Sốt xuất huyết, tay chân miệng, COVID-19 gia tăng

Gan đóng vai trò vô cùng quan trọng trong cơ thể, từ việc xử lý các chất dinh dưỡng, lọc bỏ độc tố trong máu cho đến chuyển hóa thuốc. Dù gan luôn hoạt động không ngừng nghỉ để bảo vệ sức khỏe của bạn, nhưng cơ quan này cũng có những giới hạn chịu đựng nhất định.

Việc lạm dụng rượu bia, dù là uống liên tục trong thời gian dài hay thỉnh thoảng uống quá chén đều gây áp lực cực kỳ lớn lên lá gan. Tuy nhiên, có một thói quen vô cùng phổ biến khác có thể tàn phá lá gan mà rất nhiều người hoàn toàn không hề hay biết: lạm dụng acetaminophen (hay còn gọi là paracetamol) - một loại thuốc giảm đau không kê đơn được bán rộng rãi dưới các tên biệt dược.

Nhiều người cho rằng một loại thuốc không kê đơn giản đơn thì khó có thể gây ra tổn thương lớn, nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại - đặc biệt là khi dùng liều cao hoặc dùng quá thường xuyên. Trên thực tế, đây chính là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng suy gan cấp tính tại Mỹ.

Thuốc giảm đau tàn phá lá gan của bạn như thế nào?

Mọi người thường xuyên sử dụng các loại thuốc không kê đơn như acetaminophen vì nhiều lý do, phổ biến nhất là để kiểm soát các cơn đau hoặc hạ sốt. Mặc dù acetaminophen an toàn khi dùng đúng liều lượng, nhưng nó sẽ trở thành "thuốc độc" nếu bị lạm dụng. Tổn thương gan có thể xảy ra nếu bạn uống acetaminophen liều cao trong nhiều ngày liên tiếp hoặc uống quá nhiều cùng một lúc. Trong một số trường hợp, người bệnh thậm chí có thể bị suy gan cấp tính.

"Khi sử dụng acetaminophen vượt quá liều lượng khuyến cáo, nó có thể làm quá tải các quá trình chịu trách nhiệm chuyển hóa thuốc trong cơ thể. Nếu điều đó xảy ra, tổn thương gan nghiêm trọng là điều khó tránh khỏi", dược sĩ Laura Heath nói.

Dược sĩ Farrah Tavakoli giải thích thêm, phần lớn lượng acetaminophen được chuyển hóa một cách an toàn qua các con đường thông thường tại gan. Tuy nhiên, có một lượng nhỏ acetaminophen sẽ bị chuyển hóa thành một chất gọi là NAPQI - một chất chuyển hóa độc hại có thể gây hại cho cơ thể khi bị tích tụ. Trong điều kiện bình thường, cơ thể có thể trung hòa NAPQI bằng một chất chống oxy hóa gọi là glutathione. Nhưng nếu lượng độc chất này tích tụ quá nhiều, nó sẽ tấn công và phá hủy các tế bào gan.

Dùng bao nhiêu acetaminophen là quá ngưỡng an toàn?

Theo Trường Đại học Nhãn khoa và Tiêu hóa Mỹ (ACG), người trưởng thành khỏe mạnh không nên dùng quá 1.000 mg acetaminophen trong một lần uống và không quá 4.000 mg mỗi ngày. Ngoài ra, cần tránh duy trì mức liều 3.000 mg/ngày trong vòng quá 3 đến 5 ngày liên tiếp.

Dược sĩ Tavakoli nhấn mạnh: "Liều dùng tối đa của acetaminophen đối với hầu hết người trưởng thành là 4,000 mg mỗi ngày, tính tổng từ tất cả nguồn thuốc nạp vào cơ thể".

Để giữ lượng acetaminophen nạp vào luôn ở trong giới hạn an toàn, điều quan trọng cần nhớ là hoạt chất này không chỉ có mặt trong các loại thuốc giảm đau thuần túy. Nó còn xuất hiện trong rất nhiều sản phẩm không kê đơn và kê đơn khác, bao gồm thuốc trị dị ứng, thuốc cảm lạnh, cảm cúm, thuốc trị đau nửa đầu, cũng như các thuốc giảm đau hạ sốt khác. Các chuyên gia y tế đặc biệt cảnh báo không nên uống cùng lúc từ hai sản phẩm trở lên có chứa acetaminophen.

