hẳn thùng phuy quét xi măng...

Dân Pleiku khi ấy, không tính cán bộ công nhân viên, có 2 loại chính, một là buôn bán, mà xịn nhất là mấy cửa hàng vàng, đa phần gốc gác từ làng Kế Môn, Huế, lên từ khoảng những năm 1950, mấy hiệu thuốc tây, mấy quán phở, còn lại là dân lao động.

Tôi nhớ hồi ấy, sau mỗi cái xe đạp lạch xạch thường cột cái cuốc, con dao... là công cụ làm rẫy. Mỗi buổi sáng hàng đoàn xe đạp như thế tiến ra ngoại ô, đa phần là phụ nữ. Nam giới chủ yếu đi dò phế liệu. Cả cái sân bay Cù Hanh to uỳnh thế, bao nhiêu căn cứ chiến tranh từng lừng lững thế, vào tay họ, món nào ra món ấy hết. Những tấm ghi lỗ lát làm đường băng và cả đường cho ô tô chạy, những cây sắt 3 cạnh để làm cọc rào thép gai, và những cuộn thép gai được cuộn rất khéo... là sản phẩm của họ mỗi chiều, là nguồn thu nhập chính của rất nhiều gia đình. Làm ăn lớn hơn, nhiều người rủ nhau vào rừng sâu, lên tận Sa Thầy, Đăk Tô tìm xác máy bay, xe tăng, và thẻ bài của lính Mỹ.

Đấy là phố, còn mươi cây số ra ngoại ô là tới các làng bà con bản địa Tây nguyên, nơi mưa kéo dài cả tháng trời, nước cuồn cuộn đỏ…

Nói Gia Lai có đặc sản cà phê nhưng quả là bà con Jrai, Bahnar hồi ấy không uống cà phê, và cũng rất ít người trồng. Người Ê Đê ở Đắk Lắk trồng nhiều hơn. Cà phê là món của người Kinh, người ở phố. Dưới nông thôn không có, kể cả những ngôi làng nổi tiếng như làng S'tơ, tức làng Kông Hoa trong Đất nước đứng lên, nơi mà ngay sau chiến tranh, nhà nước đầu tư rất lớn để xây dựng một xã kiểu mẫu. Máy cày, máy bơm đưa vào, đưa người Kinh và người Tày phía bắc vào sống cùng.

Ngã ba Phù Đổng - Gia Lai trước đây và hiện nay

ẢNH: HUY TỊNH

Ra khỏi Pleiku 5 km là miên man đất đỏ chói chang, dã quỳ vàng rờm rợp. Vậy nên theo tôi, công trình vĩ đại nhất đối với Tây nguyên khi ấy là các hồ thủy lợi. Bên Đắk Lắk còn đắp đập cái hồ thủy lợi rất lớn bằng chính đất bazan nữa, mà tới giờ, nghe nói vẫn còn tác dụng. Gia Lai thì có hồ Ayun Hạ được thiết kế để tưới cho 13.500 ha, một sự đổi đời không ngờ, một tầm nhìn hết sức đúng đắn.

Và sau đấy là một loạt những hồ thủy lợi khác, đưa văn minh nương rẫy truyền thống hòa nhập với văn minh lúa nước của người Kinh.

2. Sự giao thoa kinh tế kéo theo sự giao thoa văn hóa, tạo nên ở Gia Lai một vùng văn hóa độc đáo. Ấy là nói khi chưa nhập tỉnh, giờ thành tỉnh Gia Lai mới, một sự giao thoa văn hóa hết sức thú vị đang, đã và sẽ diễn ra, trong đó, năm 2026 này là năm du lịch quốc gia do tỉnh Gia Lai đăng cai với slogan "Đại ngàn chạm biển xanh".

Và tới lúc ấy, những cao su, cà phê, tiêu, chanh dây..., các loại cây quả có giá trị kinh tế cao sẽ còn dư địa phát triển mạnh nữa.

