Những thói quen này có thể làm gia tăng các yếu tố nguy cơ tim mạch theo thời gian.
TS Sanjay Bhojraj là người tiên phong trong việc kết hợp giữa tim mạch học chính xác và y học lối sống, ông là nhà sáng lập Viện Y học Chức năng Laguna (Mỹ). Đồng thời, ông cũng là giảng viên cấp quốc gia của Viện Y học Chức năng.
Sau 20 năm điều trị bệnh tim, tắc nghẽn động mạch và các rối loạn chuyển hóa, TS Sanjay Bhojraj nhận thấy nhiều yếu tố tưởng chừng nhỏ nhặt trong buổi tối lại có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tim mạch.
Theo CNBC Make It, bệnh tim mạch thường hình thành và tiến triển trong nhiều năm dưới tác động của nhiều yếu tố như huyết áp, tình trạng viêm, khả năng kiểm soát đường huyết và chất lượng giấc ngủ. Nhiều yếu tố trong số này chịu ảnh hưởng từ các thói quen sinh hoạt vào buổi tối.
Dưới đây là 7 điều TS Sanjay Bhojraj cho biết ông thường tránh sau 19h:
1. Ăn khuya
Quá trình chuyển hóa chịu ảnh hưởng của nhịp sinh học. Vào buổi tối, độ nhạy insulin có xu hướng giảm, khiến cơ thể xử lý đường và chất béo kém hiệu quả hơn. Một số nghiên cứu cho thấy việc ăn muộn có liên quan đến tăng đường huyết sau ăn, rối loạn chuyển hóa lipid và gia tăng các dấu hiệu viêm.
Các nghiên cứu về chế độ ăn giới hạn thời gian cũng ghi nhận việc ăn sớm hơn trong ngày có thể giúp cải thiện kiểm soát đường huyết, huyết áp và một số chỉ số nguy cơ tim mạch.
2. Tiếp xúc với ánh sáng mạnh, đặc biệt là ánh sáng xanh
Tiếp xúc với ánh sáng mạnh vào buổi tối, nhất là ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử, có thể ức chế quá trình tiết melatonin – hormone tham gia điều hòa chu kỳ ngủ – thức.
Một số nghiên cứu cho thấy việc tiếp xúc với ánh sáng vào ban đêm có liên quan đến rối loạn nhịp sinh học và có thể ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe tim mạch.
TS Bhojraj khuyến nghị ưu tiên sử dụng ánh sáng ấm vào buổi tối để hỗ trợ cơ thể chuẩn bị cho giấc ngủ.
3. Xem nội dung gây căng thẳng hoặc kích động cảm xúc
Những nội dung dễ gây căng thẳng, tranh cãi hoặc kích động cảm xúc có thể hoạt hóa hệ thần kinh giao cảm, làm tăng nhịp tim và huyết áp tạm thời.
Nhiều nghiên cứu cho thấy căng thẳng tâm lý kéo dài là một yếu tố nguy cơ của bệnh tim mạch. Vì vậy, TS Bhojraj cho rằng buổi tối nên ưu tiên các hoạt động giúp thư giãn thay vì làm gia tăng áp lực tinh thần trước giờ ngủ.
4. Tập thể dục cường độ cao quá muộn
Tập luyện thể chất mang lại nhiều lợi ích cho tim mạch. Tuy nhiên, với một số người, các bài tập cường độ cao vào cuối buổi tối có thể làm tăng mức độ hưng phấn của cơ thể, ảnh hưởng đến khả năng đi vào giấc ngủ và quá trình phục hồi.
TS Bhojraj cho rằng nếu phải tập muộn, nên cân nhắc lựa chọn các hình thức vận động nhẹ hoặc vừa phải để hạn chế tác động đến giấc ngủ.
