Thỏa thuận hòa bình Mỹ – Iran bao gồm một cú hích rất lớn đối với ngành dầu mỏ Iran, có khả năng khôi phục nguồn sống của nền kinh tế của Tehran và mang lại hơn 60 tỷ USD doanh thu mỗi năm, WSJ nhận định.
Bản ghi nhớ (MoU) cho phép Iran bán dầu thô và nhiên liệu. Ngay trong tuần này, một số tàu chở dầu của Iran đã rời cảng, cho thấy làn sóng xuất khẩu được kỳ vọng sẽ sớm tăng mạnh.
Cam kết của Mỹ cho phép Iran xuất khẩu dầu mỏ đang bắt đầu tháo gỡ phần cốt lõi của hệ thống trừng phạt nhằm vào Tehran trong nhiều năm qua.
Động thái này mở ra cơ hội để Tehran bán dầu rộng rãi cho các khách hàng vốn lâu nay tránh mua dầu Iran. Trước xung đột, Iran chiếm khoảng 4% sản lượng dầu thô toàn cầu.
Trong hơn một thập niên chịu trừng phạt, Iran chủ yếu xuất khẩu dầu thông qua các mạng lưới vận chuyển bí mật, thường phải bán với mức giá thấp hơn đáng kể so với giá thị trường quốc tế.
Richard Nephew, cựu quan chức cấp cao phụ trách trừng phạt của Mỹ hiện làm việc tại Đại học Columbia, nhận định: “Bản ghi nhớ này không nhất thiết mở rộng cánh cửa cho toàn bộ nền kinh tế Iran. Nhưng Iran sẽ tạo ra nguồn thu đáng kể và nhiều khả năng có thể tiếp cận được số tiền đó”.
Ông ước tính Iran có thể thu về khoảng 8 tỷ USD chỉ trong 2 tháng đầu tiên của thỏa thuận. Trong vòng một năm, Iran có thể kiếm được hơn 60 tỷ USD từ xuất khẩu dầu dựa trên mức sản lượng trước chiến tranh và giá dầu hiện tại.
Những động thái liên quan tới ngành dầu mỏ Iran cho thấy áp lực mà Mỹ phải đối mặt để đạt được một thỏa thuận với Tehran. Thỏa thuận này, bao gồm cả kế hoạch đầu tư tiềm năng trị giá 300 tỷ USD, phản ánh niềm tin của Washington rằng các lợi ích kinh tế có thể xoa dịu Iran.
Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết dù Iran sắp được nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với xuất khẩu dầu, việc tiếp tục duy trì điều này phụ thuộc vào việc Tehran đáp ứng các yêu cầu của Washington liên quan đến chương trình hạt nhân và việc mở cửa eo biển Hormuz.
Trong nhiều năm qua, phần lớn doanh thu dầu mỏ của Iran bị mắc kẹt ở nước ngoài do các lệnh trừng phạt tài chính. Tehran chỉ có thể tiếp cận một phần thông qua các kênh ngân hàng phức tạp, thường đi qua các nước vùng Vịnh hoặc sử dụng tiền điện tử. Tuy nhiên, các giao dịch này chậm chạp, phức tạp và thiếu ổn định.
Điều đó có thể thay đổi. Theo thỏa thuận, Mỹ có thể để mở các kênh ngân hàng cho phép Iran chuyển doanh thu dầu mỏ về nước. Các nhà trung gian Ả rập nhận định đây là một lợi thế rõ ràng dành cho Iran.
Lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ bắt đầu từ tháng 4 đã khiến xuất khẩu dầu thô của Iran giảm từ khoảng 1,1 triệu thùng/ngày hồi tháng 3 xuống chỉ còn 65.000 thùng/ngày vào tháng 5, theo tổ chức phi lợi nhuận UANI.
Khi các kho chứa dần đầy lên, Iran buộc phải giảm sản lượng tại một số mỏ dầu. Sản lượng dầu thô của nước này giảm khoảng 1/3, từ 3,5 triệu thùng/ngày trước xung đột xuống còn 2,3 triệu thùng/ngày trong tháng 5, theo IEA. Lượng dầu không xuất khẩu được sẽ được tiêu thụ trong nước.