Theo thống kê tôi vừa có thì diện tích cà phê năm 2025 của tỉnh Gia Lai đạt khoảng 108.389 ha, sản lượng ước đạt 340.612 tấn. Trong đó, diện tích cà phê sản xuất theo tiêu chuẩn nông nghiệp tốt, nông nghiệp hữu cơ có chứng nhận là 56.691,04 ha. Vùng nguyên liệu cà phê cung cấp nguyên liệu chủ yếu cho 3 nhà máy chế biến cà phê trên địa bàn tỉnh, với tổng công suất 157.000 tấn/năm.

Diện tích chanh dây năm 2025 đạt khoảng 5.650 ha, sản lượng ước đạt 213.150 tấn. Trong đó, diện tích chanh dây sản xuất theo tiêu chuẩn nông nghiệp tốt, có chứng nhận VietGAP là hơn 1.153 ha. Chanh dây đã được cấp 48 mã số vùng trồng xuất khẩu/1.153 ha và 6 mã số cơ sở đóng gói chanh dây xuất khẩu, với tổng công suất 365 tấn quả tươi/ngày.

Diện tích rầu riêng năm 2025 đạt khoảng 9.262 ha, sản lượng ước đạt 57.725 tấn. Trong đó, diện tích sầu riêng sản xuất theo tiêu chuẩn nông nghiệp tốt, có chứng nhận GlobalGAP hơn 1.081 ha, tiêu chuẩn VietGAP hơn 741 ha...

Dẫu còn điều này điều kia chưa tương xứng, chưa như kỳ vọng, nhưng khi tỉnh xác định lấy du lịch là một trong 5 trụ cột phát triển kinh tế thì yếu tố bản sắc văn hóa dân tộc trở thành điểm nhấn quan trọng. Lâu nay ai cũng bảo phải giữ gìn, tôn trọng rồi khai thác, nhưng làm như thế nào thì vẫn mỗi nơi mỗi phách, mỗi người mỗi kiểu. Nên có lúc phát triển nóng quá, cái khối băng bản sắc có nguy cơ bị vỡ, cần có sự can thiệp kịp thời của nhà nước. Sự kiện tỉnh Gia Lai quyết định phá bỏ cái công trình bê tông gần chục tỉ đồng án ngữ mặt chính của núi lửa Chư Đang Ya, trả lại mặt bằng, giữ nguyên hiện trạng ngay trước tết năm rồi là một ví dụ.

3. Tôi rất quý cô bé Uyên Nie, người Ê Đê (Đắk Lắk), học Trường ĐH Văn hóa Nghệ thuật quân đội, lấy một anh bác sĩ người Jrai ở làng Kép, Ia Mơ Nông, Chư Păh cũ. Thay vì bắt chồng phải về nhà vợ theo phong tục, thì Uyên về quê chồng, và trở thành thủ lĩnh du lịch của làng, biến làng Kép thành một mô hình du lịch cộng đồng.

Đây là một sự đổi đời rất lớn, vì chúng ta biết người Tây nguyên bản địa chủ yếu đang sống với phương thức tự cung tự cấp, không có chợ, cần gì thì trao đổi hàng lấy hàng trong làng. Thế mà giờ, biến ngay ngôi làng mình, lối sống thường ngày của mình, công việc hằng ngày của mình... thành sản phẩm để thu hút du khách.

Trở lại chuyện cà phê trên đất này. Quả là tôi đã từng rất ngạc nhiên khi hồi mới lên Tây nguyên mà chả thấy cây cà phê đâu, hay chính xác là rất ít. Các quán cà phê cũng không nhiều như từng hình dung. Nhớ quán chúng tôi hay "ngồi đồng" mỗi sáng chủ nhật hồi ấy là cà phê Kim Liên của ông Giáp, một người đàn ông lịch thiệp di cư. Giờ mới đây nhất, trong hội nghị kêu gọi đầu tư do tỉnh Gia Lai tổ chức, ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Hiệp, Gia Lai - một trong những doanh nghiệp dẫn đầu về xuất khẩu cà phê, thuộc Top 500 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam - đã trình bày hệ sinh thái chiến lược cho ngành cà phê thông qua 5 dự án trọng điểm với tổng vốn đầu tư hơn 710 triệu USD, tương đương khoảng 18.000 tỉ đồng.

