Chia sẻ với chương trình “Outside Source” của BBC, người đàn ông Canada cho biết tháng 3/2023, ông bắt đầu cảm thấy không khỏe với các “triệu chứng giống Covid như đau nhức cơ thể, đau đầu dai dẳng và mệt mỏi”. Các triệu chứng tiến triển nhanh chóng khiến ông “mồ hôi đầm đìa và không thể thở được”. Chỉ đến khi phải can thiệp bằng các thiết bị hỗ trợ sự sống, ông mới được xác định là nhiễm Hantavirus và phải trải qua quá trình điều trị nội trú kéo dài khoảng 3 tuần.
“Cơn bạo bệnh mà tôi đã trải qua là địa ngục trần gian. Vượt qua được nó và có thể hồi phục là cả một quá trình chịu đựng sự tra tấn”, ông nói, hôm 10/5.
Tại Đức, Christian Ege cũng kể lại trải nghiệm với các triệu chứng tương tự Covid vào tháng 5/2019. Ông bị cúm dạ dày trong ba ngày, nôn mửa, chóng mặt và cảm giác như một “trận cúm kỳ lạ”. Sau khi xét nghiệm máu, ông được đưa đi cấp cứu trong tình trạng suy thận và nhiễm trùng huyết. Ông phải nằm tại phòng hồi sức tích cực (ICU) vài ngày và đặt ống thông ở cổ để chạy thận nhân tạo. Christian chia sẻ nhiễm trùng huyết là điều khiến ông lo lắng nhất. “Thận đã hồi phục bình thường nhưng sự bùng phát cùng lúc của cả vi khuẩn và virus thực sự là điều khiến tôi lo sợ trong vài ngày đó”, ông nhớ lại.
Lorne và Christian là hai trong số những người may mắn sống sót sau khi nhiễm Hantavirus, căn bệnh mà một số chủng có tỷ lệ tử vong lên tới 20% đến 40%. Cả hai quyết định chia sẻ câu chuyện của mình sau khi một biến thể Hantavirus hiếm gặp được tìm thấy ở các bệnh nhân liên quan đến ổ dịch chết người trên tàu du lịch MV Hondius.
Đến nay, 3 hành khách đã tử vong sau khi con tàu này khởi hành từ Argentina trong chuyến hải hành xuyên Đại Tây Dương khoảng một tháng trước. Đơn vị vận hành tàu xác nhận 3 người, gồm một người Anh, đã được sơ tán hôm 6/5 để đưa về Hà Lan điều trị.
Hantavirus, được đặt tên theo một con sông ở Hàn Quốc, là tên gọi của một họ virus chứ không phải một loại bệnh đơn lẻ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có hơn 20 loài virus thuộc họ này. Chúng thường trú ngụ trong các loài gặm nhấm như chuột và lây sang người chủ yếu qua đường hít thở. Khi chất thải của chuột (nước tiểu, phân) bị khô và phát tán vào không khí dưới dạng bụi, con người hít phải sẽ bị nhiễm bệnh. Ngoài ra, virus cũng có thể lây qua vết cắn của chuột.
Lorne tin rằng ông đã nhiễm bệnh từ phân chuột sau khi rũ một tấm thảm trên gác mái. Còn Christian, dù trước đó chưa biết về virus này nhưng một nhà sinh học đã tìm thấy mẫu bệnh phẩm dương tính ngay trong vườn nhà, nơi con trai ông từng thấy một con chuột chết vài ngày trước đó.
Hiện chưa có vaccine phổ biến hay phương pháp điều trị đặc hiệu bằng thuốc kháng virus cho Hantavirus. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ dựa trên triệu chứng như chăm sóc tại bệnh viện và hỗ trợ hô hấp.
Lorne được xuất viện nhưng phải mất tới một năm rưỡi để phục hồi hoàn toàn thể lực. Ông mô tả quá trình bình phục này diễn ra “rất chậm chạp”. “Quá trình hồi phục chỉ là những bước tiến nhỏ đến mức khó nhận ra, có những lúc tôi cảm thấy mình vừa tiến được 2 bước thì ngay sau đó lại lùi tới 4 bước”, ông kể. Sau khi rời viện, ông còn bị chứng “đông cứng khớp vai” gây đau đớn, khiến quá trình hồi phục thêm gian nan.
Christian may mắn hơn khi “hoàn toàn khỏe mạnh” và “không để lại di chứng” sau 4 tháng phục hồi, dù thừa nhận quá trình chạy thận nhân tạo là một thử thách khắc nghiệt đối với cơ thể.
Dù hiện tại sức khỏe đã ổn định, Lorne vẫn phải chịu đựng chứng rối loạn nhịp tim và cần uống thuốc hàng ngày. “Tim tôi không đập đồng bộ. Trái tim tôi vẫn khỏe nhưng nhịp điệu đã không còn chuẩn xác”, ông nói. Lorne bày tỏ lòng biết ơn đối với đội ngũ y tế và hiện giúp gây quỹ để mua thiết bị, cải tạo cơ sở hạ tầng cho quỹ y tế địa phương.
