Thạc sĩ – dược sĩ Trần Ngọc Tín, Trường đại học Khoa học Sức Khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM, cho biết trong gừng có nhiều nhóm hợp chất quan trọng như gingerol, shogaol, zingerone, flavonoid và các thành phần tinh dầu thuộc nhóm terpene. Nhiều nghiên cứu cho thấy các hợp chất này góp phần tạo nên các tác dụng sinh học của gừng như chống oxy hóa, kháng viêm, hỗ trợ tiêu hóa và điều hòa miễn dịch.
Các hoạt chất không chỉ hiện diện trong phần thịt củ mà còn phân bố ở lớp mô sát bề mặt và phần vỏ. Ngoài ra, lớp vỏ còn chứa các thành phần tinh dầu như zingiberene cùng nhiều terpene khác, góp phần tạo nên mùi thơm đặc trưng và các đặc tính sinh học của gừng.
Vì vậy, việc cạo hoặc gọt bỏ lớp vỏ quá dày có thể làm mất đi một phần tinh dầu và các hợp chất sinh học nằm gần bề mặt củ.
Trong y học cổ truyền, các bộ phận của gừng được sử dụng với những mục đích khác nhau:
Theo một số y văn y học cổ truyền, gừng thường được sử dụng nguyên củ thay vì loại bỏ hoàn toàn phần vỏ. Việc giữ lại lớp vỏ được cho là giúp bảo tồn đầy đủ hơn các đặc tính tự nhiên của dược liệu và hạn chế thất thoát tinh dầu trong quá trình sơ chế.
Điều quan trọng nhất không phải là “cạo hay không cạo” mà là bảo đảm gừng được làm sạch và an toàn trước khi sử dụng.
Nên giữ nguyên vỏ: Gừng còn tươi, có nguồn gốc rõ ràng; đã được rửa sạch kỹ dưới vòi nước chảy; có thể chà nhẹ bằng bàn chải mềm để loại bỏ đất cát bám trên bề mặt. Dùng để pha trà gừng, ngâm mật ong, nấu nước gừng hoặc làm gia vị cho các món kho, hầm, hấp. Trong những trường hợp này, việc giữ lại lớp vỏ giúp tận dụng thêm một phần tinh dầu và các hợp chất sinh học nằm ở vùng bề mặt củ.
Nên cạo hoặc gọt mỏng vỏ: Gừng không rõ nguồn gốc xuất xứ. Bề mặt bám nhiều đất cát khó làm sạch. Nghi ngờ có tồn dư hóa chất bảo quản hoặc thuốc bảo vệ thực vật. Khi đó, ưu tiên hàng đầu vẫn là bảo đảm an toàn thực phẩm.
Rửa sạch dưới vòi nước chảy; có thể ngâm nước muối loãng và dùng bàn chải mềm để làm sạch đất cát bám trên vỏ. Không sử dụng gừng có dấu hiệu dập nát, úng hoặc xuất hiện nấm mốc. Dùng với lượng vừa phải vì sử dụng quá nhiều có thể gây kích ứng đường tiêu hóa ở một số người. Người đang có các bệnh lý mạn tính, phụ nữ mang thai nên tham khảo ý kiến của chuyên gia y tế khi có nhu cầu sử dụng thường xuyên hoặc với lượng lớn.
Không có câu trả lời tuyệt đối cho việc có nên cạo vỏ gừng hay không. Theo cả y học cổ truyền và các nghiên cứu hiện đại, lớp vỏ gừng không chỉ là lớp bảo vệ bên ngoài mà còn chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học. Do đó, nếu gừng có nguồn gốc rõ ràng và được làm sạch đúng cách, người dùng không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn lớp vỏ trước khi sử dụng.
“Như vậy, thay vì lựa chọn nên cạo bỏ vỏ hay không, người tiêu dùng nên ưu tiên lựa chọn gừng sạch từ lúc mua, bảo đảm vệ sinh và an toàn thực phẩm. Đây là cách đơn giản giúp tận dụng tối đa giá trị của loại gia vị quen thuộc này đồng thời hạn chế những nguy cơ không mong muốn đối với sức khỏe”, bác sĩ Trần Ngọc Tín chia sẻ.
Theo báo cáo tại hội nghị, đến tháng 4-2026, toàn tỉnh có 159.084 người tham gia bảo hiểm xã hội, đạt tỉ lệ bao phủ 36,15%. Riêng bảo hiểm y tế có hơn 2 triệu người tham gia, đạt 99,78% kế hoạch, tương đương gần 99% dân số toàn tỉnh; tăng so với mức bình quân 91,31% trước thời điểm hợp nhất tỉnh.
Việc giải quyết, chi trả chế độ được thực hiện thông qua 148 điểm chi trả cấp xã với tổng số tiền hơn 1.000 tỉ đồng. Đồng thời, cơ quan bảo hiểm xã hội đã phối hợp xử lý 99,7% chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tồn đọng giai đoạn 2018 - 2022 cho 43 cơ sở y tế, với số tiền hơn 279 tỉ đồng.
