“Khoảng 70 – 80% trường hợp ung thư phổi tại Việt Nam được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển hoặc di căn, làm giảm cơ hội điều trị triệt căn và làm tăng gánh nặng chi phí cho người bệnh, gia đình và hệ thống y tế.
Tại Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Bạch Mai, khoảng 10% bệnh nhân ung thư phổi phát hiện giai đoạn sớm, khi khối u nhỏ, kích thước 2 – 3 mm, là thời điểm cho phép phẫu thuật lấy u và có thể không phải điều trị hóa chất sau mổ”, PGS-TS, bác sĩ Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Ung bướu và y học hạt nhân, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết tại buổi khám sàng lọc miễn phí ung thư phổi do trung tâm tổ chức ngày 10.5.
Riêng buổi sáng 10.5, trong số 50 người được khám sàng lọc, có 4 người được phát hiện có nốt phổi. 2/4 ca có yếu tố nguy cơ sẽ được chỉ định chẩn đoán chuyên sâu, ứng dụng AI trong đọc kết quả, hỗ trợ bác sĩ đưa ra chẩn đoán.
Bác sĩ Phương chia sẻ, phát hiện sớm ung thư phổi có ý nghĩa rất quan trọng, vì giai đoạn sớm người bệnh có thể được điều trị triệt căn góp phần cải thiện hiệu quả và giảm chi phí điều trị, chăm sóc.
Khi khối u nhỏ, sau phẫu thuật lấy u, nhiều trường hợp không phải điều trị bổ trợ (hóa trị, thuốc đích…).
Với các ca ung thư phổi tiến triển, nhiều ca bệnh đã được kiểm soát lâu dài, vì hiện có các thuốc, phương pháp điều trị mới, và các xét nghiệm chẩn đoán chính xác, giúp bác sĩ đưa ra phác đồ tối ưu.
Nhưng để điều trị tốt nhất và giảm thấp nhất các chi phí, bác sĩ Phương nhấn mạnh vai trò của sàng lọc phát hiện sớm ung thư phổi, đặc biệt ở các nhóm có nguy cơ cao.
Đó là người trên 50 tuổi và có một trong các yếu tố nguy cơ: hút thuốc lá, thuốc lào nhiều năm (từ 20 bao/năm); tiếp xúc với khói bụi, ô nhiễm nghề nghiệp, sống trong môi trường nhiễm xạ; tiền sử gia đình có người thân (thế hệ thứ nhất) mắc ung thư phổi; người mắc bệnh phổi mạn tính (COPD hoặc xơ phổi); hút thuốc lá thụ động.
“Chúng tôi mong muốn duy trì chương trình và lâu dài trong nước có chương trình tầm soát ung thư phổi ở quy mô quốc gia, giúp tăng tỷ lệ người mắc ung thư phổi được phát hiện sớm”, PGS Phương chia sẻ.
Theo Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu, sàng lọc ung thư phổi bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấp ở nhóm nguy cơ cao đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ tử vong do ung thư phổi so với chụp X-quang ngực thông thường. Vì vậy, việc chủ động tầm soát ở người có yếu tố nguy cơ là bước quan trọng để chuyển từ “phát hiện khi có triệu chứng” sang “phát hiện khi còn có thể can thiệp hiệu quả”.
Ung thư phổi hiện là một trong những thách thức lớn nhất của y tế toàn cầu. Dữ liệu ung thư toàn cầu (GLOBOCAN) năm 2022 cho biết, thế giới ghi nhận khoảng 2,5 triệu ca mắc mới và 1,8 triệu ca tử vong do ung thư phổi, là nguyên nhân tử vong do ung thư hàng đầu.
Tại Việt Nam, hệ thống y tế ghi nhận khoảng 24.426 ca mắc mới/năm và 22.597 ca tử vong do ung thư phổi (năm 2022). Đây là bệnh đứng thứ hai trong nhóm các ung thư phổ biến nhất và là một trong những nguyên nhân gây tử vong ung thư hàng đầu. Hiện đa số người bệnh được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Chương trình khám sàng lọc miễn phí ung thư phổi được Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức trong 3 ngày: 10, 17 và 24.5 cho 240 người bệnh.
Tham gia chương trình, các cá nhân được các chuyên gia ung bướu tư vấn về chăm sóc, theo dõi sức khỏe phổi, đặc biệt khi có yếu tố nguy cơ. Các ca có nốt phổi lành tính sẽ được tư vấn tái khám định kỳ để đánh giá về sự biến đổi.
