Được kiểm chứng qua thực tiễn khắc nghiệt, chương trình bình ổn thị trường đã khẳng định là mô hình đúng đắn, phù hợp thực tiễn khách quan, phản ánh tinh thần năng động, sáng tạo của TP.
Từ mô hình này, nhiều địa phương trên cả nước đã kế thừa tinh thần chung để triển khai, nhân rộng.
Sống lâu năm ở TP.HCM, bà Nguyễn Thị Hương - phường Bình Trưng - còn nhớ như in những ngày giáp Tết hơn 20 năm trước. Đó là thời điểm người tiêu dùng TP vẫn còn giữ thói quen mua sắm ở chợ truyền thống, siêu thị vẫn chưa thể phủ rộng được như bây giờ.
Những ngày ấy bà nội trợ ra chợ là "chóng mặt" vì giá không chỉ đến Tết lại tăng mà còn tăng từng ngày.
"Tôi còn nhớ khi đó các mặt hàng như trứng vịt, thịt heo không chỉ tăng cao mà muốn mua cũng không có hàng. Phải đi vòng vòng mấy chợ để có nguyên liệu cho hai món quen thịt kho hột vịt và khổ qua dồn thịt", bà Hương kể.
Và trong bối cảnh ấy, chương trình bình ổn thị trường được khởi xướng vào dịp Tết Nhâm Ngọ 2002. Ngay năm đầu tiên, UBND TP.HCM giao 45 tỉ đồng cho hai doanh nghiệp mua lương thực, thực phẩm để dự trữ, phục vụ dịp Tết Nhâm Ngọ.
Mục tiêu ban đầu là ngăn chặn tình trạng găm hàng, tăng giá tùy tiện trong dịp cao điểm, đặc biệt là Tết Nguyên đán, giúp người dân yên tâm mua sắm.
Năm 2010 là cột mốc đánh dấu chương trình bắt đầu được xã hội hóa, mở rộng quy mô với 13 doanh nghiệp tham gia và chính thức chuyển sang bình ổn thị trường cả năm, thay vì chỉ riêng dịp Tết.
Từ khi triển khai đến nay, ở mỗi giai đoạn chương trình bình ổn thị trường của TP được linh hoạt điều chỉnh phù hợp với nhu cầu kinh tế - xã hội của từng thời kỳ. Như trong giai đoạn
2002-2012, chương trình chủ yếu tập trung vào mục tiêu chống giá thực phẩm tăng sốc, bảo đảm nguồn cung các mặt hàng thiết yếu như gạo, thịt, trứng, đường và dầu ăn, nhất là vào dịp lễ, Tết hoặc khi thị trường biến động mạnh.
Sang giai đoạn 2013-2020, phạm vi bình ổn được mở rộng sang các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến đời sống người dân như giáo dục, y tế và hàng tiêu dùng dân sinh, bao gồm tập vở, dụng cụ học tập, dược phẩm và một số mặt hàng gia dụng thiết yếu.
Trong thời kỳ 2021-2023, sau tác động của đại dịch COVID-19, chương trình chú trọng hơn đến việc củng cố chuỗi cung ứng, kết nối sản xuất với hệ thống phân phối và bảo đảm lưu thông hàng hóa ổn định.
Đến giai đoạn 2024-2026, chương trình tiếp tục phát triển theo hướng bình ổn chi phí sống toàn diện, không chỉ tập trung vào ăn uống mà còn mở rộng sang học tập, hàng gia dụng và hỗ trợ sản xuất, qua đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu đa dạng của người dân và doanh nghiệp.
Sau hơn 20 năm, thành công của chương trình là tạo kết nối giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng.
Gắn bó lâu năm với chương trình bình ổn thị trường của TP, ông Nguyễn Nguyên Phương - Phó giám đốc Sở Công thương TP.HCM - cho biết trải qua hơn hai thập niên, chương trình đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ, từ mục tiêu ngắn hạn phục vụ dịp Tết sang hoạt động xuyên suốt cả năm vào năm 2010 và đặc biệt là từ năm 2013, TP đã thực hiện bước đột phá xã hội hóa 100% nguồn vốn thông qua cơ chế kết nối ngân hàng - doanh nghiệp.
