Thạc sĩ – bác sĩ Vũ Thị Thùy Dương, Phó khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM) cho hay, theo chu kỳ trước đây, sốt xuất huyết bùng phát khoảng 5 năm/lần. Tuy nhiên, do biến đổi khí hậu và sự dịch chuyển dân cư tăng mạnh, chu kỳ này đã rút ngắn.
“Đến nay, chúng tôi chưa ghi nhận sự thay đổi bất thường về độc lực của virus sốt xuất huyết; chủng DENV-2 vẫn đang phổ biến hơn. Tình trạng sốc vẫn diễn ra theo quy luật, thường bắt đầu từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh – giai đoạn giảm sốt dễ dẫn đến chủ quan. Các ca biến chứng nghiêm trọng phần lớn rơi vào nhóm trẻ có bệnh nền, hoặc do phụ huynh chủ quan đưa trẻ nhập viện quá trễ”, bác sĩ Thùy Dương nói.
Điểm khác biệt và đáng lo ngại nhất của năm nay là nguy cơ dịch chồng dịch. Trẻ em đang phải đối mặt cùng lúc với 3 bệnh truyền nhiễm nguy hiểm: Sốt xuất huyết, tay chân miệng và não mô cầu. Điều này không chỉ làm tăng nguy cơ lây nhiễm chéo mà còn có thể gây quá tải hệ thống điều trị nếu số ca bệnh tăng vọt cùng lúc.
Ngoài ra, theo bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Hoàng Thạch, Phó trưởng Khoa Nhi và Hồi sức sơ sinh, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), trước đây 60 – 70% ca sốt xuất huyết là trẻ em, nhưng hiện tỷ lệ mắc ở trẻ em và người lớn gần như ngang nhau. Dù vậy, trẻ em, đặc biệt là nhũ nhi và trẻ dưới 5 tuổi, vẫn có nguy cơ sốc và suy đa tạng cao hơn nhiều. Bước vào mùa mưa – thời điểm muỗi phát triển mạnh – số ca nặng ở trẻ có thể tăng nhanh, diễn biến khó lường và dễ sốc muộn nếu không được theo dõi sát.
Dược sĩ chuyên môn Dương Thị Ngọc Huyền, Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu, cảnh báo người nghi mắc sốt xuất huyết không nên tự ý dùng Ibuprofen (thuốc giảm đau, hạ sốt nhóm NSAID). Khi bệnh bước vào giai đoạn nguy hiểm với tình trạng giảm tiểu cầu, thuốc có thể làm tăng nguy cơ chảy máu cam, xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết nội tạng, ảnh hưởng chức năng gan, làm nặng tình trạng sốc và gây khó khăn cho điều trị.
Thay vào đó, dược sĩ Huyền khuyến cáo người dân cần chuẩn bị tại nhà:
Paracetamol đơn chất: Liều dùng 10 – 15 mg/kg/lần, mỗi lần cách nhau từ 4 – 6 tiếng nếu có sốt lại.
Dung dịch bù nước và điện giải (Oresol): Pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn sử dụng; uống từng ngụm nhỏ, rải rác trong ngày để duy trì khối lượng tuần hoàn.
Dùng nhiệt kế theo dõi nhiệt độ thường xuyên.
Bên cạnh đó, việc chủ động tiêm vắc xin sốt xuất huyết ngay trong nửa đầu năm có ý nghĩa rất lớn trong việc tạo miễn dịch bảo vệ trước giai đoạn dịch đạt đỉnh.
Ngoài tiêm vắc xin, người dân cần thực hiện các biện pháp phòng chống sốt xuất huyết khác. Bác sĩ Hoàng Thạch đưa ra một số lời khuyên và lưu ý sau:
Hết sốt không đồng nghĩa hết bệnh, thậm chí có thể là giai đoạn nguy hiểm nhất. Nếu sau khi hạ sốt mà người bệnh mệt hơn, lừ đừ, đau bụng, nôn ói… cần đến bệnh viện ngay, không chủ quan nghĩ bệnh đã thuyên giảm.
