Mỹ nói đã bắt giữ cháu gái tướng Iran Qassem Soleimani, phía Iran bác bỏ

Giao tranh bùng nổ trở lại ở Trung Đông hôm 4/5 sau khoảng một tháng lắng dịu. Mỹ đã điều các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường đi qua eo biển Hormuz và hỗ trợ hai tàu treo cờ Mỹ rời khỏi đây nhằm phá vỡ thế kìm kẹp của Iran.

Đây là một phần trong sáng kiến mà Tổng thống Donald Trump công bố nhằm dẫn đường cho tàu hàng qua eo biển Hormuz. Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, cho biết các lực lượng trực thuộc sẽ bắt đầu triển khai kế hoạch "Dự án Tự do" theo chỉ đạo từ Tổng thống.

Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh CENTCOM, cho biết chiến dịch Dự án Tự do được triển khai sau khi lực lượng Mỹ sử dụng "công nghệ đặc biệt tinh vi" để mở thông một hành lang qua Hormuz trong vài tuần qua, rồi "dựng lên một chiếc ô bảo vệ bao trùm khu vực".

Theo Cooper, hành lang này cuối cùng sẽ trở thành tuyến lưu thông hai chiều, thay vì chỉ được dùng để các tàu rời khỏi vịnh Ba Tư. Chiến dịch dự kiến huy động các tàu khu trục, hơn 100 máy bay và khoảng 15.000 binh sĩ.

"Dự án Tự do" được coi là cách Mỹ sử dụng ưu thế về công nghệ giám sát và các hệ thống quân sự hiện đại của mình để phá vỡ vòng phong tỏa của Iran, giúp các tàu hàng lưu thông trở lại qua Hormuz. Theo đó, Mỹ sẽ rà phá thủy lôi dưới mặt nước và sẵn sàng đánh chặn mọi tên lửa, drone của Iran để bảo vệ hành lang hàng hải này.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho rằng chiến dịch của Mỹ là hành động vi phạm lệnh ngừng bắn và đáp trả bằng cách phóng tên lửa hành trình, máy bay không người lái (UAV) và sử dụng xuồng cao tốc tấn công tàu bè đi qua Hormuz.

IRGC còn tập kích Fujairah, trung tâm dầu mỏ quan trọng của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nơi nằm ngoài Hormuz và được Abu Dhabi sử dụng như một kênh xuất khẩu dầu thay thế nhằm đối phó tình trạng tắc nghẽn tại eo biển.

UAE, quốc gia vốn ủng hộ các biện pháp cứng rắn hơn với Iran, đã trở thành quốc gia vùng Vịnh đầu tiên hứng chịu tác động khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang trở lại ở eo biển Hormuz.

Giới chức UAE cho biết đã bắn hạ 15 tên lửa và 4 máy bay không người lái (UAV) được phóng lên từ lãnh thổ Iran. Lần đầu tiên trong gần một tháng, họ phải phát báo động phòng không, yêu cầu người dân xuống hầm trú ẩn, học sinh quay lại học trực tuyến, hàng loạt chuyến bay cũng bị hủy.

Ngoài khơi, các thủy thủ trên tàu thương mại đã chứng kiến một vụ tấn công bằng UAV nhắm trúng tàu chở dầu JV Innovation treo cờ quần đảo Marshall. Thuyền trưởng cho biết họ bị tập kích khi đang thả neo chờ băng qua eo biển. Thủy thủ trên các tàu lân cận nói rằng họ đã nhìn thấy một vật thể lao vào và ngọn lửa bùng lên trên boong tàu.

Trong bản ghi âm từ buồng lái của con tàu mà Wall Street Journal thu thập được, thuyền trưởng thông báo tàu bị tấn công và đang bốc cháy, đồng thời yêu cầu những tàu khác gần đó giữ khoảng cách an toàn.

Theo công ty an ninh hàng hải Vanguard, một con tàu khác là HMM Namu của Hàn Quốc tiếp tục bị tấn công vào cuối ngày 4/5. Phía UAE cho hay hai UAV Iran đã nhắm vào tàu chở dầu thứ ba thuộc tập đoàn dầu khí quốc gia Adnoc khi con tàu đang băng qua eo biển.

Đáp lại những hành động từ phía Iran, đô đốc Cooper cho biết các tàu chiến và máy bay của Washington đã "phản công" và đánh chìm 6 xuồng tấn công nhanh do Tehran điều động đang "quấy rối" tàu thuyền tại eo biển.