Một bạn đọc thắc mắc: "Tôi năm nay 67 tuổi, có hộ khẩu thường trú tại phường An Lạc, TP.HCM. Tôi đã tham gia bảo hiểm y tế hộ gia đình từ tháng 9-2025 đến tháng 9-2026.
Hiện TP.HCM có chính sách cấp bảo hiểm y tế miễn phí cho người từ 65 đến dưới 75 tuổi, vậy trong thời gian thẻ của tôi còn hiệu lực, tôi có được hoàn trả lại số tiền đã đóng hay không?".
Ông Nguyễn Quốc Thanh, phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP.HCM, trả lời: Căn cứ khoản 2 Điều 5 Nghị quyết số 56 ngày 14-11-2025 của HĐND TP.HCM quy định: "Trường hợp, các đối tượng của Nghị quyết này đang có thẻ Bảo hiểm y tế thì mức hỗ trợ được áp dụng kể từ ngày liền kề hết hạn của thẻ Bảo hiểm y tế".
Theo quy định nêu trên, trường hợp ông/bà đã tham gia bảo hiểm y tế hộ gia đình từ tháng 9-2025 và thẻ có giá trị sử dụng đến tháng 9-2026 thì chính sách hỗ trợ của thành phố sẽ được áp dụng kể từ thời điểm thẻ bảo hiểm y tế hiện tại hết hạn.
Do đó, ông/bà không thuộc trường hợp được hoàn trả số tiền đã đóng bảo hiểm y tế cho thời gian còn hiệu lực của thẻ; việc hỗ trợ sẽ được thực hiện từ kỳ tham gia tiếp theo sau khi thẻ hiện tại hết hạn.
PGS.TS.BS Nguyễn Thị Kim Liên, Trưởng khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, số lượng người trẻ đến khám vì đau lưng đang gia tăng rõ rệt trong những năm gần đây.
Mới đây, khoa tiếp nhận bệnh nhân nam làm công việc IT, thường xuyên ngồi văn phòng 8-10 giờ mỗi ngày. Những ngày gần đây, anh liên tục bị đau vùng thắt lưng, cơn đau lan xuống chân khiến sinh hoạt khó khăn.
Theo lời kể, người đàn ông này luôn trong tình trạng lưng cứng đờ, khó cúi gập hay xoay người. Lo sợ bị thoát vị đĩa đệm, anh đến bệnh viện kiểm tra. Kết quả thăm khám cho thấy bệnh nhân bị thoái hóa cột sống thắt lưng, đồng thời mất đáng kể đường cong sinh lý của cột sống dù chưa đến 40 tuổi.
“Bình thường cột sống thắt lưng có độ cong sinh lý tự nhiên. Tuy nhiên, ở bệnh nhân này, phần lưng gần như thẳng đứng như cây tre, một dấu hiệu của thoái hóa cột sống dù hiện vẫn ở mức độ nhẹ”, PGS Liên cho hay.
Nam giới 30-40 tuổi dễ gặp tình trạng đau lưng
Theo PGS Liên, nhiều người vẫn nghĩ phải lớn tuổi mới đau lưng, nhưng thực tế không ít bệnh nhân chưa đến 50 tuổi đã có dấu hiệu thoái hóa cột sống. Đáng chú ý, nhóm mắc nhiều nhất hiện nay là nam giới trong độ tuổi 30-40. Nguyên nhân chủ yếu đến từ lối sống ít vận động, ngồi lâu liên tục để làm việc, xem điện thoại, chơi game hoặc sử dụng máy tính nhiều giờ mà không thay đổi tư thế.
“Một trong những nguyên nhân gây đau lưng là người bệnh ít vận động, ít tập thể dục kèm theo thói quen ngồi lì một chỗ trong thời gian dài. Đây là tình trạng rất phổ biến ở nam giới trẻ hiện nay”, chuyên gia nhận định.
Ngoài việc dùng thuốc, điều quan trọng trong điều trị đau lưng là tập luyện đúng cách nhằm cân bằng nhóm cơ lưng và cơ bụng. Người bệnh cần được hướng dẫn các bài tập phù hợp với cột sống, thắt lưng dưới sự hỗ trợ của chuyên gia phục hồi chức năng và vật lý trị liệu.