Người lớn cũng có thể diễn tiến nặng. Không nên chủ quan tự điều trị hoặc cố đi làm. Người có bệnh nền (béo phì, tăng huyết áp, tiểu đường) và phụ nữ mang thai có nguy cơ cao. Nếu sốt cao liên tục từ 2 ngày trở lên, cần khám và xét nghiệm máu; không tự ý truyền dịch tại các cơ sở không đủ điều kiện hồi sức.
Muỗi truyền sốt xuất huyết thích đẻ trứng ở nơi nước trong, sạch, tĩnh. Cần kiểm tra và loại bỏ nước đọng trong nhà vì chỉ một lượng nước nhỏ tồn đọng khoảng 1 tuần cũng đủ để muỗi sinh sản.
Não bộ cũng cần được nuôi dưỡng giống như tim mạch. Theo bác sĩ Aaron Lord, Trưởng khoa Thần kinh, Bệnh viện NYU Langone Brooklyn (Mỹ), khoảng 25% lượng máu của cơ thể được đưa lên não, vì vậy chế độ ăn giàu dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng với sức khỏe não bộ, tim mạch và hệ mạch máu.
Bác sĩ Lord cho biết thực phẩm hàng ngày có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng não. Dưới đây là những món ông thường xuyên bổ sung để tăng cường sức khỏe não bộ.
Cà phê và trà
Bác sĩ Lord uống trà đều đặn, gần như mỗi ngày. Theo ông, trà và cà phê chứa nhiều flavonoid, phytonutrient có lợi cho chuyển hóa não bộ cũng như hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
Caffeine trong trà, cà phê còn giúp cải thiện khả năng tập trung và có thể góp phần giảm nguy cơ sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, nên tiêu thụ caffeine ở mức vừa phải.
Não bộ cũng cần được nuôi dưỡng giống như tim mạch. Theo bác sĩ Aaron Lord, Trưởng khoa Thần kinh, Bệnh viện NYU Langone Brooklyn (Mỹ), khoảng 25% lượng máu của cơ thể được đưa lên não, vì vậy chế độ ăn giàu dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng với sức khỏe não bộ, tim mạch và hệ mạch máu.
Bác sĩ Lord cho biết thực phẩm hàng ngày có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng não. Dưới đây là những món ông thường xuyên bổ sung để tăng cường sức khỏe não bộ.
Cà phê và trà
Bác sĩ Lord uống trà đều đặn, gần như mỗi ngày. Theo ông, trà và cà phê chứa nhiều flavonoid, phytonutrient có lợi cho chuyển hóa não bộ cũng như hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
Caffeine trong trà, cà phê còn giúp cải thiện khả năng tập trung và có thể góp phần giảm nguy cơ sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, nên tiêu thụ caffeine ở mức vừa phải.
Cá béo
Các loại cá béo giàu omega-3 như cá hồi, cá mòi được xem là có lợi cho não nhờ đặc tính chống viêm. Bác sĩ Lord khuyến nghị nên ưu tiên cá đánh bắt tự nhiên nếu có thể vì thường có giá trị dinh dưỡng tốt hơn cá nuôi.
Cá béo
Các loại cá béo giàu omega-3 như cá hồi, cá mòi được xem là có lợi cho não nhờ đặc tính chống viêm. Bác sĩ Lord khuyến nghị nên ưu tiên cá đánh bắt tự nhiên nếu có thể vì thường có giá trị dinh dưỡng tốt hơn cá nuôi.
Rau xanh
Rau xanh cung cấp chất xơ, folate, lutein và beta-carotene tốt cho não bộ. Một số loại được bác sĩ Lord ưa chuộng gồm cải thìa, măng tây và bông cải xanh non. Chất xơ trong rau còn giúp hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh, từ đó tác động tích cực đến chức năng não. Hấp, chần hoặc xào nhanh là cách chế biến giúp giữ giá trị dinh dưỡng tốt hơn.