Còn với Christian, trải nghiệm này giúp ông sống khiêm nhường hơn: “Đó là những ngày khó khăn nhưng ngoài kia còn nhiều người đau đớn hơn tôi”. Từ khi bình phục, ông cố gắng duy trì thói quen đọc một cuốn sách mỗi tuần.
Sau tất cả, Lorne đang dần trở lại cuộc sống bình thường, làm việc và nuôi dạy con cái. Trải nghiệm cận kề cái chết khiến ông biết trân quý những điều bình dị nhất mà mọi người thường xem là hiển nhiên. Ông hồi tưởng: “Sau hai tuần không thể uống nước tại phòng hồi sức tích cực, ngụm nước sạch đầu tiên đối với tôi là thứ tuyệt vời nhất từng được nếm trong đời”.
Ngày 7/7, thạc sĩ tâm lý Hoàng Quốc Lân, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho biết bệnh nhân nhập viện khi đang ở tam cá nguyệt thứ 2, mặt nhợt nhạt do thức trắng nhiều đêm, mắt sưng và liên tục có ý định muốn bỏ con. Trước đó, cú sốc từ sự phản bội của chồng khiến người phụ nữ không thể kiểm soát cảm xúc, thường xuyên tự trách bản thân không còn sức hấp dẫn do những thay đổi hình thể khi mang bầu.
Gia đình cho biết thai phụ vốn có tính cách vui vẻ, từng rất háo hức chờ đón con đầu lòng. Tuy nhiên, biến cố hôn nhân khiến chị trở nên khép kín, chán ăn và bỏ mặc việc chăm sóc bản thân. Sau khi thực hiện các bài kiểm tra chuyên sâu, bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân mắc chứng rối loạn lo âu và trầm cảm. Hiện thạc sĩ Lân áp dụng phác đồ điều trị kết hợp giữa thuốc dành riêng cho thai phụ và trị liệu tâm lý để ổn định sức khỏe cho cả mẹ và bé.
Các nghiên cứu y tế toàn cầu cho thấy việc điều trị trầm cảm cho phụ nữ mang thai là một bài toán cân não giữa lợi ích điều trị cho người mẹ và nguy cơ tiềm ẩn cho thai nhi. Khác với người bình thường, việc dùng thuốc ở thai phụ tuân thủ những nguyên tắc khắt khe như lợi ích vượt trội nguy cơ.
Đối với người bình thường, mục tiêu ưu tiên là dứt điểm triệu chứng nhanh nhất. Tuy nhiên, theo Hiệp hội Sản phụ khoa Mỹ (ACOG), với thai phụ, bác sĩ chỉ kê đơn khi tình trạng trầm cảm nặng có nguy cơ dẫn đến tự sát hoặc bỏ bê chăm sóc thai kỳ – những yếu tố gây hại cho thai nhi còn lớn hơn tác dụng phụ của thuốc. Nếu trầm cảm ở mức độ nhẹ đến trung bình, trị liệu tâm lý (như CBT) luôn là lựa chọn đầu tay trước khi dùng thuốc.
Trong khi người bình thường có thể tiếp cận phổ rộng các loại thuốc chống trầm cảm thế hệ mới, thai phụ thường được giới hạn trong nhóm SSRIs (ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc) do ít tác dụng phụ hơn.
Ở người bình thường, liều lượng dựa trên đáp ứng lâm sàng. Ở thai phụ, theo hướng dẫn từ Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), bác sĩ phải dùng "liều thấp nhất có hiệu quả". Việc điều trị không chỉ do bác sĩ tâm thần quyết định mà phải có sự phối hợp chặt chẽ (multidisciplinary team) với bác sĩ sản khoa để theo dõi sát sao sự phát triển của thai nhi qua siêu âm và xét nghiệm sàng lọc dị tật định kỳ, điều mà phác đồ cho người bình thường không yêu cầu.
Theo ông Lân, giai đoạn mang thai khiến nội tiết tố, thể chất và cảm xúc của phụ nữ thay đổi mạnh mẽ, khiến họ trở nên nhạy cảm và cần sự bảo vệ từ bạn đời hơn bao giờ hết. Việc chồng ngoại tình vào thời điểm này không chỉ là sự phản bội mà còn làm mất đi chỗ dựa tinh thần lớn nhất. Những suy nghĩ tiêu cực về tương lai của con hoặc nỗi lo gia đình tan vỡ khiến não bộ luôn căng thẳng, dẫn đến nguy cơ trầm cảm tăng cao.
Dấu hiệu trầm cảm ở thai phụ thường biểu hiện qua sự buồn bã, mất ngủ, tuyệt vọng, cạn kiệt năng lượng hoặc mất hứng thú với việc chuẩn bị chào đón em bé. Những trường hợp nặng có thể xuất hiện ý định làm hại bản thân hoặc từ bỏ thai nhi. Tình trạng này gây nguy hiểm trực tiếp đến mẹ qua các biến chứng sản khoa, đồng thời khiến trẻ đối mặt với nguy cơ sinh non, nhẹ cân hoặc kém phát triển.
