Chỉ trong 4 tháng, cân nặng của cô gái 24 tuổi, ở TP HCM, tăng từ 52 lên 58 kg, cảm giác ì ạch bắt đầu xuất hiện. Kiểm tra sức khỏe định kỳ tại công ty, cô hoảng hốt khi chỉ số mỡ máu tăng đột biến. Không tin vào chẩn đoán, cô đến bệnh viện khác kiểm tra nhưng nhận về kết quả tương tự. Bác sĩ khuyến cáo giảm cân, hạn chế thức ăn nhanh, tích cực vận động để giảm chỉ số mỡ máu, tránh biến chứng tim mạch.
Tuấn, kỹ sư phần mềm 29 tuổi tại Hà Nội, có thói quen làm việc từ sáng đến khuya bên máy tính. Ăn uống thất thường cộng với việc ngủ rất ít khiến cơ thể anh cạn kiệt. Để ép bản thân tỉnh táo, anh tiêu thụ hai đến ba ly cà phê mỗi ngày.
Cuối năm ngoái, cơn chóng mặt đột ngột tấn công Tuấn ngay tại bàn làm việc. Người đàn ông nỗ lực bám trụ để đứng dậy nhưng lập tức ngã khụy. Tim đập dồn dập, mắt anh mờ đi vài giây trong khi hai tai ù đặc. Tại phòng cấp cứu Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, máy đo ghi nhận huyết áp của anh vọt lên mức 180 mmHg, có thời điểm chỉ số này chạm ngưỡng 220 mmHg, vượt xa mức an toàn 120 mmHg.
Bác sĩ kết luận anh mắc tăng huyết áp độ 2. Hệ quả này bắt nguồn hoàn toàn từ nếp sinh hoạt thiếu khoa học. Hoàn toàn không mắc bệnh thận hay tiểu đường, chàng trai từng nghĩ bệnh lý tim mạch chỉ dành cho người già nay bước vào một cuộc sống gắn liền với thuốc. Anh phải uống thuốc hạ huyết áp và đo chỉ số này mỗi ngày nhằm chặn đứng nguy cơ tổn thương võng mạc hoặc suy thận.
Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm gần đây ghi nhận tỷ lệ người trưởng thành Việt Nam từ 18 đến 69 tuổi có cholesterol máu cao đã tăng từ 30,2% lên 44,1% chỉ trong vài năm. Riêng nhóm 18 đến 30 tuổi, con số này tiếp tục leo thang qua từng năm theo ghi nhận từ các bệnh viện. Tăng huyết áp, từng được xem là bệnh của người trên 50 tuổi, nay có 10 đến 15% số ca xuất hiện ở người dưới 30, theo PGS.TS Nguyễn Hoài Nam, Chủ tịch Hội tĩnh mạch học TP HCM.
Một khảo sát trên gần 1.900 nhân viên văn phòng tại TP HCM trong chiến dịch Trạm dự báo bão trong tim cho thấy 35% có huyết áp cao tại thời điểm đo, nhưng phần lớn không biết.
Xu hướng này không chỉ xảy ra ở Việt Nam. WHO ghi nhận khoảng 10 đến 15% ca đột quỵ toàn cầu xảy ra ở người dưới 45 tuổi và đang tăng nhanh tại các đô thị phát triển. Tại Việt Nam, Bộ Y tế ghi nhận năm 2023 có từ 5 đến 7% ca đột quỵ là người dưới 45 tuổi, tỷ lệ cao hơn ở Hà Nội và TP HCM.
Ung thư cũng không còn là bệnh của tuổi xế chiều, nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ Oncology chỉ ra tỷ lệ ung thư khởi phát ở người dưới 50 tuổi đã tăng gần 80% kể từ năm 1990 và dự kiến tăng thêm 31% vào năm 2030.
Tại Việt Nam, gần 30% ca ung thư đại tràng được ghi nhận ở người dưới 40 tuổi. Bệnh thận mạn ảnh hưởng khoảng 12,8% dân số, tương đương hơn 8,7 triệu người, trong đó nhóm 18 đến 30 tuổi chiếm 20 đến 30% trong số 8.000 ca mới mỗi năm. Số người trẻ mắc bệnh tim mạch tăng 11 đến 13% mỗi năm, theo đó Viện Tim mạch Quốc gia ghi nhận 15 đến 17% trong tổng số 3.500 đến 4.000 ca can thiệp tim mạch hàng năm là bệnh nhân dưới 40 tuổi.