5. Uống rượu bia
Mặc dù rượu bia có thể tạo cảm giác thư giãn trong thời gian ngắn, nhiều nghiên cứu cho thấy việc sử dụng đồ uống có cồn vào buổi tối có thể làm suy giảm chất lượng giấc ngủ, tăng nhịp tim khi nghỉ ngơi và ảnh hưởng đến quá trình điều hòa huyết áp ban đêm.
Chất lượng giấc ngủ kém kéo dài cũng được xem là một yếu tố liên quan đến nguy cơ tim mạch gia tăng.
6. Tham gia các cuộc trò chuyện căng thẳng về cảm xúc
Những cuộc tranh luận hoặc xung đột cảm xúc vào buổi tối có thể làm tăng phản ứng căng thẳng của cơ thể, kéo theo sự gia tăng các hormone như cortisol và adrenaline.
Theo TS Bhojraj, nếu có thể, nên lựa chọn thời điểm phù hợp hơn để trao đổi các vấn đề nhạy cảm nhằm hạn chế ảnh hưởng đến tâm trạng và giấc ngủ.
7. Sử dụng thiết bị điện tử liên tục trước giờ ngủ
Điện thoại, máy tính bảng và tivi không chỉ phát ra ánh sáng xanh mà còn có thể khiến não bộ duy trì trạng thái tỉnh táo lâu hơn.
Tình trạng thiếu ngủ hoặc ngủ không đủ giấc kéo dài đã được chứng minh có liên quan đến tăng huyết áp, kháng insulin, viêm mạn tính và nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn.
TS Bhojraj nhấn mạnh rằng việc duy trì giờ ngủ đều đặn và hạn chế các yếu tố gây xáo trộn nhịp sinh học vào buổi tối là những biện pháp đơn giản nhưng có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe tim mạch về lâu dài.
Ông cũng khuyến cáo mọi người nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế trước khi thực hiện những thay đổi lớn về chế độ sinh hoạt, dinh dưỡng hoặc tập luyện.
BS.CKI Nguyễn Lê Phương Hồng, khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết kết quả xét nghiệm ký sinh trùng bà Tiền dương tính với Fasciola (sán lá gan lớn), bạch cầu ái toan từ 9,4% đến 16,5%. Tại phân thùy VI-VII gan phải người bệnh có khối tổn thương kích thước khoảng 57×35×67 mm. Bác sĩ chẩn đoán bà Tiền bị áp xe gan.
Bà Tiền mắc nhiều bệnh mạn tính gồm tăng huyết áp, đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu, suy giáp, suy thượng thận mạn, di chứng nhồi máu não, rối loạn nhịp tim... Bác sĩ điều trị bằng kháng sinh phổ rộng đường tĩnh mạch, thuốc diệt ký sinh trùng, phối hợp để kiểm soát ổ nhiễm, ổn định bệnh nền.
Sau 4 ngày điều trị, người bệnh đáp ứng tốt với phác đồ, hết sốt, khó thở, giảm đau, khối tổn thương ở gan cũng giảm dần kích thước, được xuất viện. Bác sĩ kê toa thuốc duy trì, phối hợp thuốc điều trị ký sinh trùng trong vòng 6 tháng cho bà Tiền.
Theo bác sĩ Hồng, áp xe gan do ký sinh trùng là bệnh phổ biến ở Nam Mỹ, châu Phi, Trung Đông, Đông Nam Á (trong đó có Việt Nam). Bệnh có thể khởi phát âm thầm với các triệu chứng không đặc hiệu như sốt kéo dài, đau bụng mơ hồ, khó thở, đau ngực. Nếu không được phát hiện, điều trị đúng hướng, bệnh tiến triển thành ổ nhiễm trùng lớn, bội nhiễm vi khuẩn.