Đáng chú ý, tình trạng chậm, trốn đóng bảo hiểm vẫn diễn ra, với tổng số tiền phát sinh hơn 365 tỉ đồng. Cùng với đó, chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tăng nhanh, khiến Cà Mau nằm trong nhóm địa phương có nguy cơ vượt dự toán được giao.
Phát biểu tại hội nghị, ông Chu Mạnh Sinh - Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam - đề nghị tỉnh tập trung đổi mới phương thức truyền thông, phát huy vai trò các tổ chức hỗ trợ trong phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm.
Ông Sinh cũng đề xuất ngành y tế chủ trì thành lập tổ công tác liên ngành nhằm tăng cường kiểm soát chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế.
Phát biểu thêm, ông Nguyễn Minh Luân - Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau - thông tin thời gian tới tỉnh sẽ tăng cường rà soát dữ liệu, đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra các đơn vị nợ đọng kéo dài; đồng thời kiến nghị cấp trên xem xét cơ chế phân bổ dự toán linh hoạt và tháo gỡ vướng mắc cho các cơ sở y tế sau sáp nhập.
Huyết áp cao là một trong những yếu tố nguy cơ lớn nhất của đột quỵ, trong đó có đột quỵ do thiếu máu não và đột quỵ xuất huyết não. Trên thực tế, nguy cơ đột quỵ có xu hướng tăng dần khi huyết áp vượt khỏi mức lý tưởng và sẽ tăng mạnh hơn ở một số ngưỡng nhất định, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Thông thường, huyết áp được đo bằng hai chỉ số là huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương. Chỉ số huyết áp dưới 120/80 mmHg được xem là bình thường. Trong đó, 120 là chỉ số huyết áp tâm thu, 80 là huyết áp tâm trương.
Khi huyết áp tâm thu ở mức 120 - 129 mmHg nhưng huyết áp tâm trương vẫn dưới 80 mmHg, đây được xem là giai đoạn huyết áp tăng nhẹ. Từ mức 130/80 mmHg trở lên, nguy cơ tim mạch bắt đầu cần được chú ý. Nếu huyết áp đạt từ 140/90 mmHg, tình trạng này thường được xem là tăng huyết áp rõ ràng và cần được theo dõi nghiêm túc.
Nhiều người cho rằng chỉ khi huyết áp vượt 140/90 mmHg mới nguy hiểm. Thế nhưng, các dữ liệu khoa học cho thấy rủi ro có thể bắt đầu tăng sớm hơn, khi huyết áp vượt mức bình thường 120/80 mmHg.
Nguy cơ đột quỵ tăng rõ rệt hơn từ mức 140/90 mmHg. Đây là ngưỡng mà nhiều bác sĩ đặc biệt lưu ý vì nguy cơ bắt đầu tăng mạnh hơn đáng kể.
Một nghiên cứu công bố trên chuyên san Frontiers in Neurology cho thấy những người có huyết áp tâm thu từ 140 - 159 mmHg có nguy cơ đột quỵ cao hơn đáng kể so với nhóm có huyết áp dưới 130 mmHg. Khi huyết áp tăng lên mức 160 mmHg trở lên, nguy cơ tiếp tục tăng mạnh hơn nữa.
Nguyên nhân là huyết áp cao kéo dài có thể làm thành mạch dày lên, cứng hơn và dễ tổn thương. Đây là điều kiện thuận lợi để hình thành mảng xơ vữa hoặc làm mạch máu yếu đi theo thời gian.
Huyết áp tăng từ 180/120 mmHg trở lên có thể là tình trạng cấp cứu. Nguy cơ biến chứng cấp tính tăng rất mạnh. Ở mức này, người bệnh có thể đối mặt với đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim cấp hoặc tổn thương thận.
Nếu huyết áp rất cao và đi kèm các dấu hiệu như méo miệng, yếu tay chân, nói khó, đau đầu dữ dội bất thường, lú lẫn hoặc nhìn mờ thì cần đi cấp cứu ngay vì đây có thể là dấu hiệu đột quỵ đang xảy ra.
Với đa số người trưởng thành, duy trì huyết áp dưới 130/80 mmHg thường giúp giảm nguy cơ biến cố tim mạch và đột quỵ về lâu dài. Với những người đã từng bị đột quỵ hoặc có bệnh lý nền nghiêm trọng, bác sĩ có thể đưa ra mục tiêu huyết áp riêng phù hợp với tình trạng sức khỏe, theo Medical News Today.