Các chuyên gia chỉ ra ba tầng nguyên nhân chồng lên nhau. Tầng đầu tiên là chế độ ăn uống, tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn chiên xào và đường là con đường ngắn nhất dẫn đến béo phì, yếu tố nguy cơ trực tiếp của hầu hết bệnh mạn tính.
Tầng thứ hai là áp lực làm việc, khi một nghiên cứu của WHO công bố trên tạp chí Môi trường Quốc tế năm 2021 chỉ ra người làm việc hơn 55 giờ mỗi tuần có nguy cơ đột quỵ cao hơn 35% và nguy cơ tử vong vì bệnh tim cao hơn 17% so với người làm 35 đến 40 giờ. Căng thẳng mãn tính kích thích cơ thể tiết cortisol liên tục, kéo theo tăng cholesterol, tăng đường huyết và tăng huyết áp.
Tầng thứ ba, và khó trị nhất, là tâm lý chủ quan, người trẻ hiếm khi khám định kỳ và thường chỉ đến viện khi triệu chứng đã nghiêm trọng.
PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng Đại học Y Dược TP HCM, cảnh báo: “Nhiều người trẻ, khỏe đã mắc cùng lúc nhiều bệnh, khiến đóng góp của họ cho xã hội ít đi, tăng gánh nặng về chi phí và nhân lực chăm sóc”.
Ông chỉ ra một vòng lặp nguy hiểm, người trẻ không biết mình bệnh, bệnh diễn biến nặng thầm lặng, đến khi phát hiện thì tổn thương đã sâu. “Sống lâu nhưng không khỏe”, ông nói, “đó là thực tế đang xảy ra”.
Để phòng ngừa, chuyên gia khuyến cáo giới trẻ cần có lối sống lành mạnh, tăng cường vận động và dinh dưỡng cân bằng, giữ cân nặng hợp lý. Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày để tăng sức đề kháng của cơ thể. Hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá. Tránh ăn nhiều mỡ, gia vị hay thức ăn bị mốc; tăng cường hoa quả, rau và các loại vitamin. Tiêm vaccine ngừa một số bệnh nhiễm trùng như viêm gan B, C và tiêm phòng HPV ngừa ung thư cổ tử cung.
Người trẻ không nên chủ quan, nghĩ bệnh lý chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi mà bỏ qua các dấu hiệu, khiến bệnh biến chứng nặng, không thể can thiệp. Khám sức khỏe định kỳ 6 tháng hoặc một năm một lần.
BSCKII Dương Quốc Bảo, Phó Trưởng khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Đa khoa Đống Đa (Hà Nội), cho biết, đây là tình trạng gan bị tích tụ mỡ có liên quan đến rối loạn chuyển hóa của cơ thể. Bệnh thường gặp ở những người có các yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, lối sống ít vận động.
Đây không chỉ là tình trạng gan nhiễm mỡ đơn thuần mà còn là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang có những bất thường chuyển hóa cần được quan tâm đúng mức.
Vì saobệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa cần được lưu ý?
Điểm đáng chú ý là bệnh thường tiến triển âm thầm, đặc biệt ở giai đoạn đầu. Theo BS Bảo, phần lớn người bệnh không có biểu hiện lâm sàng rõ rệt. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm thấy men gan tăng hoặc siêu âm ổ bụng cho thấy hình ảnh gan nhiễm mỡ.
“Chính vì ít triệu chứng, người bệnh rất dễ chủ quan, trì hoãn việc thăm khám. Trong khi đó, nếu không được phát hiện và đánh giá kịp thời, tình trạng tổn thương gan có thể kéo dài, ảnh hưởng đến chức năng gan và sức khỏe lâu dài”, BS Bảo nhấn mạnh.
Những ai có nguy cơ cao mắc bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa?
- Người mắc đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường.
- Người có rối loạn mỡ máu.
- Người tăng huyết áp.
- Người ít vận động thể lực.