Nếu nhận ra mình đang uống nhiều loại thuốc khác nhau mà trong đó đều chứa acetaminophen, bạn cần liên hệ ngay với nhân viên y tế. Nếu bắt đầu nhận thấy bất kỳ triệu chứng vàng da, đau bụng nào hoặc lỡ uống quá liều một cách vô ý, hãy báo ngay cho bác sĩ - đôi khi người bệnh sẽ cần phải nhập viện để làm các xét nghiệm và theo dõi sát sao".

Việc tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ để biết liều lượng acetaminophen an toàn dành riêng cho bản thân luôn là một giải pháp khôn ngoan. "Mức liều này có thể khác biệt ở mỗi người dựa trên tiền sử bệnh lý, chức năng gan, chức năng thận và các yếu tố di truyền khác", dược sĩ Heath giải thích.

Những lưu ý quan trọng khác để bảo vệ lá gan

Tham vấn ý kiến của bác sĩ/dược sĩ

Hãy luôn trao đổi với chuyên gia y tế trước khi có ý định uống nhiều loại thuốc cùng một lúc. Dược sĩ Tavakoli khuyên: "Hãy hỏi ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ khi phối hợp các loại thuốc để đảm bảo không xảy ra tương tác thuốc hoặc vô tình uống trùng lặp một hoạt chất".

Luôn luôn đọc kỹ nhãn thuốc

Hãy kiểm tra kỹ nhãn của các loại thuốc không kê đơn xem có chứa thành phần acetaminophen hay không. Hiện có hơn 600 loại thuốc không kê đơn và kê đơn có chứa hoạt chất này, và nguyên tắc cốt lõi là không được uống hai loại cùng một lúc.

Biết rõ liều lượng an toàn của bản thân

Nếu bạn đang mắc các bệnh lý về gan, hãy hỏi ý kiến bác sĩ để biết liều lượng acetaminophen nào là an toàn cho mình. Dược sĩ Heath lưu ý rằng những bệnh nhân đã xác định có bệnh lý về gan có thể được khuyên nên giảm thiểu tối đa hoặc tránh hoàn toàn việc sử dụng acetaminophen.

Tuyệt đối không uống chung với rượu bia

Tránh kết hợp các loại thuốc giảm đau không kê đơn với đồ uống có cồn. "Sự kết hợp giữa rượu và acetaminophen sẽ làm tăng vọt nguy cơ tổn thương gan, ngay cả khi bạn dùng acetaminophen trong giới hạn liều lượng được khuyến cáo", dược sĩ Tavakoli cảnh báo.

Thuốc giảm đau không kê đơn acetaminophen là một hoạt chất an toàn cho hầu hết người trưởng thành khi được sử dụng đúng theo chỉ dẫn. Thế nhưng, việc dùng quá liều có thể gây hại nghiêm trọng cho gan. Do acetaminophen có mặt trong rất nhiều loại thuốc không kê đơn và kê đơn khác nhau, chúng ta rất dễ vô tình dùng quá liều lượng khuyến cáo mà không hề hay biết.

Hãy luôn duy trì thói quen đọc kỹ nhãn thuốc và chủ động tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ để đảm bảo bạn luôn sử dụng thuốc trong giới hạn an toàn, bảo vệ lá gan trước những tổn thương không đáng có.

Tin Gốc: Vnexpress

Ung thư gan là tình trạng các tế bào gan tăng sinh không kiểm soát, tạo thành các khối u ác tính phá hủy cơ quan này. Đây là một trong những loại ung thư phổ biến, gây tử vong hàng đầu, thường tiến triển âm thầm. Chế độ ăn uống lành mạnh, nghỉ ngơi khoa học có thể giúp phòng bệnh.