Bác sĩ Lương Trình Siêu, Trưởng khoa Tiêu hóa và Gan mật tại Bệnh viện Quản lý Sức khỏe Bắc Đầu (Đài Loan), mới đây chia sẻ trường hợp một thanh niên có thói quen uống trà sữa gần như mỗi ngày, đồng thời thích ăn đồ ngọt và ăn đêm. Trong một lần kiểm tra sức khỏe, chỉ số men gan (GPT/ALT) của anh tăng vọt lên mức 120, gấp nhiều lần so với ngưỡng bình thường là 17. Bệnh nhân được chẩn đoán gan nhiễm mỡ nặng và bắt đầu xuất hiện tình trạng xơ hóa.
Đối mặt với cuộc khủng hoảng sức khỏe, chàng trai quyết tâm từ bỏ ba thói quen ăn uống tai hại, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt chế độ dinh dưỡng và tập luyện. Chỉ sau 5 tháng, cân nặng của anh đã giảm từ 91 kg xuống còn 78 kg. Không chỉ lấy lại vóc dáng thon gọn, tình trạng gan nhiễm mỡ của anh cũng biến mất, các chỉ số men gan hồi phục về mức an toàn và ngay cả tình trạng xơ hóa gan vốn nguy hiểm cũng được đảo ngược thành công.
Gan nhiễm mỡ không chỉ đơn thuần là tình trạng tích tụ mỡ tại gan, mà còn là dấu hiệu cảnh báo hệ chuyển hóa của toàn cơ thể đang suy yếu. Theo bác sĩ Lương Trình Siêu, với tỷ lệ cứ 3 người Đài Loan thì có một người mắc bệnh, gan nhiễm mỡ được xác định khi lượng mỡ chiếm quá 5% trọng lượng gan. Dù thường diễn biến âm thầm và không có triệu chứng rõ rệt, nhưng nó là minh chứng cho thấy cơ thể đang gặp các bất thường về chuyển hóa.
Trước đây, giới y khoa thường chia gan nhiễm mỡ thành hai nhóm: do rượu và không do rượu. Tuy nhiên, từ năm 2020, Hiệp hội Nghiên cứu Gan thế giới đã chính thức đổi tên căn bệnh này thành "bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến chuyển hóa", cho thấy gan nhiễm mỡ có mối quan hệ không thể tách rời với hội chứng chuyển hóa. Những đối tượng thuộc nhóm nguy cơ cao thường gồm người thừa cân có chỉ số BMI từ 23 trở lên, người mắc tiểu đường type 2 hoặc có từ hai bất thường chuyển hóa trở lên như tăng triglyceride, giảm cholesterol tốt (HDL), tiền tiểu đường hoặc chỉ số viêm CRP tăng cao.
Trong các kỳ khám sức khỏe định kỳ, nhiều người thường lầm tưởng chỉ số men gan bình thường nghĩa là cơ thể vẫn khỏe mạnh. Tuy nhiên, bác sĩ Lương nhấn mạnh gan nhiễm mỡ ở giai đoạn đầu thường diễn biến âm thầm và có thể ẩn mình ngay cả khi kết quả xét nghiệm máu cho thấy các chỉ số vẫn ổn định. Nếu bị ngó lơ, bệnh sẽ tiến triển theo ba giai đoạn nguy hiểm: từ xơ hóa gan sang xơ gan và cuối cùng là ung thư gan. Đáng lo hơn, do những rối loạn chuyển hóa đi kèm, bệnh nhân gan nhiễm mỡ có nguy cơ tử vong vì các bệnh lý tim mạch như đột quỵ hay nhồi máu cơ tim cao hơn nhiều so với ung thư gan.
Giải đáp thắc mắc tại sao nhiều người ăn chay, kiêng đồ chiên rán và không uống rượu vẫn mắc bệnh, bác sĩ Lương chỉ ra rằng thủ phạm chính là đồ uống có đường và tinh bột tinh chế. Đặc biệt, đường fructose có nhiều trong trà sữa, nước trái cây và bánh kẹo khi vào cơ thể sẽ được gan chuyển hóa gần như hoàn toàn thành triglyceride để lưu trữ dưới dạng mỡ. Do đó, ngay cả khi không tiêu thụ chất béo, việc nạp quá nhiều đường vẫn khiến gan tích mỡ trầm trọng.
Hiện nay, y học vẫn chưa có thuốc đặc trị để loại bỏ hoàn toàn gan nhiễm mỡ, vì vậy giảm cân được coi là phương pháp hiệu quả nhất. Các nghiên cứu xác nhận rằng việc giảm 5% trọng lượng cơ thể có thể cải thiện đáng kể tình trạng nhiễm mỡ và nếu giảm được 7%, mức độ viêm nhiễm hoặc xơ hóa gan cũng sẽ được thuyên giảm rõ rệt. Để bảo vệ gan và phục hồi sức khỏe, mỗi người cần nắm vững ba nguyên tắc cốt lõi, đó là điều chỉnh thực đơn bằng cách cắt giảm tối đa đường và tinh bột tinh chế, duy trì thói quen tập thể dục đều đặn để tiêu hao năng lượng và kiên trì kiểm soát cân nặng ở mức ổn định.