Dù lệnh phong tỏa của Mỹ về mặt chính thức vẫn còn hiệu lực, các dấu hiệu nới lỏng đã xuất hiện.
Kể từ ngày 16/6, 3 tàu chở hơn 5 triệu thùng dầu thô Iran đã rời cảng Chabahar, theo dữ liệu theo dõi tàu biển.
Về dài hạn, việc Iran có thể tái hòa nhập hoàn toàn vào thị trường dầu mỏ toàn cầu hay không phụ thuộc vào việc các biện pháp miễn trừ trừng phạt tạm thời của Mỹ có được chuyển thành dỡ bỏ trừng phạt lâu dài hay không.
Theo MoU, điều đó phụ thuộc vào việc hai bên có đạt được một thỏa thuận rộng lớn hơn liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran hay không.
Naveen Das, chuyên gia phân tích dầu thô cấp cao của Kpler, cho biết: “Ban đầu sẽ có sự dè dặt nhất định. Nhưng nếu sau 60 ngày xuất hiện một thỏa thuận chắc chắn kèm theo việc dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt, tôi cho rằng người mua ở châu Á và châu Âu sẽ quay trở lại với dầu thô Iran mà không gặp nhiều trở ngại”,
Khi có thêm khách hàng, Iran sẽ thu được lợi nhuận cao hơn trên mỗi thùng dầu bán ra. Điều này có thể thúc đẩy đầu tư vào sản xuất và đưa thêm lượng lớn dầu ra thị trường thế giới.
Bridget Payne, Giám đốc dự báo dầu khí của Oxford Economics, nhận định: “Nếu cơ sở hạ tầng còn nguyên vẹn và các tuyến xuất khẩu được mở lại, Iran có thể phục hồi sản lượng đã mất tương đối nhanh. Tuy nhiên, để nâng sản lượng vượt đáng kể mức trước xung đột sẽ cần nhiều thời gian hơn”.
Bà ước tính Iran có thể tăng thêm khoảng 1 triệu thùng/ngày so với mức trước xung đột trong vòng 2-3 năm nếu các lệnh trừng phạt, bao gồm cả trừng phạt thứ cấp, được dỡ bỏ hoàn toàn và lâu dài.
“Tuy nhiên, điều đó đòi hỏi nguồn vốn nước ngoài, công nghệ và các dịch vụ kỹ thuật dầu khí”, bà nói.
Lầu Năm Góc đang chịu áp lực tài chính ngày càng lớn và trong một số trường hợp gặp khó khăn trong việc duy trì các hoạt động huấn luyện và bảo dưỡng thường kỳ giữa lúc xung đột Iran vẫn tiếp diễn, khiến các lãnh đạo quân đội Mỹ phải thúc giục Quốc hội cấp thêm ngân sách.
Cả Mỹ và Iran đều tiếp tục phát đi tín hiệu không nhượng bộ, kiên quyết giữ vững các điều kiện mà họ nêu ra, khiến việc tìm tiếng nói chung giữa 2 bên vẫn đang gặp thách thức. Hai bên đều chịu áp lực khi xung đột kéo dài. Nếu Iran đối mặt với việc bị Mỹ phong tỏa cảng biển, thì Washington cũng đã chi một khoản tiền rất lớn cho xung đột và đang đối mặt với áp lực ngân sách ngày càng nhiều hơn.
Đô đốc Daryl Caudle, Tư lệnh Hải quân Mỹ, nói với các nghị sĩ Ủy ban Quân vụ Hạ viện hồi đầu tháng rằng ngân sách năm 2026 của Hải quân “không tính đến Chiến dịch Cuồng nộ”, đồng thời cho biết lực lượng này đang bị ảnh hưởng tới “các hoạt động thường kỳ”.
Theo ông, điều này bao gồm việc phải cắt giảm các cuộc tập trận, giảm số giờ huấn luyện bay và hạn chế đào tạo tân binh.