Chọn ngũ cốc giàu chất xơ thay vì tinh bột chế biến sẵn

Tinh bột tinh chế từ bánh mì trắng, bánh ngọt có thể nhanh chóng chuyển hóa thành đường, khiến gan tăng tích tụ mỡ. Thay vào đó, mỗi người nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, lúa mạch, gạo lứt để hỗ trợ ổn định đường huyết, cải thiện hệ vi khuẩn đường ruột và giảm viêm - những yếu tố góp phần giảm nguy cơ ung thư gan. Chế độ ăn giàu chất xơ cũng giúp giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ không do rượu, một trong các tác nhân dẫn đến ung thư gan.

Bổ sung rau họ cải, quả mọng

Bông cải xanh, cải bẹ xanh... giàu vitamin, chứa sulforaphane và indole-3-carbinol. Các hợp chất tự nhiên này kích hoạt các enzyme giải độc giúp gan trung hòa chất độc hại, bao gồm cả chất gây ung thư. Mỗi người nên ăn rau họ cải khoảng ba lần một tuần để cải thiện khả năng phục hồi của gan.

Việt quất, mâm xôi, anh đào, dâu tây giàu polyphenol và anthocyanin - các chất chống oxy hóa mạnh giúp bảo vệ tế bào gan khỏi stress oxy hóa, một trong những nguyên nhân thúc đẩy ung thư.

Thường xuyên uống trà xanh

Trong khi đồ uống có đường và nước ngọt thúc đẩy sự tích tụ chất béo trong gan, trà xanh chứa catechin, nhiều chất chống oxy hóa thực vật cải thiện quá trình chuyển hóa chất béo trong gan, giảm viêm. Những người thường xuyên uống trà xanh có nguy cơ mắc ung thư gan thấp hơn.

Nên uống trà xanh vào buổi sáng hoặc sau bữa ăn khoảng 1-2 tiếng để không ảnh hưởng đến hấp thụ sắt. Dừng uống trước khi ngủ 2-3 tiếng (hoặc 6 tiếng nếu nhạy cảm với caffeine) để tránh mất ngủ.

Ưu tiên chất béo omega-3

Chất béo chuyển hóa và thực phẩm chiên rán gây viêm nhiễm âm thầm trong cơ thể. Mỗi người nên thay thế chúng bằng các nguồn omega-3 như hạt lanh, quả óc chó, cá béo... Omega-3 làm giảm triglyceride có hại, cải thiện độ nhạy insulin và giảm nguy cơ sẹo gan, một tình trạng thường dẫn đến ung thư.

Ăn tỏi, hành tây

Tỏi và hành tây chứa các hợp chất lưu huỳnh giúp tăng cường quá trình giải độc của gan. Thường xuyên ăn tỏi hỗ trợ gan giảm tích mỡ, chống oxy hóa, cân bằng enzyme nhờ hợp chất allicin. Những thực phẩm này còn góp phần bảo vệ DNA khỏi bị tổn thương, làm giảm nguy cơ ung thư về lâu dài.

Tin Gốc: Vnexpress

Động thái này diễn ra sau khi WHO chính thức tuyên bố đợt bùng phát chủng virus chưa có vaccine hay phương pháp điều trị đặc hiệu được phê duyệt này là tình trạng khẩn cấp y tế quốc tế, theo Reuters ngày 22/5.

"Chúng tôi đang điều chỉnh mức đánh giá rủi ro của dịch bệnh lên mức 'rất cao' ở quy mô quốc gia, mức 'cao' ở cấp khu vực và vẫn giữ ở mức 'thấp' trên phạm vi toàn cầu", Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus phát biểu trước báo giới.

Ông Tedros cho biết hiện Congo ghi nhận 82 ca mắc và 7 ca tử vong được xác nhận, bên cạnh 177 trường hợp tử vong nghi ngờ và gần 750 ca nghi nhiễm khác. Dự kiến các con số này còn tăng khi công tác giám sát dịch tễ được mở rộng.