Ăn rau sống chưa được rửa sạch kỹ hoặc ngâm sát khuẩn đúng cách là con đường thường gặp đưa ấu trùng sán, giun vào cơ thể. Thói quen ăn thực phẩm tái, sống hoặc uống nước chưa đun sôi cũng làm tăng nguy cơ nhiễm amip và ký sinh trùng khác. Bà Tiền cũng cho biết thường ăn rau sống, gỏi cá sống.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, đau âm ỉ vùng hạ sườn phải, mệt mỏi, khó thở, người bệnh cần đi khám sớm.
Trước đó, khoảng 19 giờ 45 phút ngày 6.5, nữ công nhân T.L.S (33 tuổi) nhập viện tại Trung tâm Y tế Phú Quốc. Người nhà cho biết, trong lúc làm việc tại một công trình ở Phú Quốc, chị S. bị ngã giàn giáo, tiếp đất trong tư thế ngồi.
Qua thăm khám, bác sĩ xác định chị S. mất hoàn toàn cảm giác ngang mức chi phối L1, mất hoàn toàn vận động 2 chi dưới, sức cơ 0/5... Theo hình ảnh, bệnh nhân bị vỡ thân L1, gãy cuống, mỏm gai L1, trượt D12 ra trước gây chèn ép cột sống ngang mức, phân loại C, Gãy D12 phân loại A2. Chẩn đoán chấn thương cột sống thắt lưng vỡ thân đốt sống L1.
Các bác sĩ đưa ra hướng điều trị là phẫu thuật giải ép, cố định cột sống thắt lưng. Do đây là kỹ thuật khó, các bác sĩ của Trung tâm Y tế Phú Quốc chưa từng thực hiện nên lãnh đạo trung tâm quyết định nhờ sự hỗ trợ của Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM).
Tiến sĩ - bác sĩ Trần Huy Hoàn Bảo, Trưởng khoa Ngoại Thần kinh, Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết sau khi tiếp nhận đề nghị hỗ trợ khẩn từ Trung tâm Y tế Phú Quốc, Ban giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy đã nhanh chóng chỉ đạo Khoa Ngoại Thần kinh phối hợp triển khai hỗ trợ chuyên gia nhằm kịp thời xử trí cho người bệnh.
Các bác sĩ xác định đây là trường hợp chấn thương cột sống nặng do tai nạn lao động, nguy cơ gây tổn thương thần kinh nghiêm trọng và ảnh hưởng lâu dài đến khả năng vận động, cũng như chất lượng sống của bệnh nhân nếu không được can thiệp phù hợp.
Trong quá trình hội chẩn và phẫu thuật, ê kíp của 2 đơn vị đã phối hợp rất chặt chẽ, đánh giá kỹ tình trạng tổn thương, lựa chọn phương án phẫu thuật tối ưu và triển khai xử trí đúng thời điểm.
Tiến sĩ - bác sĩ Trần Huy Hoàn Bảo cùng cộng sự đáp máy bay xuống Phú Quốc lúc 19 giờ ngày 7.5, sau đó tiến hành phẫu thuật ngay cho bệnh nhân.
Đến hơn 21 giờ cùng ngày, ca phẫu thuật hoàn thành, bước đầu đạt kết quả tích cực về mặt giải ép thần kinh và cố định cột sống. Hiện tại, tình trạng bệnh nhân ổn định, các dấu hiệu thần kinh được theo dõi sát và tiên lượng phục hồi khả quan.
Tiến sĩ - bác sĩ Trần Huy Hoàn Bảo đánh giá cao năng lực chuyên môn, tinh thần chủ động và trách nhiệm của đội ngũ y bác sĩ Trung tâm Y tế Phú Quốc trong công tác tiếp nhận, hồi sức ban đầu và phối hợp điều trị. Sự phối hợp hiệu quả giữa tuyến cuối và y tế địa phương có vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao cơ hội cứu chữa và phục hồi cho người bệnh, đặc biệt ở các trường hợp ngoại thần kinh cấp cứu.