"Tổng thống khẳng định nếu tiến trình này bị cản trở, Mỹ sẽ phản ứng quyết liệt. Và thực tế là trong 12 giờ qua, phía Iran đã có hành động can thiệp", Cooper nói, đề cập đến chiến dịch khai thông eo biển, thêm rằng Iran còn phóng tên lửa hành trình vào các tàu chiến Mỹ nhưng đều không trúng mục tiêu.

Những cuộc tấn công ăn miếng trả miếng khiến eo biển Hormuz một lần nữa dậy sóng, kể từ khi lệnh ngừng bắn được các bên thực thi ngày 8/4.

Rủi ro nghiêm trọng

Trong một tháng qua, dù tình hình trở nên yên tĩnh, việc Iran siết chặt eo biển cùng Mỹ phong tỏa các cảng của nước này đã khiến thị trường toàn cầu thiếu hụt hàng triệu thùng dầu, đẩy giá nhiên liệu tăng cao, đồng thời chồng chất áp lực lên nền kinh tế Iran.

Theo Bryan Clark, cựu quan chức cấp cao hải quân Mỹ, hiện là chuyên gia tại Viện Hudson, trụ sở ở Washington, mỗi bên đều có lý do để cố gắng chấm dứt tình trạng tê liệt hiện tại ở eo biển. Tuy nhiên, họ cũng đối mặt những rủi ro lớn nếu các cuộc đụng độ leo thang ngoài tầm kiểm soát. Đối với Iran, đó là tổn thất nặng nề hơn cho nền kinh tế và bộ máy lãnh đạo, còn với Tổng thống Trump là nguy cơ lún sâu vào một cuộc chiến vốn đang bị cử tri trong nước phản đối.

Clark cho rằng giai đoạn mới của cuộc xung đột nhiều khả năng sẽ diễn ra trên biển với một cuộc đối đầu tương tự Chiến tranh Tàu dầu giữa Iran và Iraq vào những năm 1980, cũng nhằm giành quyền kiểm soát Hormuz. Cục diện này mở đầu cho một cuộc đối đầu có thể kéo dài và âm ỉ, tuy ít khốc liệt hơn chiến dịch không kích diện rộng trong 5 tuần đầu xung đột, nhưng sẽ rất dễ leo thang nếu một trong hai bên tính toán sai lầm.

"Về cơ bản, phía Mỹ muốn gây sức ép buộc Iran phải đầu hàng và khôi phục hoạt động lưu thông tự do qua eo biển Hormuz", Clark nhận định. "Nhưng do không thành công, giờ đây họ buộc phải tìm cách triển khai lực lượng quân sự hộ tống tàu bè của mình".

Trả lời phỏng vấn kênh Fox News, ông Trump tiếp tục đưa ra cảnh báo cứng rắn khi tuyên bố Iran sẽ bị "xóa sổ khỏi mặt đất" nếu dám nhắm vào tàu Mỹ.

Truyền thông nhà nước Iran hôm 4/5 công bố bản đồ khu vực kiểm soát của IRGC tại eo biển, bao trùm cả Fujairah, điểm cuối của đường ống dẫn dầu mà UAE sử dụng để lách qua điểm tắc nghẽn tại Hormuz.

Jack Kennedy, chuyên gia phân tích rủi ro khu vực Trung Đông và Bắc Phi tại công ty tư vấn S&P Global Market Intelligence, nhận định Iran sẽ tiếp tục sử dụng các công cụ bất đối xứng như UAV và xuồng tấn công nhanh để tập kích tàu bè hoặc leo thang đối đầu với lực lượng Mỹ tại eo biển.

IRGC đã thách thức sáng kiến của ông Trump khi tuyên bố các tàu thuyền đi qua đây mà không được phép sẽ đối mặt nguy hiểm.

"Việc quản lý eo biển Hormuz không có gì thay đổi", Sardar Mohebbi, người phát ngôn IRGC, phát biểu trên Tasnim, hãng thông tấn có liên hệ với lực lượng này. "Mọi hoạt động hàng hải đi ngược lại các nguyên tắc mà hải quân IRGC đã công bố sẽ chịu rủi ro nghiêm trọng. Những tàu vi phạm sẽ bị ngăn chặn".

