“Tôi không tin rằng thỏa thuận đạt được sẽ có khác biệt hoặc tốt hơn đáng kể so với những gì chúng ta đã có ngay từ đầu và nỗ lực thực hiện trong thời gian dài, trước khi Mỹ rút khỏi nó”, cựu tổng thống Barack Obama nói với ABC News hôm nay, đề cập Kế hoạch Hành động Toàn diện chung (JCPOA).
JCPOA được ký Iran ký với 6 cường quốc vào tháng 10/2015 và có hiệu lực tháng 1/2016, trong đó Tehran hạn chế chương trình hạt nhân, giới hạn làm giàu uranium và cho phép thanh sát viên từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) kiểm tra các cơ sở tại nước này. Đổi lại, Iran được dỡ một số lệnh trừng phạt liên quan đến dầu mỏ và rã băng khoản tài sản hàng tỷ USD.
JCPOA được quốc tế ủng hộ, nhưng lại gây tranh cãi trong nội bộ nước Mỹ. Tổng thống Donald Trump tháng 5/2018 rút Mỹ khỏi JCPOA, tái áp đặt lệnh trừng phạt nhằm vào Iran. Một năm sau, Tehran thông báo đình chỉ một phần thỏa thuận và tiếp tục làm giàu uranium. Tháng 1/2020, Iran tuyên bố sẽ không tuân thủ giới hạn do JCPOA đặt ra, song vẫn tiếp tục phối hợp với IAEA.
Cựu tổng thống Obama bày tỏ hy vọng “các đợt không kích sẽ chấm dứt và dân thường không còn phải chịu hậu quả của xung đột nữa”. Ông kêu gọi sử dụng biện pháp ngoại giao thay vì quân sự, coi đây là con đường ưu tiên để giải quyết phần lớn vấn đề.
“Thật tiếc khi người ta quan niệm rằng có thể dùng sức mạnh quân sự để giải quyết vấn đề. Họ tưởng rằng mình đã học được bài học đó, nhưng dường như cứ thỉnh thoảng lại phải học lại”, ông nói.
Một số nghị sĩ đảng Dân chủ bày tỏ hoài nghi về thỏa thuận tiềm năng giữa Mỹ và Iran. “Tổng thống nói chiến sự đã kết thúc, tôi hy vọng ông ấy đúng. Nhưng chúng ta đã nghe điều này trước đây và hàng loạt lời hứa đã bị phá vỡ”, thượng nghị sĩ Adam Schiff đăng trên mạng xã hội X.
Ông Schiff chỉ trích Tổng thống Trump “gây ra những cuộc xung đột mới” trong khi không thể giảm gánh nặng chi phí. “Điều này gây ra tổn hại sâu sắc cho người dân Mỹ”, ông viết.
Hạ nghị sĩ Seth Moulton mô tả thỏa thuận tiềm năng là “tồi tệ”, cho rằng về cơ bản đó là “văn kiện đầu hàng mà Tổng thống Trump chuyển cho Lãnh tụ Tối cao Iran. “Mỹ đã tốn 100 tỷ USD cho chiến dịch, 14 công dân thiệt mạng và chúng ta có được thỏa thuận mở lại eo biển vốn đã mở cửa từ trước xung đột. Đây có phải là một chiến thắng không?”, ông đặt câu hỏi.
Các bình luận được đưa ra sau khi Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ ký thỏa thuận chấm dứt chiến sự với Iran trong ngày 14/6, cho phép eo biển Hormuz lập tức mở cửa trở lại sau đó.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nói rằng Mỹ và Iran “đang cận kề thỏa thuận hơn bao giờ hết” và nhiều khả năng các bên sẽ hoàn tất những nội dung cuối cùng “trong vòng 24 giờ”. Pakistan là bên trung gian quan trọng trong tiến trình đàm phán Mỹ – Iran.
Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei lưu ý không nên suy đoán quá sớm về thời điểm ký thỏa thuận.”Thời điểm ký bản ghi nhớ chưa được xác định, nhưng sẽ không phải ngày 14/6. Không loại trừ khả năng điều này sẽ diễn ra trong những ngày tới. Tuy nhiên, do bên kia còn do dự, chúng tôi phải thận trọng khi đưa ra bình luận về tiến trình”, ông nói.