Rau xanh
Rau xanh cung cấp chất xơ, folate, lutein và beta-carotene tốt cho não bộ. Một số loại được bác sĩ Lord ưa chuộng gồm cải thìa, măng tây và bông cải xanh non. Chất xơ trong rau còn giúp hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh, từ đó tác động tích cực đến chức năng não. Hấp, chần hoặc xào nhanh là cách chế biến giúp giữ giá trị dinh dưỡng tốt hơn.
Cà chua
Cà chua giàu chất chống oxy hóa mạnh, giúp giảm viêm và stress oxy hóa, yếu tố liên quan quá trình thoái hóa thần kinh. Bác sĩ Lord thường dùng cà chua trong salad, làm sốt ăn cùng cá hoặc gà, hay kết hợp với phô mai mozzarella, húng quế và dầu ôliu.
Cà chua
Cà chua giàu chất chống oxy hóa mạnh, giúp giảm viêm và stress oxy hóa, yếu tố liên quan quá trình thoái hóa thần kinh. Bác sĩ Lord thường dùng cà chua trong salad, làm sốt ăn cùng cá hoặc gà, hay kết hợp với phô mai mozzarella, húng quế và dầu ôliu.
Hạt óc chó và các loại quả mọng
Bác sĩ Lord khuyên mọi người nên thay đồ ăn chiên rán buổi chiều bằng một nắm hạt óc chó và quả mọng. Theo ông, đây là một trong những loại hạt tốt nhất cho não nhờ tỷ lệ omega-3 cao.
Ông cũng thường ăn việt quất vào buổi sáng vì loại quả này giàu flavonoid - hợp chất chống oxy hóa và chống viêm có thể giảm tác động của căng thẳng lên não. Một bữa sáng được ông gợi ý là yến mạch ngâm qua đêm ăn cùng hạt óc chó và việt quất.
Hạt óc chó và các loại quả mọng
Bác sĩ Lord khuyên mọi người nên thay đồ ăn chiên rán buổi chiều bằng một nắm hạt óc chó và quả mọng. Theo ông, đây là một trong những loại hạt tốt nhất cho não nhờ tỷ lệ omega-3 cao.
Ông cũng thường ăn việt quất vào buổi sáng vì loại quả này giàu flavonoid - hợp chất chống oxy hóa và chống viêm có thể giảm tác động của căng thẳng lên não. Một bữa sáng được ông gợi ý là yến mạch ngâm qua đêm ăn cùng hạt óc chó và việt quất.
Tuy nhiên, cách chế biến, chẳng hạn luộc lòng đào hay luộc chín kỹ, có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng hấp thu dinh dưỡng và mức độ an toàn của trứng, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Trong trứng, protein được xem là thành phần quan trọng nhất. Cách chế biến sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thu protein của cơ thể. Khi trứng được nấu chín, nhiệt độ làm thay đổi cấu trúc tự nhiên của protein trong trứng. Nhờ đó, các enzyme tiêu hóa trong cơ thể dễ dàng tiếp cận và phân giải protein hơn.
Một nghiên cứu đăng trên chuyên san The Journal of Nutrition cho thấy cơ thể hấp thu protein từ trứng chín tốt hơn nhiều so với trứng sống. Cụ thể, khi trứng chín thì có thể hấp thu được khoảng 90% protein, trong khi tỷ lệ này ở trứng sống chỉ khoảng hơn 50%. Nói đơn giản, ăn trứng đã nấu chín giúp cơ thể hấp thu protein tốt hơn.