- Người có chế độ ăn nhiều đường, nhiều chất béo, thức ăn nhanh.
- Người từng được thông báo có gan nhiễm mỡ hoặc men gan tăng.
Hiện nay, bệnh không chỉ gặp ở người lớn tuổi mà ngày càng được phát hiện nhiều ở người trẻ, đặc biệt ở những người có lối sống ít vận động và chế độ ăn chưa hợp lý.
Dấu hiệu thường gặp của bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa
Ở giai đoạn sớm, bệnh có thể hoàn toàn không có triệu chứng. Một số người bệnh có thể có những biểu hiện khá mơ hồ như:
- Mệt mỏi kéo dài.
- Ăn uống kém, chậm tiêu.
- Tăng cân, tăng vòng bụng.
- Cảm giác đầy tức nhẹ vùng hạ sườn phải.
Tuy nhiên, theo BS Bảo, đây đều là những dấu hiệu không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với các rối loạn thông thường khác. Vì vậy, người dân không nên chờ đến khi có triệu chứng rõ mới đi khám.
Khi nào người dân nên đi khám?
Người dân nên chủ động đi khám khi có một trong các tình huống sau:
- Có gan nhiễm mỡ phát hiện trên siêu âm.
- Xét nghiệm men gan tăng.
- Có thừa cân, béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc tăng huyết áp.
- Thường xuyên mệt mỏi, đầy tức vùng gan hoặc khó chịu kéo dài không rõ nguyên nhân.
- Có nhiều yếu tố nguy cơ chuyển hóa dù chưa có triệu chứng rõ ràng.
Khám sớm giúp đánh giá đúng mức độ tổn thương gan, phát hiện các yếu tố nguy cơ đi kèm và có kế hoạch theo dõi phù hợp.
Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nghiêm trọng, không thể nằm ngửa mà phải duy trì tư thế nửa nằm nửa ngồi.
Trong y học, đây gọi là tư thế Orthopnea, một phản xạ sinh tồn tự nhiên của cơ thể khi lượng máu tràn trong ổ bụng quá lớn, gây áp lực trực tiếp lên cơ hoành khiến người bệnh không thể thở nổi nếu nằm xuống.
Qua khám lâm sàng, bệnh nhân có biểu hiện da xanh, niêm mạc nhợt, mạch nhanh 100 lần/phút và huyết áp tụt còn 80/60 mmHg dấu hiệu cho thấy nguy cơ sốc mất máu đe dọa tính mạng.
Dù chưa có kết quả xét nghiệm, các bác sĩ vẫn nhanh chóng nhận định đây là tình trạng xuất huyết ổ bụng do vỡ nang buồng trứng trong ngày rụng trứng và quyết định mổ cấp cứu ngay để bảo vệ tính mạng người bệnh.
Trong quá trình phẫu thuật, ê-kíp ghi nhận ổ bụng ngập xấp xỉ 2 lít máu. Nguồn chảy được xác định từ vị trí nang trứng bị vỡ rách đúng vào một mạch máu lớn ngay thời điểm rụng trứng, khiến máu chảy ồ ạt không thể tự cầm.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Hải, Trưởng Khoa Phụ nội tiết A1 cùng ê-kíp khoa gây mê hồi sức đã khẩn trương hút sạch máu ổ bụng, đốt điện cầm máu triệt để tại chỗ, rửa sạch ổ bụng và truyền bổ sung 1 lít máu cấp cứu.
Hiện tại sức khỏe của bệnh nhân đã ổn định, hồi phục nhanh chóng và dự kiến sẽ sớm xuất viện. Nhờ được phẫu thuật kịp thời, nên sẽ không làm ảnh hưởng đến cấu trúc tử cung cũng như chức năng sinh sản tương lai của bệnh nhân.
Chia sẻ về ca bệnh này, bác sĩ Hải cho hay trong đời người phụ nữ thì hầu như mỗi tháng chị em đều rụng trứng một lần và đều vỡ nang buồng trứng cả.
"Thông thường việc rụng trứng chỉ gây đau bụng nhẹ nhàng rồi tự hết. Tuy nhiên, đây là trường hợp vô cùng hy hữu, nhiều năm hành nghề tôi mới gặp ít lần do nang vỡ trúng ngay mạch máu lớn khiến máu chảy rất nhiều", bác sĩ Hải lý giải.