Đáng chú ý, sau khi triển khai hiệu quả, chương trình được nhiều địa phương trên cả nước học tập và áp dụng với quy mô, cách thức khác nhau. Tiêu biểu có thể kể đến Hà Nội với các chương trình dự trữ hàng hóa thiết yếu phục vụ Tết và bình ổn giá các mặt hàng tiêu dùng; Đà Nẵng triển khai kế hoạch dự trữ hàng hóa, kết nối cung cầu và bình ổn thị trường mùa cao điểm du lịch.
Cần Thơ chú trọng bình ổn lương thực, thực phẩm cho khu vực ĐBSCL, Bình Dương và Đồng Nai triển khai chương trình phục vụ lực lượng lao động lớn tại các khu công nghiệp; Bà Rịa - Vũng Tàu, Long An, An Giang cũng có các kế hoạch dự trữ và bán hàng bình ổn trong dịp lễ, Tết.
Dù tên gọi và cách triển khai khác nhau, các địa phương này đều kế thừa tinh thần chung của mô hình TP.HCM: chủ động nguồn cung, giữ giá hợp lý, liên kết doanh nghiệp và bảo đảm an sinh xã hội khi thị trường biến động.
Đến nay, tại TP.HCM quy mô chương trình không chỉ dừng lại ở nhóm hàng lương thực, thực phẩm thiết yếu mà đã mở rộng sang các nhóm hàng phục vụ mùa khai giảng, sữa, dược phẩm thiết yếu, hàng tiêu dùng...; sự tham gia của đa dạng các thành phần kinh tế từ doanh nghiệp nhà nước đến các tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp FDI.
Năm 2026, chương trình bình ổn thị trường năm 2026-2027 đã chính thức được triển khai từ ngày 1-4 và kéo dài trong 12 tháng. Đây là một trong những công cụ quan trọng giúp TP.HCM chủ động ứng phó với biến động giá cả, đặc biệt trong bối cảnh chi phí đầu vào, phí vận chuyển và năng lượng có nhiều biến động.
Theo ông Nguyễn Nguyên Phương, trong giai đoạn tới định hướng của TP là đưa chương trình lên một tầm cao mới về cả chất và lượng. Mục tiêu trọng tâm là hiện đại hóa phương thức triển khai, đẩy mạnh ứng dụng thương mại điện tử và chuyển đổi số trong quản lý hệ thống phân phối để hàng bình ổn tiếp cận người dân nhanh chóng, thuận tiện hơn.
Đặc biệt, TP sẽ tập trung triển khai chương trình hợp tác kiểm soát chất lượng hàng hóa (tick xanh trách nhiệm) nhằm xây dựng bộ quy tắc ứng xử khắt khe trong kiểm tra, kiểm soát, phát hiện và xử lý vi phạm thông qua chia sẻ và công khai, minh bạch thông tin tự nguyện giữa các nhà bán lẻ và nhà cung cấp nhằm định hướng sản xuất, đảm bảo hàng hóa không chỉ ổn định về giá mà còn dẫn đầu về chất lượng và an toàn thực phẩm.
"Điểm nhấn của nỗ lực này là việc hình thành và vận hành sàn giao dịch thịt heo. Đây không chỉ là bước đi nhằm hiện đại hóa phương thức giao dịch truyền thống vốn còn nhiều tầng nấc trung gian mà còn là công cụ then chốt để minh bạch hóa thị trường tại địa phương tiêu thụ thịt heo lớn nhất cả nước", ông Phương kỳ vọng.
Sàn giao dịch thịt heo được cho sẽ xóa bỏ tình trạng thao túng giá, đảm bảo quyền lợi cốt lõi cho cả người chăn nuôi và người tiêu dùng, đồng thời góp phần kiểm soát an toàn thực phẩm và là cơ sở nhân rộng mô hình sang các nhóm ngành hàng khác.
Ngoài ra, cùng với chương trình "Tick xanh trách nhiệm", TP đang kiến tạo một hệ sinh thái thương mại an toàn, nơi mà sự minh bạch về nguồn gốc và chất lượng trở thành tiêu chuẩn bắt buộc.
"Với sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo TP, sự ủng hộ tích cực của doanh nghiệp và xu thế phát triển của công nghệ thông tin, chuyển đổi số, chương trình sẽ tiếp tục là công cụ hữu hiệu và trụ cột vững chắc của TP trong quản lý thị trường, ổn định và phát triển kinh tế", ông Phương bày tỏ tin tưởng.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