Các chủ tàu cho biết họ hiện không dám mạo hiểm băng qua eo biển khi luôn đối mặt mối đe dọa tấn công từ phía Iran. Mặt khác, họ cũng chưa hiểu rõ cách thức vận hành của chiến dịch "Dự án Tự do" được Mỹ khởi xướng nhằm khai thông tuyến đường thủy này. Chủ hai con tàu đang mắc kẹt tại vùng Vịnh tuyên bố sẽ chỉ di chuyển chúng khi xung đột kết thúc và một thỏa thuận hòa bình bền vững được thiết lập.

"Vài công ty vận tải biển có thể cân nhắc đề xuất từ Mỹ và chấp nhận rủi ro khi di chuyển qua Hormuz", Lars Jensen, giám đốc điều hành công ty phân tích hàng hải Vespucci Maritime, trụ sở tại Đan Mạch, nhận định. "Nhưng đối với các đơn vị vận hành lớn, điều đó là không thực tế. Họ cần những đảm bảo an ninh thiết thực hơn".

Các diễn biến leo thang tiếp tục khiến số phận của tuyến hàng hải năng lượng quan trọng nhất thế giới, lộ trình xuất khẩu của khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu, thêm bất định.

Hàng triệu thùng dầu đã bị chặn lại và hàng trăm con tàu cùng thủy thủ đoàn đang mắc kẹt tại vùng Vịnh. Mỹ đối phó bằng cách phong tỏa các cảng của Iran và chặn bắt những tàu bị trừng phạt thuộc đội "tàu bóng đêm" đang vận chuyển dầu cho nước này.

Giá dầu đã tăng vọt vào đầu ngày 4/5 trước khi thu hẹp đà tăng. Giá dầu thô Brent, thước đo chuẩn của thị trường quốc tế, hiện giao dịch ở mức khoảng 111 USD mỗi thùng.

Các tàu chiến Mỹ đã tiến vào eo biển Hormuz từ đầu tháng 4, lần đầu tiên kể từ khi xung đột nổ ra. Giới phân tích quân sự từng cảnh báo việc sử dụng tàu chiến để khai thông eo biển sẽ rất khó khăn và nguy hiểm, bởi họ chỉ có vài giây để phản ứng trước hỏa lực từ các lực lượng Iran đồn trú gần tuyến đường hẹp này.

Mỹ từng hộ tống các tàu tại vùng Vịnh trong Chiến tranh Tàu dầu. Theo tổ chức phi lợi nhuận Viện Hải quân Mỹ, thời điểm đó, hải quân Mỹ có hơn 500 tàu đang hoạt động, so với lực lượng tác chiến hiện nay chỉ khoảng 292 tàu.

Sau khi Tổng thống Trump thông báo về Chiến dịch Tự do, Mỹ đã liên hệ với hàng trăm tàu thương mại tại vùng Vịnh và khuyến khích họ thử băng qua eo biển.

Ngay cả khi một số tàu có thể vượt qua nhờ trợ giúp từ Mỹ, con số này chắc chắn vẫn sẽ thấp hơn nhiều so với mức khoảng 130 tàu mỗi ngày trước xung đột và có thể mất nhiều tháng mới giải tỏa hết hàng trăm con tàu vẫn mắc kẹt ở vùng Vịnh.

"Mọi thứ diễn ra hôm nay đều là chiến tranh", Yoruk Isik, lãnh đạo công ty tư vấn hàng hải Bosphorus Observer, nhận xét. "Như thể chưa có lệnh ngừng bắn nào".

Tin Gốc: Vnexpress

"Chúng tôi cảnh báo Nga không nên tiến hành cái gọi là những cuộc tấn công có hệ thống vào Kyiv", theo bà Tammy Bruce. Bên cạnh đó, Trợ lý Tổng thư ký LHQ Khaled Khiari cho hay LHQ quan ngại sâu sắc trước việc Nga lên kế hoạch tấn công có hệ thống và liên tục nhằm vào thủ đô Ukraine.

Tuy nhiên, Đại sứ Nga tại LHQ Vassily Nebenzia một lần nữa nhắc lại lập trường của Moscow rằng đợt tấn công ngày 24.5 tập trung vào các cơ sở quân sự và tình báo then chốt của Ukraine. Nhà ngoại giao cũng lặp lại cảnh báo rằng Nga sẽ tiếp tục tiến hành những cuộc tấn công mới đối với các trung tâm ra quyết định và trụ sở chỉ huy của đối phương.