Theo các bác sĩ nang buồng trứng là túi chứa dịch hình thành trong hoặc trên buồng trứng của phụ nữ. Thực tế, mỗi tháng khi đến thời điểm rụng trứng, buồng trứng đều tạo ra một nang trứng và nang này sẽ tự vỡ để phóng noãn, nên phần lớn là hiện tượng sinh lý bình thường.
Đa số nang buồng trứng không nguy hiểm, có thể tự biến mất sau vài chu kỳ kinh nguyệt và chỉ gây cảm giác đau âm ỉ nhẹ ở bụng dưới. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm gặp, nang có thể bị vỡ đúng vào mạch máu lớn, gây chảy máu ồ ạt trong ổ bụng, khiến người bệnh đau dữ dội, choáng váng, tụt huyết áp, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không cấp cứu kịp thời.
Các bác sĩ khuyến cáo phụ nữ, đặc biệt là nữ trẻ tuổi, không nên chủ quan khi xuất hiện đau bụng giữa chu kỳ kéo dài, tăng dần hoặc kèm mệt lả, chóng mặt cần đi khám ngay, tuyệt đối không chủ quan chịu đựng ở nhà.
Cục yêu cầu các cơ sở ngừng ngay việc kinh doanh, sử dụng 5 sản phẩm và thu hồi để trả lại đơn vị cung ứng. Sở Y tế Hà Nội giám sát quá trình thu hồi, tiêu hủy và báo cáo kết quả về Cục trước ngày 30/8.
5 sản phẩm bị thu hồi thuộc hai dòng P'CELL và Juviskincare, gồm Bio-Stem Collagen Plus và Bio-Stem Filler (nhãn hàng P'CELL); JuviGrows, JuviFill, JuviPro2 (nhãn hàng Juviskincare). Đây là nhóm mỹ phẩm chăm sóc da, hướng đến phục hồi da sau các liệu trình thẩm mỹ như laser, vi kim, peel hoặc chăm sóc da lão hóa. Theo thông tin niêm yết trên website thương hiệu, các mặt hàng này có giá khá cao, dao động 1-6 triệu đồng.
Nguyên nhân thu hồi là doanh nghiệp có hồ sơ thông tin sản phẩm (Product Information File - PIF) nhưng không đầy đủ theo quy định. PIF là tài liệu bắt buộc đối với mỹ phẩm lưu hành trên thị trường, phục vụ việc chứng minh chất lượng, độ an toàn và khả năng truy xuất khi cơ quan chức năng thanh tra, kiểm tra.
Trong lĩnh vực mỹ phẩm, hồ sơ này thường gồm công thức thành phần, tiêu chuẩn chất lượng, quy trình sản xuất, báo cáo đánh giá an toàn, dữ liệu nguyên liệu, nhãn cùng các tài liệu kỹ thuật liên quan. Khi thanh tra, doanh nghiệp phải xuất trình đầy đủ. Việc thiếu hồ sơ khiến cơ quan quản lý khó kiểm chứng nguồn gốc nguyên liệu và mức độ an toàn của sản phẩm.
Công ty TNHH Kencare Việt Nam phải gửi thông báo thu hồi đến toàn bộ hệ thống phân phối, tiếp nhận sản phẩm từ các cơ sở kinh doanh và tổ chức tiêu hủy số mỹ phẩm không đạt quy định. Cục Quản lý Dược cũng yêu cầu các địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm.
Từ đầu năm đến nay, Bộ Y tế liên tục thu hồi, tiêu hủy các sản phẩm kém chất lượng. Mới nhất, 4 loại dầu gội đầu do chứa chất cấm cũng bị thu hồi. Động thái này diễn ra trong bối cảnh cơ quan quản lý đang siết chặt kiểm soát thị trường dược, mỹ phẩm trước vấn nạn hàng giả, hàng kém chất lượng và quảng cáo sai sự thật. Số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ mỹ phẩm vi phạm chất lượng hiện đã giảm xuống mức dưới 1,5% trên tổng số hơn 3.000 mẫu kiểm tra.