“Thành tích tuyển quân kỷ lục của tôi sẽ bị cản trở nếu không có thêm ngân sách để đưa những người này từ trại huấn luyện đi tiếp và chi trả tiền thưởng nhập ngũ cũng như tái nhập ngũ”, Caudle nói với các nghị sĩ.
Quân đoàn Thiết giáp số III của Lục quân Mỹ, bộ chỉ huy đóng tại bang Texas, quản lý khoảng 70.000 binh sĩ cùng hàng trăm xe tăng, đã bị cắt gần 292 triệu USD ngân sách huấn luyện vào cuối tháng 4, theo một tài liệu nội bộ mà truyền thông Mỹ đã tiếp cận được.
Trong khi đó, cơ sở đào tạo quân y của quân đội Mỹ đã hủy hàng chục khóa học và cắt nguồn tài trợ tập trung cho nhiều chương trình khác, theo một bản ghi nhớ ngày 27/4.
Thông thường, quân đội Mỹ phải sử dụng ngân sách đúng theo từng hạng mục cụ thể trừ khi được Quốc hội cho phép điều chuyển. Các hoạt động huấn luyện chủ yếu được chi từ tài khoản “Vận hành và Bảo dưỡng” (O&M).
Chuyên gia ngân sách quốc phòng Todd Harrison thuộc Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) cho biết tài khoản O&M được dùng cho mọi thứ, từ huấn luyện, triển khai lực lượng, nhiên liệu, đi lại, sửa chữa thiết bị cho đến trả lương cho một số nhân viên dân sự của Lầu Năm Góc.
Ông Harrison nói rằng việc theo dõi chi tiêu thời gian thực của Lầu Năm Góc từ bên ngoài là bất khả thi, nhưng “hoàn toàn có khả năng” quân đội đang phải đánh đổi bằng cách cắt các chuyến công tác không cần thiết hoặc hủy huấn luyện.
Ở giai đoạn đầu chiến dịch Iran, các quan chức trong chính quyền Tổng thống Donald Trump từng thảo luận về việc đề nghị cấp bổ sung ngân sách cho quân đội, với một số người ước tính chi phí lên tới 200 tỷ USD. Tuy nhiên, sau đó chính quyền cho rằng con số này quá cao, dù chưa đưa ra đề xuất cụ thể và cũng chưa có dấu hiệu Quốc hội sẽ phê duyệt thêm ngân sách.
Ước tính gần nhất của Lầu Năm Góc về chi phí xung đột là khoảng 29 tỷ USD, theo quyền kiểm soát viên Lầu Năm Góc Jules “Jay” Hurst III phát biểu trước Hạ viện ngày 12/5.
Tuy nhiên, con số này chỉ bao gồm chi phí đạn dược và máy bay bị phá hủy, chưa tính chi phí xây dựng lại các căn cứ quân sự. Các nguồn tin nói với CNN hồi cuối tháng 4 rằng tổng chi phí thực tế có thể gần 40-50 tỷ USD.
Một quan chức quốc phòng am hiểu vấn đề ngân sách cho biết quân đội Mỹ thường gặp khó khăn tài chính vào cuối năm tài khóa liên bang kết thúc vào tháng 9, khiến họ phải xin Quốc hội cho phép điều chuyển tiền giữa các hạng mục chi tiêu. Tuy nhiên, trong năm 2026, vấn đề này xuất hiện sớm hơn nhiều do chi phí gia tăng và chiến dịch quân sự kéo dài.
Tư lệnh Không quân Mỹ Kenneth Wilsbach cũng nói trước Thượng viện tuần trước rằng xung đột với Iran đang làm trầm trọng thêm những vấn đề sẵn có về mức độ sẵn sàng chiến đấu.
Các nghị sĩ phụ trách ngân sách đã liên tục gây sức ép với Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth trong các phiên điều trần đầu tháng này, yêu cầu Lầu Năm Góc nhanh chóng trình đề xuất xin cấp thêm ngân sách.
“Nhiều khả năng chúng ta sẽ phải hoàn trả cho các tài khoản O&M đang bị sử dụng để chi trả cho chiến dịch đang diễn ra,” nghị sĩ Cộng hòa bang California Ken Calvert, Chủ tịch tiểu ban quốc phòng của Ủy ban Phân bổ Ngân sách Hạ viện, cho biết.