Trưởng đoàn Hải quân Việt Nam là Đại tá Phạm Tiến Dũng, Phó tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Vùng 2 Hải quân Việt Nam, đã chào đón trưởng đoàn Thái Lan là Chuẩn đô đốc Thaveesak Thongnam cùng thuyền trưởng – Trung tá Kongkachar Kerdchuchern và phái đoàn Vương quốc Thái Lan.
Phía Việt Nam có Thượng tá Tạ Quang Hùng, Bộ tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3, đại diện UBND TP.HCM, Quân chủng Hải quân, Bộ Tư lệnh TP.HCM, Cục Đối ngoại, Cục Bảo vệ an ninh Quân đội, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng TP.HCM…
Dự lễ đón tàu còn có Đại sứ Thái Lan Urawadee Sriphiromya, Tổng lãnh sự Thái Lan tại TP.HCM Wiraka Mooddhitaporn, tùy viên hải quân, sĩ quan tham mưu cùng cán bộ nhân viên của phái bộ Thái Lan tại Việt Nam.
Trả lời Thanh Niên, Đại sứ Thái Lan Urawadee Sriphiromya khẳng định chuyến thăm của tàu Hải quân Hoàng gia Thái Lan đến TP.HCM là dịp vô cùng đặc biệt, được kế hoạch chuẩn bị từ năm ngoái trong bối cảnh Việt Nam và Thái Lan nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện.
"Quan trọng hơn nữa, năm nay hai nước kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Thái Lan. Chuyến thăm lần này thể hiện thiện chí của cả chính phủ và nhân dân Thái Lan. Chúng tôi cũng mở cửa để người dân Việt Nam tham quan tàu và tham gia các hoạt động giao lưu", theo bà đại sứ.
Bà Urawadee cho biết thêm công tác chuẩn bị đã được sắp xếp để tàu hải quân cập cảng đúng dịp kỷ niệm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay tại thành phố mang tên Bác.
Cuộc triển lãm được tổ chức trên cảng, sát điểm tàu đậu. Theo đại sứ, Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời từng sống tại Thái Lan và chính Người đã đặt nền móng vững chắc cho quan hệ giữa Thái Lan và Việt Nam. "Chúng tôi luôn trân trọng vai trò lịch sử đó. Vì vậy, chúng tôi mong muốn cùng nhân dân Việt Nam kỷ niệm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao giữa hai nước", bà chia sẻ.
Đại sứ Urawadee cũng cho hay dịp này cũng đánh dấu lần đầu tiên phía Thái Lan bố trí một chuyến thăm riêng biệt ngoài lịch trình huấn luyện thông thường của hải quân, thể hiện giai đoạn hợp tác mới sau khi nâng cấp quan hệ lên tầm Đối tác Chiến lược Toàn diện.
HTMS Prachuap Khiri Khan (số hiệu 552) là tàu tuần tra xa bờ lớp Krabi thứ hai của Hải quân Hoàng gia Thái Lan. Tàu được đóng tại xưởng đóng tàu hải quân Mahidol Adulyadej với sự hỗ trợ về thiết kế và chuyển giao công nghệ từ BAE Systems.
Tàu chính thức được đưa vào biên chế từ ngày 27.9.2019 và hiện hoạt động tại căn cứ hải quân Sattahip. HTMS Prachuap Khiri Khan có lượng choán nước 2.000 tấn, chiều dài 90,5 m và chiều rộng 13,5 m.
Tốc độ tối đa của tàu lên đến 23 hải lý/giờ (43 km/giờ), và tầm hoạt động khoảng 3.500 hải lý (6.500 km) ở tốc độ hành trình này. Thời gian hoạt động liên tục trên biển của tàu đạt 14 ngày.
HTMS Prachuap Khiri Khan được trang bị radar giám sát Thales Variant cùng radar điều khiển hỏa lực và quang điện tử Thales Lirod Mk2.
Vũ khí trên tàu gồm bốn tên lửa chống hạm RGM-84 Harpoon, một pháo Oto Melara cỡ 76 mm, hai pháo MSI 30 mm và hai súng máy.
Bên cạnh đó, tàu có khả năng mang theo một trực thăng H145M và được bố trí sàn đáp dài 20 m phục vụ hoạt động hàng không hải quân.
Vào tháng 3.2023, HTMS Prachuap Khiri Khan đã phóng thành công tên lửa đối hạm Boeing Harpoon Block 1C trong một cuộc bắn đạn thật.
"Một tàu dầu của Israel, mang tên thương mại là Aqua 1 đang hoạt động tại trung tâm vịnh Ba Tư đã bị lực lượng hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đánh trúng bằng tên lửa và đang bốc cháy", IRGC ra tuyên bố trên truyền hình nhà nước Iran ngày 1/4.