Khi so sánh giữa trứng lòng đào và trứng chín kỹ, khả năng tiêu hóa và hấp thu protein không có sự khác biệt đáng kể. Về cơ chế, khi nấu ở nhiệt độ cao trong thời gian dài, protein trong trứng có thể bị biến đổi theo hướng đặc và chặt hơn, khiến quá trình phân giải diễn ra chậm hơn. Tuy vậy, ảnh hưởng này không lớn.
Ngoài protein, trứng còn cung cấp nhiều vitamin và chất chống ô xy hóa. Tuy nhiên, một số trong các chất này khá nhạy cảm với nhiệt. Do đó, cách nấu sẽ ảnh hưởng đến lượng dưỡng chất còn lại.
Các nghiên cứu cho thấy nấu trứng có thể làm giảm một phần vitamin A và một số chất chống ô xy hóa. Tuy nhiên, mức giảm này thường không quá lớn. Nấu trứng càng lâu thì mức giảm càng nhiều. Vì vậy, trứng lòng đào, do được nấu trong thời gian ngắn hơn, thường giữ lại các vi chất này tốt hơn trứng chín kỹ.
Nếu xét về độ an toàn, trứng chín kỹ lại có ưu thế rõ rệt hơn. Trứng chưa chín hoàn toàn có thể chứa vi khuẩn, đặc biệt là Salmonella. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ngộ độc thực phẩm.
Khi trứng được nấu chín kỹ, nhiệt độ cao đủ để tiêu diệt vi khuẩn này, giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm khuẩn. Ngược lại, trứng lòng đào, đặc biệt khi lòng đỏ còn lỏng, có thể chưa đạt nhiệt độ đủ cao để tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn nếu trứng ban đầu bị nhiễm.
Vì lý do này, các khuyến nghị y tế thường khuyên phụ nữ mang thai, người lớn tuổi và người có hệ miễn dịch yếu nên ăn trứng chín kỹ. Với người khỏe mạnh, trứng lòng đào vẫn có thể an toàn nếu trứng tươi, có nguồn gốc rõ ràng và được bảo quản đúng cách, theo Healthline.
Chia sẻ với chương trình "Outside Source" của BBC, người đàn ông Canada cho biết tháng 3/2023, ông bắt đầu cảm thấy không khỏe với các "triệu chứng giống Covid như đau nhức cơ thể, đau đầu dai dẳng và mệt mỏi". Các triệu chứng tiến triển nhanh chóng khiến ông "mồ hôi đầm đìa và không thể thở được". Chỉ đến khi phải can thiệp bằng các thiết bị hỗ trợ sự sống, ông mới được xác định là nhiễm Hantavirus và phải trải qua quá trình điều trị nội trú kéo dài khoảng 3 tuần.
"Cơn bạo bệnh mà tôi đã trải qua là địa ngục trần gian. Vượt qua được nó và có thể hồi phục là cả một quá trình chịu đựng sự tra tấn", ông nói, hôm 10/5.
Tại Đức, Christian Ege cũng kể lại trải nghiệm với các triệu chứng tương tự Covid vào tháng 5/2019. Ông bị cúm dạ dày trong ba ngày, nôn mửa, chóng mặt và cảm giác như một "trận cúm kỳ lạ". Sau khi xét nghiệm máu, ông được đưa đi cấp cứu trong tình trạng suy thận và nhiễm trùng huyết. Ông phải nằm tại phòng hồi sức tích cực (ICU) vài ngày và đặt ống thông ở cổ để chạy thận nhân tạo. Christian chia sẻ nhiễm trùng huyết là điều khiến ông lo lắng nhất. "Thận đã hồi phục bình thường nhưng sự bùng phát cùng lúc của cả vi khuẩn và virus thực sự là điều khiến tôi lo sợ trong vài ngày đó", ông nhớ lại.
Lorne và Christian là hai trong số những người may mắn sống sót sau khi nhiễm Hantavirus, căn bệnh mà một số chủng có tỷ lệ tử vong lên tới 20% đến 40%. Cả hai quyết định chia sẻ câu chuyện của mình sau khi một biến thể Hantavirus hiếm gặp được tìm thấy ở các bệnh nhân liên quan đến ổ dịch chết người trên tàu du lịch MV Hondius.