Theo ông Harrison, “chi phí ẩn” của cuộc xung đột sẽ dần bộc lộ theo thời gian khi thiết bị quân sự bị hao mòn nặng hơn, kéo theo chi phí bảo dưỡng tăng mạnh. Ông cho rằng nguồn ngân sách bổ sung cũng sẽ rất cần thiết để tái bổ sung kho tên lửa phòng không và tên lửa tấn công vốn đang cạn dần của Lầu Năm Góc.
Theo Hãng tin AFP mô tả, ông Trump xuất hiện tại công trường giữa tiếng búa, cưa và máy móc xây dựng. Ông dẫn các phóng viên tham quan khu vực thi công phần tầng hầm bằng bê tông của dự án ngày 19-5.
"Đây là món quà dành cho Hợp chủng quốc Hoa Kỳ", ông Trump nói khi đứng cạnh hàng rào màu vàng ở mép khu vực xây dựng.
"Đây hoàn toàn là tiền của tôi và tiền từ các nhà tài trợ. Miễn thuế", Tổng thống Trump nói thêm.
Tuy nhiên, đề xuất phân bổ 1 tỉ USD tiền thuế cho hạng mục an ninh liên quan đến dự án phòng khiêu vũ của ông Trump đang vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ phe Dân chủ. Vấn đề này cũng được sử dụng để công kích Đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.
Ông Trump cho biết dự án có sáu tầng ngầm bên dưới, dự kiến bố trí các cơ sở quân sự, trung tâm nghiên cứu và cả bệnh viện.
"Phòng khiêu vũ sẽ trở thành lớp lá chắn bảo vệ hoàn toàn những gì diễn ra bên dưới", ông Trump nói.
Tổng thống Trump "khoe" hệ thống an ninh tại công trình sẽ đủ khả năng đối phó các mối đe dọa từ trên không. Theo ông, nếu máy bay không người lái (drone) lao vào, chúng sẽ bị "bật ngược" khỏi mái của phòng khiêu vũ. Ông cũng nhận định khu vực này sẽ là vị trí phù hợp để bố trí các tay súng bắn tỉa.
Bằng phong cách của một nhà phát triển bất động sản, ông Trump còn nói chi tiết về thiết kế công trình, trong đó một mặt tiền được lấy cảm hứng từ Hy Lạp cổ đại và mặt còn lại theo phong cách La Mã.
Ông Trump nhiều lần khẳng định chi phí xây dựng phòng khiêu vũ - hiện tăng gấp đôi so với mức ước tính ban đầu 200 triệu USD - sẽ do các nhà tài trợ tư nhân chi trả, gồm những người ủng hộ giàu có và nhiều tập đoàn.
Tuy nhiên, các chỉ trích cho rằng người nộp thuế Mỹ cuối cùng vẫn sẽ phải gánh chi phí và dự án này, cùng nhiều kế hoạch cải tạo khác tại thủ đô Washington bị xem là thiếu nhạy cảm trong bối cảnh chiến sự với Iran làm chi phí sinh hoạt tăng mạnh.
Tuần trước, ông Trump thẳng thừng tuyên bố ông "không nghĩ về tình hình tài chính của người Mỹ" khi nói về cuộc chiến với Iran, đồng thời khẳng định ưu tiên của ông là ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Phe đối lập hiện đang dùng phát biểu này để chỉ trích ông Trump là xa rời thực tế, trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa kỳ - cuộc bỏ phiếu quyết định đảng nào kiểm soát Quốc hội Mỹ - chỉ còn chưa đầy 6 tháng nữa sẽ diễn ra.
"Mỹ và Israel đã thực hiện các cuộc tấn công vào đảo Kharg. Một số vụ nổ đã được ghi nhận tại đó", hãng tin Mehr của Iran hôm nay cho hay. Theo hãng tin này, các tiêm kích của Mỹ và Israel đã tấn công cảng xuất khẩu dầu mỏ quan trọng của Iran trên đảo. Hiện chưa có thông tin cụ thể về thương vong hay thiệt hại.