Từ một cơ sở gia đình, Vĩnh Hiệp đã trở thành nhà xuất khẩu cà phê hàng đầu Việt Nam, hiện diện tại hơn 60 thị trường, đóng góp hơn 769 triệu USD trong niên vụ 2024 - 2025, chiếm 9,3% kim ngạch xuất khẩu cà phê của cả nước.

Ông Hiệp là người đưa ra thông điệp: "Việt Nam không chỉ xuất khẩu cà phê; chúng tôi muốn chia sẻ giá trị, bản sắc và tinh thần sáng tạo của người nông dân Việt Nam với thế giới".

Và tôi, người có tròn 45 năm ở đất này, được coi là người Pleiku, trở thành một phần ký ức ở đây, nhiều khi đi lại những con đường cũ đã ngỡ ngàng trước những đổi thay...

Tin Gốc: Thanh Niên

Sáng 21/4, xe container biển số TP HCM chạy trên quốc lộ 13 theo hướng TP HCM đi Đồng Nai. Đến khu vực giao với đường Nguyễn Văn Linh, phường Minh Hưng (tỉnh Bình Phước cũ), xe tông vào đuôi ôtô đầu kéo chạy phía trước.

Cú va chạm khiến tài xế đánh lái sang phải, đâm vào 4 xe máy đang đậu trên vỉa hè trước quán cà phê. Xe chỉ dừng lại khi đâm gãy cột điện. Người dân xung quanh phá cửa cabin, đưa tài xế đi cấp cứu trong tình trạng bị thương nặng.

Anh Quý, nhà ở gần hiện trường, cho biết đang ở trong nhà thì nghe tiếng va chạm lớn, chạy ra thấy nhiều xe máy nằm dưới gầm ôtô container. Đầu xe hư hỏng nặng sau khi đâm gãy cột điện. Người dân hỗ trợ đưa tài xế ra khỏi cabin.

Theo người dân chứng kiến, xe đầu kéo phía trước bất ngờ giảm tốc độ để tránh một phụ nữ qua đường, khiến ôtô container chạy phía sau tông vào.

Sự cố không gây thiệt hại về người, song khiến cả khu vực mất điện, đến trưa nay mới khắc phục. Nguyên nhân đang được cơ quan chức năng làm rõ.

Tin Gốc: Vnexpress

UBND TP Hà Nội cho biết trục đại lộ cảnh quan sông Hồng là 1 trong 9 trục động lực phát triển của thủ đô, giữ vai trò trục không gian xanh trung tâm, đồng thời là trục kinh tế, thương mại, dịch vụ, văn hóa sáng tạo và đô thị dọc hai bên sông Hồng.

Ưu tiên đầu tư các dự án phục vụ tái định cư, tái thiết trước khi triển khai các hạng mục khác của dự án

Dự án có quy mô sử dụng đất khoảng 11.418ha, được triển khai trên địa bàn 16 xã, phường gồm Hồng Hà, Ô Diên, Thượng Cát, Đông Ngạc, Phú Thượng, Lĩnh Nam, Thanh Trì, Nam Phù, Hồng Vân, Mê Linh, Thiên Lộc, Vĩnh Thanh, Đông Anh, Bồ Đề, Long Biên và Bát Tràng.

Hà Nội cho biết tiến độ thực hiện dự kiến từ năm 2026 đến năm 2038, trong đó giai đoạn 2026-2030 ưu tiên tập trung đầu tư các công trình hạ tầng chính như trục đại lộ cảnh quan hai bên sông, các công trình kè và chỉnh trị lòng - bờ sông, công viên công cộng phường Phú Thượng, công viên tại bãi sông phường Hồng Hà, các khu đô thị định cư và các dự án giải phóng mặt bằng độc lập.

Giai đoạn 2030-2038 tiếp tục hoàn thành các dự án thành phần còn lại.