"Do những cơ sở được đề cập nằm phân tán khắp Kyiv, chúng tôi cảnh báo công dân nước ngoài, bao gồm nhân viên các phái bộ ngoại giao và văn phòng của những tổ chức nước ngoài, về việc cần phải rời thành phố càng sớm càng tốt", Đại sứ Nga nhấn mạnh.

Cũng trong hôm qua, lực lượng phòng không Ukraine cho biết đã bắn hạ 217 máy bay không người lái (UAV) của Nga, theo AP. Tổng cộng Nga được ghi nhận triển khai 232 UAV và 1 tên lửa đạn đạo trong đợt tấn công xuyên đêm 28.5 đến rạng sáng 29.5. Một trong các UAV Nga đã chệch hướng qua Romania và đâm vào một tòa nhà chung cư ở TP.Galati, miền đông nước này, khiến 2 người bị thương nhẹ. Romania và các nước NATO đã lên tiếng phản đối Nga về sự cố trên.

Tin Gốc: Thanh Niên

Nhận lời mời của Thủ tướng Cộng hòa Ấn Độ Narendra Modi, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ từ hôm nay (5.5) đến ngày 7.5. Chuyến thăm diễn ra giữa cột mốc quan trọng khi hai nước kỷ niệm 10 năm thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện (2016 - 2026).

Thiết lập quan hệ ngoại giao từ tháng 1.1972, Việt Nam và Ấn Độ có mối quan hệ hữu nghị truyền thống, gắn bó lâu đời, được các thế hệ lãnh đạo hai nước gìn giữ, vun đắp và liên tục phát triển. Suốt nhiều thập niên, hai nước hết lòng ủng hộ, giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc trước đây, cũng như trong sự nghiệp tái thiết đất nước, đổi mới và phát triển KT-XH ngày nay.

Hai nước ký "Tuyên bố chung về Khuôn khổ hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và Ấn Độ bước vào thế kỷ 21" vào tháng 5.2003; thiết lập quan hệ lên "Đối tác chiến lược" vào tháng 7.2007, và tiếp tục nâng cấp thành "Đối tác chiến lược toàn diện" vào tháng 9.2016. Kể từ đó, quan hệ giữa hai nước ngày càng phát triển và đi vào chiều sâu. Quan hệ kênh Đảng, Nhà nước, Quốc hội và nhân dân hai nước được mở rộng; các cơ chế hợp tác đối thoại, tiểu ban hợp tác chuyên ngành... luôn được phát huy hiệu quả. Tháng 12.2020, hai nước thông qua Tuyên bố tầm nhìn chung Việt Nam - Ấn Độ về Hòa bình, Thịnh vượng và Người dân; và thông qua Tuyên bố chung về tăng cường quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Ấn Độ vào tháng 8.2024.

Chính sách Hướng Đông của Ấn Độ cũng khẳng định ASEAN đóng vai trò trung tâm của khu vực mà trong đó thì Việt Nam là đối tác ưu tiên của Ấn Độ ở khu vực. Từ năm 2014, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cũng đã khẳng định Việt Nam là đối tác ưu tiên của New Delhi ở khu vực và "Ấn Độ cam kết hiện đại hóa các lực lượng quốc phòng và an ninh của Việt Nam".

Hai nước hiện duy trì các cơ chế hợp tác như: Ủy ban Hỗn hợp Việt Nam - Ấn Độ cấp Bộ trưởng Ngoại giao (cuộc họp lần thứ 18 vào tháng 10.2023); Tiểu ban Thương mại hỗn hợp Việt Nam - Ấn Độ (cuộc họp lần thứ 5 vào tháng 8.2023); Tham khảo chính trị và Đối thoại chiến lược; Đối thoại An ninh, Đối thoại Chính sách quốc phòng; Đối thoại Chính sách đối ngoại; Đối thoại An ninh biển…

Trả lời Thanh Niên hôm qua (4.5), TS Prakash Panneerselvam (Chương trình Nghiên cứu chiến lược và an ninh - Học viện quốc gia về nghiên cứu tiên tiến, Ấn Độ) đánh giá: "Chuyến thăm Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang đến cơ hội quan trọng để củng cố hơn nữa quan hệ hai nước. Chuyến thăm diễn ra vào thời điểm có ý nghĩa, khi năm 2026 đánh dấu 10 năm kể từ khi hai nước nâng cấp quan hệ lên "Đối tác chiến lược toàn diện" vào năm 2016. Trong thập niên qua, hai nước đã tăng cường hợp tác trên các lĩnh vực kinh tế, quốc phòng, an ninh và chiến lược. Trong bối cảnh chính trị toàn cầu còn nhiều bất ổn và môi trường an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương ngày càng phức tạp, chuyến thăm này có thể tạo động lực mới cho quan hệ đối tác song phương và gắn kết hai nước hơn nữa.