"Thông qua trường hợp này, chúng tôi cũng mong muốn nhấn mạnh ý nghĩa của việc phát triển mạng lưới hỗ trợ chuyên môn, chuyển giao kỹ thuật và phối hợp điều trị giữa các cơ sở y tế. Đây là một trong những định hướng mà Bệnh viện Chợ Rẫy luôn ưu tiên nhằm nâng cao chất lượng điều trị cho người dân ở các địa phương", tiến sĩ - bác sĩ Trần Huy Hoàn Bảo nói.
Bên cạnh đó, bác sĩ Bảo cũng khuyến cáo các đơn vị sử dụng lao động và người lao động cần tuân thủ nghiêm các quy định về an toàn lao động, đặc biệt trong môi trường làm việc có nguy cơ cao, nhằm hạn chế tối đa các tai nạn đáng tiếc có thể xảy ra như trường hợp ngã giàn giáo nên trên.
Chỉ trong 4 tháng, cân nặng của cô gái 24 tuổi, ở TP HCM, tăng từ 52 lên 58 kg, cảm giác ì ạch bắt đầu xuất hiện. Kiểm tra sức khỏe định kỳ tại công ty, cô hoảng hốt khi chỉ số mỡ máu tăng đột biến. Không tin vào chẩn đoán, cô đến bệnh viện khác kiểm tra nhưng nhận về kết quả tương tự. Bác sĩ khuyến cáo giảm cân, hạn chế thức ăn nhanh, tích cực vận động để giảm chỉ số mỡ máu, tránh biến chứng tim mạch.
Tuấn, kỹ sư phần mềm 29 tuổi tại Hà Nội, có thói quen làm việc từ sáng đến khuya bên máy tính. Ăn uống thất thường cộng với việc ngủ rất ít khiến cơ thể anh cạn kiệt. Để ép bản thân tỉnh táo, anh tiêu thụ hai đến ba ly cà phê mỗi ngày.
Cuối năm ngoái, cơn chóng mặt đột ngột tấn công Tuấn ngay tại bàn làm việc. Người đàn ông nỗ lực bám trụ để đứng dậy nhưng lập tức ngã khụy. Tim đập dồn dập, mắt anh mờ đi vài giây trong khi hai tai ù đặc. Tại phòng cấp cứu Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, máy đo ghi nhận huyết áp của anh vọt lên mức 180 mmHg, có thời điểm chỉ số này chạm ngưỡng 220 mmHg, vượt xa mức an toàn 120 mmHg.
Bác sĩ kết luận anh mắc tăng huyết áp độ 2. Hệ quả này bắt nguồn hoàn toàn từ nếp sinh hoạt thiếu khoa học. Hoàn toàn không mắc bệnh thận hay tiểu đường, chàng trai từng nghĩ bệnh lý tim mạch chỉ dành cho người già nay bước vào một cuộc sống gắn liền với thuốc. Anh phải uống thuốc hạ huyết áp và đo chỉ số này mỗi ngày nhằm chặn đứng nguy cơ tổn thương võng mạc hoặc suy thận.
Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm gần đây ghi nhận tỷ lệ người trưởng thành Việt Nam từ 18 đến 69 tuổi có cholesterol máu cao đã tăng từ 30,2% lên 44,1% chỉ trong vài năm. Riêng nhóm 18 đến 30 tuổi, con số này tiếp tục leo thang qua từng năm theo ghi nhận từ các bệnh viện. Tăng huyết áp, từng được xem là bệnh của người trên 50 tuổi, nay có 10 đến 15% số ca xuất hiện ở người dưới 30, theo PGS.TS Nguyễn Hoài Nam, Chủ tịch Hội tĩnh mạch học TP HCM.
Một khảo sát trên gần 1.900 nhân viên văn phòng tại TP HCM trong chiến dịch Trạm dự báo bão trong tim cho thấy 35% có huyết áp cao tại thời điểm đo, nhưng phần lớn không biết.