Đến nay, 3 hành khách đã tử vong sau khi con tàu này khởi hành từ Argentina trong chuyến hải hành xuyên Đại Tây Dương khoảng một tháng trước. Đơn vị vận hành tàu xác nhận 3 người, gồm một người Anh, đã được sơ tán hôm 6/5 để đưa về Hà Lan điều trị.
Hantavirus, được đặt tên theo một con sông ở Hàn Quốc, là tên gọi của một họ virus chứ không phải một loại bệnh đơn lẻ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có hơn 20 loài virus thuộc họ này. Chúng thường trú ngụ trong các loài gặm nhấm như chuột và lây sang người chủ yếu qua đường hít thở. Khi chất thải của chuột (nước tiểu, phân) bị khô và phát tán vào không khí dưới dạng bụi, con người hít phải sẽ bị nhiễm bệnh. Ngoài ra, virus cũng có thể lây qua vết cắn của chuột.
Lorne tin rằng ông đã nhiễm bệnh từ phân chuột sau khi rũ một tấm thảm trên gác mái. Còn Christian, dù trước đó chưa biết về virus này nhưng một nhà sinh học đã tìm thấy mẫu bệnh phẩm dương tính ngay trong vườn nhà, nơi con trai ông từng thấy một con chuột chết vài ngày trước đó.
Hiện chưa có vaccine phổ biến hay phương pháp điều trị đặc hiệu bằng thuốc kháng virus cho Hantavirus. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ dựa trên triệu chứng như chăm sóc tại bệnh viện và hỗ trợ hô hấp.
Lorne được xuất viện nhưng phải mất tới một năm rưỡi để phục hồi hoàn toàn thể lực. Ông mô tả quá trình bình phục này diễn ra "rất chậm chạp". "Quá trình hồi phục chỉ là những bước tiến nhỏ đến mức khó nhận ra, có những lúc tôi cảm thấy mình vừa tiến được 2 bước thì ngay sau đó lại lùi tới 4 bước", ông kể. Sau khi rời viện, ông còn bị chứng "đông cứng khớp vai" gây đau đớn, khiến quá trình hồi phục thêm gian nan.
Christian may mắn hơn khi "hoàn toàn khỏe mạnh" và "không để lại di chứng" sau 4 tháng phục hồi, dù thừa nhận quá trình chạy thận nhân tạo là một thử thách khắc nghiệt đối với cơ thể.
Dù hiện tại sức khỏe đã ổn định, Lorne vẫn phải chịu đựng chứng rối loạn nhịp tim và cần uống thuốc hàng ngày. "Tim tôi không đập đồng bộ. Trái tim tôi vẫn khỏe nhưng nhịp điệu đã không còn chuẩn xác", ông nói. Lorne bày tỏ lòng biết ơn đối với đội ngũ y tế và hiện giúp gây quỹ để mua thiết bị, cải tạo cơ sở hạ tầng cho quỹ y tế địa phương.
Còn với Christian, trải nghiệm này giúp ông sống khiêm nhường hơn: "Đó là những ngày khó khăn nhưng ngoài kia còn nhiều người đau đớn hơn tôi". Từ khi bình phục, ông cố gắng duy trì thói quen đọc một cuốn sách mỗi tuần.
Sau tất cả, Lorne đang dần trở lại cuộc sống bình thường, làm việc và nuôi dạy con cái. Trải nghiệm cận kề cái chết khiến ông biết trân quý những điều bình dị nhất mà mọi người thường xem là hiển nhiên. Ông hồi tưởng: "Sau hai tuần không thể uống nước tại phòng hồi sức tích cực, ngụm nước sạch đầu tiên đối với tôi là thứ tuyệt vời nhất từng được nếm trong đời".