Theo TS Satoru Nagao (Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ), quan hệ Việt - Ấn có sự gắn bó keo sơn suốt nhiều thập niên. Ông nhận xét: "Trong bối cảnh thế giới hiện nay, Việt Nam và Ấn Độ chia sẻ nhiều lợi ích chung. Trước hết và quan trọng nhất, hai nước có chung lợi ích an ninh lâu dài. Quan hệ thân thiết giữa Việt Nam và Ấn Độ bắt đầu từ cuối thập niên 1970 khi Việt Nam phải bảo vệ biên giới phía bắc và đối mặt nhiều khó khăn. Đến sau khi Liên Xô sụp đổ, Việt Nam và Ấn Độ càng có động lực hỗ trợ và hợp tác với nhau. Giờ đây, hai nước lại cùng nhau đối mặt một số thách thức mới ở khu vực. Giữa bối cảnh đó, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Ấn Độ lần này khi hai nước đánh dấu kỷ niệm 10 năm quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện (2016 - 2026), càng góp phần gắn kết quan hệ hai nước vì những lợi ích an ninh lâu dài như vậy".

Thứ hai, theo TS Nagao, Việt Nam và Ấn Độ đều theo định hướng tự chủ chiến lược. Ngay cả khi cạnh tranh giữa các cường quốc leo thang, Việt Nam và Ấn Độ đều hướng đến hợp tác đa phương để tối đa hóa lợi ích quốc gia. Cùng chia sẻ chính sách tương đồng, Việt Nam và Ấn Độ hợp tác với nhau.

"Thứ ba, với tư cách là đối tác hợp tác lâu dài, Việt Nam và Ấn Độ đang đàm phán các dự án chiến lược cố định, bao gồm cả các thỏa thuận quân sự có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hiện nay ở khu vực, nhất là trước các thách thức đang nổi lên", TS Nagao nhận định.

GS Stephen Robert Nagy (Đại học Cơ Đốc giáo quốc tế - Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) phân tích với Thanh Niên: "Việt Nam vẫn kiên định với chính sách ngoại giao dựa trên nguyên tắc làm bạn với tất cả các nước. Việt Nam luôn theo đuổi sự phát triển ổn định, thịnh vượng và hòa bình, nên cần vươn ra mọi hướng, trong đó có Ấn Độ với nền kinh tế năng động và đang phát triển mạnh mẽ cùng tầm ảnh hưởng ngày càng tăng trên chính trường thế giới".

"Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có lẽ sẽ mở ra nhiều cơ hội hợp tác thương mại và kinh tế. Hai bên cũng có thể thảo luận các biện pháp nhằm tạo dựng sự ổn định trên thế giới đồng thời củng cố vị thế không liên kết của cả hai nước. Ấn Độ chia sẻ tầm nhìn của Việt Nam hiện nay và cũng hiểu rằng Việt Nam là cửa ngõ quan trọng vào ASEAN. Đây là yếu tố quan trọng trong chính sách "Hành động hướng Đông" của Thủ tướng Modi", vị chuyên gia khẳng định.

Cũng trả lời Thanh Niên, TS Dhruva Jaishankar (Giám đốc Quỹ Nghiên cứu quan sát (ORF) tại Mỹ, đánh giá: "Quan hệ Ấn Độ - Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là trong hợp tác thương mại và an ninh. Tuy nhiên, để bền vững, Ấn Độ sẽ tìm kiếm một nền thương mại cân bằng và bình đẳng hơn khi tham vọng công nghiệp của Ấn Độ ngày càng tăng. Về an ninh, hai nước vẫn có thể làm nhiều hơn nữa cùng nhau, đặc biệt là về an ninh hàng hải và tăng cường năng lực hải quân lẫn nhau".

Tin Gốc: Thanh Niên