Xu hướng này không chỉ xảy ra ở Việt Nam. WHO ghi nhận khoảng 10 đến 15% ca đột quỵ toàn cầu xảy ra ở người dưới 45 tuổi và đang tăng nhanh tại các đô thị phát triển. Tại Việt Nam, Bộ Y tế ghi nhận năm 2023 có từ 5 đến 7% ca đột quỵ là người dưới 45 tuổi, tỷ lệ cao hơn ở Hà Nội và TP HCM.
Ung thư cũng không còn là bệnh của tuổi xế chiều, nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ Oncology chỉ ra tỷ lệ ung thư khởi phát ở người dưới 50 tuổi đã tăng gần 80% kể từ năm 1990 và dự kiến tăng thêm 31% vào năm 2030.
Tại Việt Nam, gần 30% ca ung thư đại tràng được ghi nhận ở người dưới 40 tuổi. Bệnh thận mạn ảnh hưởng khoảng 12,8% dân số, tương đương hơn 8,7 triệu người, trong đó nhóm 18 đến 30 tuổi chiếm 20 đến 30% trong số 8.000 ca mới mỗi năm. Số người trẻ mắc bệnh tim mạch tăng 11 đến 13% mỗi năm, theo đó Viện Tim mạch Quốc gia ghi nhận 15 đến 17% trong tổng số 3.500 đến 4.000 ca can thiệp tim mạch hàng năm là bệnh nhân dưới 40 tuổi.
Các chuyên gia chỉ ra ba tầng nguyên nhân chồng lên nhau. Tầng đầu tiên là chế độ ăn uống, tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn chiên xào và đường là con đường ngắn nhất dẫn đến béo phì, yếu tố nguy cơ trực tiếp của hầu hết bệnh mạn tính.
Tầng thứ hai là áp lực làm việc, khi một nghiên cứu của WHO công bố trên tạp chí Môi trường Quốc tế năm 2021 chỉ ra người làm việc hơn 55 giờ mỗi tuần có nguy cơ đột quỵ cao hơn 35% và nguy cơ tử vong vì bệnh tim cao hơn 17% so với người làm 35 đến 40 giờ. Căng thẳng mãn tính kích thích cơ thể tiết cortisol liên tục, kéo theo tăng cholesterol, tăng đường huyết và tăng huyết áp.
Tầng thứ ba, và khó trị nhất, là tâm lý chủ quan, người trẻ hiếm khi khám định kỳ và thường chỉ đến viện khi triệu chứng đã nghiêm trọng.
PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng Đại học Y Dược TP HCM, cảnh báo: "Nhiều người trẻ, khỏe đã mắc cùng lúc nhiều bệnh, khiến đóng góp của họ cho xã hội ít đi, tăng gánh nặng về chi phí và nhân lực chăm sóc".
Ông chỉ ra một vòng lặp nguy hiểm, người trẻ không biết mình bệnh, bệnh diễn biến nặng thầm lặng, đến khi phát hiện thì tổn thương đã sâu. "Sống lâu nhưng không khỏe", ông nói, "đó là thực tế đang xảy ra".
Để phòng ngừa, chuyên gia khuyến cáo giới trẻ cần có lối sống lành mạnh, tăng cường vận động và dinh dưỡng cân bằng, giữ cân nặng hợp lý. Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày để tăng sức đề kháng của cơ thể. Hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá. Tránh ăn nhiều mỡ, gia vị hay thức ăn bị mốc; tăng cường hoa quả, rau và các loại vitamin. Tiêm vaccine ngừa một số bệnh nhiễm trùng như viêm gan B, C và tiêm phòng HPV ngừa ung thư cổ tử cung.
Người trẻ không nên chủ quan, nghĩ bệnh lý chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi mà bỏ qua các dấu hiệu, khiến bệnh biến chứng nặng, không thể can thiệp. Khám sức khỏe định kỳ 6 tháng hoặc một năm một lần.