Phó tổng thống Mỹ JD Vance xác nhận thông tin nước này không kích mục tiêu quân sự trên đảo Kharg, song nhấn mạnh ông không nghĩ các cuộc tấn công này đánh dấu sự thay đổi chiến lược, cũng như không thay đổi thời hạn mà Tổng thống Donald Trump đã đặt ra cho Iran. Ông Trump đã yêu cầu Iran mở lại eo biển Hormuz trước 20h ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội) nếu không muốn cơ sở hạ tầng dân sự, trong đó có cầu và nhà máy điện, bị tàn phá.
Nhà báo Barak Ravid của trang Axios dẫn lời một quan chức Mỹ nói rằng quân đội nước này đã tấn công hơn 50 mục tiêu quân sự trên hòn đảo nằm ngoài khơi bờ biển phía tây của Iran, song không nhắm vào cơ sở dầu mỏ.
Ông Trump tuần trước tuyên bố tất cả mục tiêu quân sự trên đảo Kharg "đã bị phá hủy hoàn toàn".
Giá dầu thô của Mỹ tiếp tục tăng sau thông tin về cuộc tấn công vào cảng xuất khẩu của Iran trên đảo Kharg. Giá dầu WTI dự kiến giao vào tháng 5 tăng 2,1%, lên 114,71 USD/thùng. Giá dầu thô Brent dự kiến giao trong tháng 6 tăng 0,4%, lên 110,22 USD/thùng.
Mỹ từng không kích đảo Kharg ngày 13/3. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ khi đó cho biết 90 mục tiêu trên đảo đã bị đánh trúng, gồm "kho chứa thủy lôi, hầm chứa tên lửa và nhiều địa điểm quân sự khác". Tổng thống Trump sau đó nói rằng Mỹ đã tránh tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo.
Đảo Kharg nằm trong vịnh Ba Tư, cách bờ biển Iran khoảng 25 km, cách eo biển Hormuz hơn 480 km, có chiều dài chỉ 6 km và diện tích 20 km2. Các cơ sở tại Kharg có công suất xử lý 7 triệu thùng dầu mỗi ngày và khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran đi qua hòn đảo.
Với nền kinh tế phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu năng lượng, Kharg được coi là "huyết mạch dầu mỏ" và mắt xích sống còn của Iran.
Truyền thông Mỹ tháng trước đưa tin Lầu Năm Góc đang chuẩn bị cho chiến dịch trên bộ kéo dài nhiều tuần tại Iran, trong số này có thể bao gồm điều đặc nhiệm và bộ binh tham gia đột kích lên đảo Kharg.
Khoảng 3.500 thủy thủ và lính thủy đánh bộ Mỹ trên tàu USS Tripoli, cùng vận tải cơ, tiêm kích và phương tiện đổ bộ đã tới Trung Đông vào ngày 27/3. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ cho biết việc điều lực lượng lớn đến khu vực không đồng nghĩa ông Trump đã quyết định mở chiến dịch trên bộ nhằm vào Iran.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 29/3 tuyên bố các quân nhân Iran "đang chờ lính Mỹ đổ bộ, sẵn sàng tung đòn hủy diệt đối phương và trừng phạt dứt điểm những đồng minh khu vực của họ".
Mỹ - Israel những ngày qua đã bắt đầu nhắm vào hạ tầng chiến lược và cơ sở năng lượng của Iran. Giới chức Iran ngày 7/4 cho biết ít nhất hai cây cầu, đường ray xe lửa và một tuyến đường cao tốc quan trọng bị hư hại do đòn không kích mới nhất của Mỹ và Israel.
Một số khu vực ở các thành phố Karaj và Fardis gần thủ đô Tehran đã bị mất điện sau khi đường dây truyền tải điện và một trạm biến áp bị phá hủy do không kích.
Quân đội Israel cùng ngày cho biết họ đã hoàn thành đợt tấn công quy mô lớn nhắm vào "các cơ sở hạ tầng" của Iran, song không cung cấp chi tiết về những địa điểm đó.