Bác sĩ khuyến cáo thai phụ không nên chịu đựng áp lực một mình mà cần chia sẻ với người thân để tìm kiếm sự hỗ trợ. Nếu các triệu chứng mất ngủ, chán ăn kéo dài trên hai tuần, bệnh nhân cần đến ngay cơ sở chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý. Việc duy trì chế độ ăn lành mạnh, tập thể dục, hạn chế tiếp xúc mạng xã hội và tìm đến chuyên gia sớm sẽ giúp thai phụ cân bằng tâm lý, tránh những hệ lụy đáng tiếc cho cả hai mẹ con.
Bệnh nhân 39 tuổi, ở tỉnh Cà Mau, đến Bệnh viện Đa khoa Hoàng Tuấn tại Cần Thơ cấp cứu chiều 23/6, con cá rô còn sống vẫn kẹt trong thực quản gây khó thở. Bệnh nhân khạc đàm nhớt kèm nhiều máu.
Các bác sĩ hội chẩn, nội soi lấy dị vật. Bác sĩ Thạch Hoàng Huy, Trưởng khoa Tai mũi họng, cho biết quá trình nội soi, êkíp ghi nhận con cá dài gần 10 cm - to bằng khoảng hai ngón tay người lớn, còn sống. Đầu cá chui vào thực quản và dính chặt bởi hai mang đang phình to khiến việc xử trí khó khăn hơn.
Êkíp dùng dụng cụ kẹp cố định thân cá sau đó xoay vòng để mang cá không còn bám chặt thành thực quản và từ từ gắp ra ngoài. Toàn bộ thao tác trong khoảng năm phút, theo bác sĩ Huy.
Mục tiêu này được Bộ Y tế đặt ra tại Kế hoạch thực hiện Chương trình Bảo đảm mức sinh thay thế vừa được ban hành. Đây là chỉ tiêu định lượng then chốt trong bối cảnh mức sinh tại Việt Nam hiện giảm xuống dưới ngưỡng thay thế.
Tổng tỷ suất sinh (TRF) là số con trung bình mà một người phụ nữ sinh ra trong suốt độ tuổi sinh đẻ. Khái niệm này đo lường mức độ sinh đẻ của một quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ trong một năm nhất định.
Với mức sinh ước tính 1,93 con/phụ nữ trong năm 2025, mức tăng 2% đồng nghĩa cứ 100 phụ nữ sẽ sinh thêm khoảng 4 em bé mỗi năm. Mục tiêu của lộ trình này là từng bước đưa tỷ lệ sinh nhích dần lên và chạm lại mốc thay thế lý tưởng 2,1 con/phụ nữ vào năm 2030 nhằm duy trì quy mô dân số ổn định.
Số liệu cho thấy tỷ suất sinh giảm từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 năm 2024 và nhích nhẹ lên 1,93 năm 2025, với xu hướng giảm rõ rệt tại đô thị và các khu vực phát triển. Số liệu về mức sinh năm 2025 của Cục Thống kê cũng cho thấy 11/34 tỉnh có mức sinh dưới 2,0 con/phụ nữ.
Mới đây, cơ quan này đề xuất ngân sách chi 1.800 tỷ đồng mỗi năm để hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, người dân tộc thiểu số rất ít người và cư dân tại những khu vực có mức sinh thấp. Thực tế, nhiều địa phương đã chủ động áp dụng chính sách thưởng tiền. Điển hình, TP HCM chi 3-5 triệu đồng thưởng cho gần 9.000 bà mẹ sinh đủ hai con trước tuổi 35 nhằm đối phó tình trạng tỷ lệ sinh thấp kỷ lục tại siêu đô thị 14 triệu dân.
Ngành y tế cũng định hướng rà soát và bãi bỏ các quy định hạn chế sinh con thứ ba trước đây. Thay vào đó, nhà nước khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con, đồng thời yêu cầu cán bộ, đảng viên gương mẫu thực hiện. Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ các tỉnh thành triển khai chính sách hỗ trợ sinh con và 95% cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ nắm rõ thông tin về lợi ích của việc duy trì mức sinh.
Thời gian tới, các địa phương sẽ thí điểm và nhân rộng nhiều biện pháp hỗ trợ kinh tế như san sẻ chi phí nuôi dạy con, phát triển dịch vụ trông giữ trẻ, lập ngân hàng sữa mẹ và mở rộng mô hình bác sĩ gia đình. Bộ Y tế cũng khuyến khích thanh niên kết hôn trước 30 tuổi, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công lập cho trẻ nhỏ nhằm giảm gánh nặng tài chính cho các gia đình.
Bộ Y tế đánh giá Việt Nam cần hành động đồng bộ và kịp thời để tránh rơi vào bẫy mức sinh thấp như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Singapore. Tại những quốc gia này, tỷ lệ sinh không thể phục hồi đáng kể dù chính phủ đổ tiền đầu tư các dịch vụ hỗ trợ tài chính và chăm sóc trẻ em.