Các chuyên gia xác định chủng virus Bundibugyo khiến đợt dịch này bùng phát là hiếm gặp, lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người nhiễm hoặc vật dụng bị ô nhiễm. Loại virus này chưa có vaccine hay thuốc đặc trị, tỷ lệ tử vong 25-40%.

Trong khi đó, tình hình dịch bệnh tại quốc gia láng giềng Uganda hiện "nằm trong tầm kiểm soát" với 2 ca nhiễm được xác định là người trở về từ vùng dịch Congo, trong đó một trường hợp đã tử vong.

"Khả năng lây lan nhanh chóng của chủng virus này là rất cao, cực kỳ cao và điều đó đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện trận chiến chống dịch", ông Abdirahman Mahamud, Giám đốc Bộ phận Cảnh báo và Ứng phó Khẩn cấp Y tế của WHO, cho biết.

Đại diện WHO cho hay các biện pháp can thiệp kịp thời được triển khai tại Uganda gồm quyết liệt truy vết tiếp xúc và hủy bỏ một sự kiện tụ tập đông người, đã phát huy hiệu quả rõ rệt trong việc ngăn chặn chuỗi lây nhiễm của virus. Liên quan đến các ca bệnh quốc tế, một công dân Mỹ làm việc tại Congo đã được xác nhận nhiễm virus và chuyển sang Đức để điều trị đặc biệt. Một công dân Mỹ khác từng tiếp xúc có nguy cơ cao với người bệnh cũng đã được di lý tới Cộng hòa Czech để theo dõi y tế.

Trong nỗ lực tìm kiếm giải pháp khẩn cấp, Giám đốc khoa học của WHO, bà Sylvie Briand, cho biết một phương pháp điều trị kháng virus tên là Obeldesivir có thể được sử dụng cho những người từng tiếp xúc với bệnh nhân Ebola nhằm ngăn ngừa nguy cơ phát bệnh.

Obeldesivir là một loại thuốc kháng virus dạng uống dùng trong điều trị Covid-19 đang trong giai đoạn thử nghiệm của hãng dược phẩm Gilead Sciences. "Đây là một loại thuốc điều trị đầy triển vọng nhưng việc đưa vào sử dụng vẫn phải được thực hiện theo một quy trình kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt", bà Briand nhấn mạnh.

WHO đánh giá hệ thống giám sát dịch tễ đã cho thấy những tín hiệu hiệu quả bước đầu khi phát hiện thêm nhiều ca mắc mới. Dù vậy, cơ quan này đang phải nỗ lực bám đuổi dịch bệnh do đợt bùng phát có thể đã bắt đầu từ hai tháng trước nhưng mới chỉ chính thức được tuyên bố vào cuối tuần trước. "Chúng tôi đang chạy nước rút để có thể thực sự kiểm soát được đợt bùng phát này. Vì virus vẫn đang tiếp tục lây lan vào thời điểm hiện tại, số ca mắc chắc chắn còn tăng cao trong một thời gian nữa", bà Anne Ancia, đại diện WHO tại Congo, cho biết.

Virus Ebola được cho là lây từ vật chủ tự nhiên là dơi ăn quả sang người. Sau thời gian ủ bệnh 2-21 ngày, bệnh nhân sẽ khởi phát đột ngột các triệu chứng sốt, uể oải, đau cơ, tiến triển nhanh thành nôn mửa, tiêu chảy, suy gan, suy thận. Virus lây lan mạnh trong cộng đồng qua tiếp xúc trực tiếp (da trầy xước, niêm mạc) với máu và dịch cơ thể người bệnh, hoặc thông qua các nghi lễ mai táng tiếp xúc trực tiếp với thi thể.

Bộ Y tế Việt Nam hôm 22/5 cảnh báo chuẩn bị ứng phó dịch Ebola trong bối cảnh số ca thực tế tại Congo và Uganda cao hơn báo cáo. Trước đó, cơ quan này cũng khuyến cáo người dân không hoang mang nhưng cần tự theo dõi sức khỏe 21 ngày nếu trở về từ vùng dịch.

Đến nay, Việt Nam chưa ghi nhận ca Ebola nào.

Tin Gốc: Vnexpress