Bên cạnh đó, nhiều người làm việc trong môi trường kín, ít tiếp xúc ánh nắng nên thiếu vitamin D, yếu tố quan trọng đối với sức khỏe xương khớp.
Những dấu hiệu đau lưng không nên chủ quan
Theo PGS Liên, một trong những yếu tố quan trọng khi đánh giá đau lưng là phân biệt đau cơ học và đau không cơ học. Đau cơ học thường tăng khi vận động, giảm khi nghỉ ngơi và liên quan rõ rệt đến tư thế. Trong khi đó, đau không cơ học thường kéo dài dai dẳng, không phụ thuộc vận động, thậm chí tăng về đêm và có thể đi kèm các triệu chứng toàn thân.
“Có những dấu hiệu cảnh báo người bệnh tuyệt đối không nên bỏ qua”, PGS Liên nhấn mạnh.
Cụ thể, nếu đau lưng kéo dài trên 2- 4 tuần dù đã nghỉ ngơi và thay đổi sinh hoạt hoặc cơn đau tái phát nhiều lần với xu hướng nặng dần, người bệnh cần đi khám sớm. Đặc biệt, các cơn đau không liên quan tư thế, đau ngay cả khi nằm nghỉ hoặc đau tăng về đêm là những dấu hiệu bất thường cần được đánh giá kỹ.
Ngoài ra, đau lưng kèm sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt kéo dài, mệt mỏi, chán ăn có thể liên quan đến các bệnh lý toàn thân, trong đó có nguy cơ ung thư.
Những dấu hiệu thần kinh như tê yếu chân, đi lại khó khăn, mất thăng bằng hoặc rối loạn tiểu tiện cũng là tình trạng nguy hiểm vì có thể liên quan đến chèn ép thần kinh.
Theo chuyên gia, nếu đau lưng đi kèm tiểu buốt, tiểu máu hoặc rối loạn kinh nguyệt, cần nghĩ đến nguyên nhân từ hệ tiết niệu hoặc phụ khoa, bởi khi đó đau lưng chỉ là biểu hiện thứ phát.
“Đau lưng là một triệu chứng, chứ không phải một chẩn đoán. Điều trị hiệu quả phải dựa trên việc xác định đúng nguyên nhân thay vì chỉ tập trung giảm đau”, PGS Liên khuyến cáo.
Chuyên gia cho rằng, trong nhiều trường hợp, việc điều chỉnh lối sống, tăng cường vận động và phục hồi chức năng đúng cách có thể cải thiện đáng kể tình trạng bệnh. Tuy nhiên, khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, người bệnh cần thăm khám sớm để tránh những biến chứng đáng tiếc.
Chiều 18-4, thông tin ban giám đốc Bệnh viện Đa khoa Diễn Châu, Nghệ An cho biết bệnh viện này đang tiếp nhận, điều trị cho hơn 20 bệnh nhân có biểu hiện nghi ngộ độc thực phẩm sau khi ăn bánh mì mua tại một tiệm bánh trên địa bàn.
Theo thông tin ban đầu, từ sáng 17 đến sáng 18-4, các bệnh nhân nhập viện rải rác, sau đó tăng nhanh vào buổi tối. Hầu hết đều có triệu chứng như nôn ói, đau bụng, tiêu chảy, một số trường hợp sốt cao.
Bệnh nhân nhập viện từ 4 tuổi đến 85 tuổi, ngụ ở các xã cũ của huyện Diễn Châu như: Diễn Ngọc, Diễn Hoa, Diễn Thọ, Diễn Bích…
Theo bác sĩ Hoàng Thị Thanh Loan - Trưởng khoa truyền nhiễm Bệnh viện Đa khoa Diễn Châu, bệnh viện đang điều trị cho 25 bệnh nhân ngộ độc thực phẩm.
Trong số các bệnh nhân, có khoảng 20 người có ăn bánh mì tại tiệm bánh Q. ở xã Diễn Châu.
5 trường hợp còn lại có ăn các thực phẩm khác như bánh ngọt, xoài, dứa, ốc xào… nên chưa thể khẳng định nguyên nhân cụ thể.
Sức khỏe một số người đã ổn định nhưng vẫn cần tiếp tục giám sát do triệu chứng tiêu hóa còn nặng.
Cơ quan chức năng đã kiểm tra cơ sở kinh doanh nghi liên quan, đồng thời lấy mẫu thực phẩm và bệnh phẩm để xét nghiệm, xác định nguyên nhân.