IRGC không đưa ra bằng chứng cho thấy tàu Aqua 1 thuộc sở hữu của Israel. Theo trang theo dõi hàng hải Marine Traffic, tàu dầu này treo cờ Panama, hiện được công ty QatarEnergy thuê.
Trước đó cùng ngày, Cơ quan Hoạt động Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) và công ty QatarEnergy cho biết tàu dầu Aqua 1 bị tập kích trong vùng biển của Qatar, cách trung tâm công nghiệp Ras Laffan, nơi đặt nhà máy khí đốt lớn nhất thế giới, khoảng 31 km về phía bắc.
Toàn bộ 21 thủy thủ trên tàu đã được sơ tán, không có thương vong liên quan. Vụ tấn công cũng không gây ra nguy cơ tràn dầu.
IRGC không cho biết đã sử dụng loại tên lửa nào để tấn công tàu Aqua 1. Bộ Quốc phòng Qatar cho hay tàu dầu đã trúng một trong ba quả tên lửa hành trình được phóng lên từ lãnh thổ Iran, gây hư hại trên mớn nước.
IRGC cũng khẳng định eo biển Hormuz vẫn đóng cửa đối với "kẻ thù" của Iran, thêm rằng tình hình quanh tuyến đường thủy quan trọng này "vẫn nằm dưới sự kiểm soát vững chắc" của họ.
Sau khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, Iran nhắm mục tiêu vào loạt hạ tầng trọng yếu ở Trung Đông, trong đó có các cơ sở dầu khí ở vùng Vịnh. Vụ tấn công nhiều khả năng sẽ tiếp tục khiến eo biển Hormuz, huyết mạch vận chuyển 20% nguồn cung dầu khí thế giới, bị tê liệt.
"Các tàu khu trục tên lửa dẫn đường của hải quân Mỹ đã đi qua eo biển Hormuz và đang hoạt động tại vịnh Ba Tư để hỗ trợ cho Dự án Tự do", Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo trên X ngày 4/5, nhắc đến tên chiến dịch "giải cứu" mà Tổng thống Donald Trump khởi động.
Đây là hai tàu chiến đầu tiên của hải quân Mỹ di chuyển thành công qua eo biển Hormuz kể từ khi ông Trump ngày 3/5 khởi động chiến dịch "Dự án Tự do" nhằm "dẫn đường cho tàu thuyền di chuyển an toàn khỏi vùng biển bị phong tỏa, để họ có thể tiếp tục công việc một cách tự do".
"Bước đầu, hai tàu thương mại mang cờ Mỹ đã di chuyển qua eo biển Hormuz thành công và tiếp tục hành trình an toàn", CENTCOM cho biết, nhưng không nêu tên của hai phương tiện. "Lực lượng Mỹ đang tích cực hỗ trợ các nỗ lực nhằm khôi phục hoạt động đi lại qua eo biển cho các tàu thương mại".
Giới chức Iran chưa bình luận về thông tin.
Kể từ khi xung đột nổ ra cuối tháng 2, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz với hầu hết tàu thuyền, ngoại trừ tàu của nước này và một số quốc gia "thân thiện", trong khi Mỹ áp đặt phong tỏa ngược lại lên mọi cảng biển của Iran từ ngày 13/4. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế, hàng trăm tàu và khoảng 20.000 thủy thủ đã không thể đi qua eo biển này trong suốt cuộc xung đột.
Tổng thống Trump ngày 3/5 cho biết nhiều nước đã liên hệ với Mỹ đề nghị hỗ trợ các tàu đang mắc kẹt tại vùng Vịnh. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố triển khai lực lượng quy mô lớn gồm khu trục hạm, khoảng 100 máy bay, phương tiện không người lái và 15.000 quân nhân cho chiến dịch "Dự án Tự do".
Iran ngày 4/5 cảnh báo sẽ tấn công mọi đơn vị của Mỹ tiến vào Hormuz. Truyền thông Iran đưa tin lực lượng nước này đã bắn cảnh báo và buộc một tàu chiến Mỹ phải quay đầu, các nguồn tin địa phương nói hai quả tên lửa đã đánh trúng chiến hạm này gần đảo Jask. Tuy nhiên, CENTCOM bác bỏ thông tin, khẳng định không tàu chiến nào của Mỹ bị tấn công ở eo biển Hormuz.