Tổng mức đầu tư dự án khoảng 736.963 tỷ đồng. Theo Hà Nội, quỹ đất thanh toán sơ bộ được bố trí tại các khu đất phát triển đô thị nằm trong phạm vi dự án với diện tích khoảng 2.655,8ha, phần quỹ đất còn lại sẽ được rà soát, xác định tại một phần quỹ đất thu hồi của các dự án chậm triển khai và quỹ đất dự kiến thanh toán cho các dự án BT trên địa bàn thành phố.

Trong thời gian tới, Hà Nội sẽ tập trung hoàn chỉnh các thủ tục. Đồng thời, thành phố sẽ tập trung triển khai thi công, hoàn thành dự án công viên công cộng phường Phú Thượng, ưu tiên triển khai khu đô thị định cư tại phường Long Biên và tập trung hoàn thiện thủ tục để khởi công, thi công khu đô thị đa mục tiêu tại xã Thư Lâm, Đông Anh nhằm đáp ứng nhu cầu tái định cư và giải quyết sinh kế cho người dân.

"Quan điểm của thành phố là ưu tiên đầu tư các dự án phục vụ tái định cư, tái thiết trước khi triển khai đồng bộ các hạng mục khác của dự án", UBND TP Hà Nội cho biết.

Hà Nội đã giao UBND phường Hồng Hà chủ trì, phối hợp hướng dẫn nhà đầu tư lựa chọn vị trí, địa điểm làm khu vực trưng bày quy hoạch của dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng trên địa bàn thành phố và trưng bày căn hộ mẫu của các khu đô thị phục vụ định cư…

Đối với các dự án thành phần còn lại, Hà Nội sẽ chỉ đạo phân kỳ đầu tư phù hợp với phạm vi, quy mô và điều kiện triển khai thực tế của từng dự án.

Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân

UBND TP Hà Nội cho biết theo tổng hợp số liệu của các địa phương trong phạm vi dự án, tổng dân số hiện trạng khoảng 247.431 người với khoảng 70.474 hộ dân.

"UBND thành phố nhận thức rõ đây là dự án có quy mô lớn, phạm vi tác động rộng và liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân tại nhiều khu vực ven sông Hồng.

Vì vậy, quan điểm xuyên suốt của thành phố là luôn bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân theo đúng quy định pháp luật; đồng thời ưu tiên triển khai các dự án phục vụ tái định cư, tái thiết nhằm ổn định đời sống và sinh kế cho người dân trong khu vực bị ảnh hưởng bởi dự án", UBND TP Hà Nội nêu rõ.

Cũng theo Hà Nội, việc rà soát, xác định phạm vi ảnh hưởng, giải phóng mặt bằng và bố trí tái định cư sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn, trên cơ sở quy hoạch, phương án kỹ thuật và điều kiện thực tế của từng khu vực, bảo đảm phù hợp quy định pháp luật, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến đời sống và sinh kế của người dân.

UBND TP Hà Nội cho biết việc bố trí tái định cư cho các hộ dân được thực hiện theo nguyên tắc bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, dự kiến tại các khu đô thị định cư, tái thiết gồm Long Biên, Lĩnh Nam và Bát Tràng.

Trong đó, theo Hà Nội, khu đô thị định cư tại phường Long Biên có quy mô khoảng 201ha đáp ứng khoảng 40.000-42.000 căn hộ định cư, khu đô thị định cư tại phường Lĩnh Nam có quy mô khoảng 98ha, đáp ứng khoảng 15.000-16.000 căn hộ định cư…

Ngoài ra, UBND TP Hà Nội cũng cho biết khu đô thị đa mục tiêu tại xã Thư Lâm, xã Đông Anh quy mô khoảng 700ha đang hoàn thiện thủ tục quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500, sơ bộ đáp ứng khoảng 16.000-18.000 lô đất định cư.

"Tổng số lượng căn hộ định cư bằng đất và căn hộ chung cư cao tầng dự kiến khoảng 79.000-85.000 căn, cơ bản đáp ứng nhu cầu tái định cư của các hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án đầu tư xây dựng trục đại lộ cảnh quan sông Hồng", UBND TP Hà Nội thông tin.

Tin Gốc: Dân Trí