Thậm chí có trẻ bị bỏ đói đến chết bởi cha mẹ "độc hại", người thân trong gia đình mà các em đáng lẽ phải được yêu thương và bảo vệ.
Sau mỗi vụ việc, một câu hỏi lại được đặt ra: Tại sao không ai ngăn chặn sớm hơn?
Tuổi Trẻ đã có cuộc trò chuyện với ông Nguyễn Hoa Nam - nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em, hiện là Phó chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam - về vấn đề này.
* Từ các vụ việc gần đây ông nhìn nhận như thế nào về mức độ và tính chất của bạo hành trẻ em trong gia đình hiện nay?
- Có thể thấy những vụ bạo lực trẻ em diễn ra ngay trong gia đình, do chính những người thân - những người vốn có trách nhiệm lớn nhất và dành tình thương nhiều nhất cho trẻ như cha mẹ - gây ra luôn khiến xã hội đau lòng, bức xúc tột cùng.
Điều khiến tôi day dứt nhất là nhiều cháu bé bị bạo hành khi còn quá nhỏ, hoàn toàn phụ thuộc vào người lớn, gần như không có khả năng tự bảo vệ hay tự lên tiếng cầu cứu. Khi nơi đáng lẽ an toàn nhất đối với trẻ em lại trở thành nơi gây tổn thương cho các em thì đó là điều rất đau xót.
Gần đây chúng ta thấy số lượng các vụ bạo lực nghiêm trọng đối với trẻ em ngay tại gia đình có dấu hiệu gia tăng, với tính chất ngày càng nguy hiểm. Không chỉ qua những vụ việc được báo chí phản ánh, dữ liệu từ Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 cũng cho thấy số lượng thông báo, tố cáo liên quan đến bạo lực, xâm hại trẻ em đang có xu hướng tăng lên.
Nhiều vụ việc cho thấy trẻ em đã phải chịu đựng bạo lực trong một khoảng thời gian nhất định trước khi bị phát hiện. Vì vậy hệ thống bảo vệ trẻ em và cả cộng đồng trong việc nhận diện sớm các dấu hiệu nguy cơ, thay vì chỉ can thiệp khi hậu quả đã xảy ra.
Tôi cho rằng điều quan trọng hiện nay là phải chuyển mạnh từ tư duy "xử lý vụ việc" sang tư duy "phòng ngừa từ sớm". Nhiều vụ việc đau lòng hoàn toàn có thể được ngăn chặn nếu các dấu hiệu bất thường được phát hiện kịp thời, có sự can thiệp sớm từ gia đình, nhà trường, cộng đồng và cơ quan chức năng.
* Theo ông, đâu là nguyên nhân khiến những vụ việc bạo lực trẻ em trong gia đình gia tăng hơn, nghiêm trọng hơn trong thời gian qua?
- Thực tế rất khó quy nguyên nhân bạo hành trẻ em vào một yếu tố cụ thể, bởi đây là vấn đề xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.
Trước hết là những áp lực tâm lý, xã hội trong cuộc sống hiện nay. Nhiều gia đình rơi vào cảnh công việc bấp bênh, thu nhập không ổn định, đặc biệt là nhóm lao động di cư. Họ thường sống trong các khu nhà trọ tạm bợ, thay đổi chỗ ở liên tục nên việc quản lý, giám sát từ chính quyền địa phương và cơ sở cũng gặp nhiều hạn chế.
Bên cạnh đó, sự đổ vỡ trong cấu trúc gia đình cũng là một nguyên nhân đáng chú ý. Có những trường hợp cha mẹ ly hôn, không đăng ký kết hôn nhưng vẫn sống chung và sinh con, trong khi thiếu hoàn toàn kiến thức, kỹ năng làm cha mẹ, chăm sóc, giáo dục con cái, chủ yếu hành xử theo cảm tính, bản năng. Khi đối mặt với áp lực cuộc sống, một số người đã lựa chọn bạo lực như cách để giải tỏa căng thẳng.
Thậm chí có trường hợp trẻ bị bạo hành nhưng không được đưa đi cấp cứu, không được chăm sóc đầy đủ. Đây là những nguyên nhân xuất phát trực tiếp từ phía gia đình. Người lớn cần nâng cao nhận thức pháp luật và kiểm soát hành vi trong quá trình nuôi dạy trẻ.
Ngoài ra trách nhiệm cũng thuộc về chính quyền địa phương và cơ quan quản lý nhà nước. Ngay từ những dấu hiệu ban đầu lẽ ra phải có biện pháp hỗ trợ, can thiệp kịp thời nhưng thực tế lại thiếu nhân sự làm công tác bảo vệ trẻ em tại cấp xã.
Có thể nói các quy định trong Luật Trẻ em và Luật Phòng, chống bạo lực gia đình liên quan đến việc bố trí nhân lực, đào tạo cán bộ và trách nhiệm của chính quyền địa phương trong công tác bảo vệ trẻ em vẫn chưa được thực hiện một cách nghiêm túc và đầy đủ.
Trong bối cảnh Chính phủ đang sắp xếp lại bộ máy công chức, viên chức ở các lĩnh vực văn hóa, xã hội, trẻ em và y tế, đây vừa là thách thức nhưng cũng là cơ hội để đánh giá lại hiệu quả của đội ngũ hiện nay. Sau một thời gian thực hiện, cần xem xét liệu số lượng nhân sự đã phù hợp chưa, năng lực chuyên môn đã đáp ứng yêu cầu hay chưa để có điều chỉnh kịp thời.
* Ông nói trẻ thường bị bạo hành trong thời gian dài trước khi bị phát hiện. Dấu hiệu nào để phát hiện sớm trẻ bị bạo lực gia đình?
- Trong rất nhiều vụ bạo hành trẻ em nghiêm trọng, các dấu hiệu nguy cơ thường không xuất hiện đột ngột mà đã âm thầm kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định. Vấn đề là chúng ta chưa nhận diện đúng hoặc chưa coi đó là tín hiệu cần can thiệp khẩn cấp.
Tôi cho rằng một trong những điều chúng ta còn thiếu hiện nay là kỹ năng nhận diện nguy cơ và tinh thần "không thờ ơ" trong cộng đồng.
Nhiều người xung quanh có thể nghe tiếng trẻ khóc kéo dài, chứng kiến trẻ thường xuyên bị quát mắng, đánh đập hoặc thấy dấu hiệu bất thường nhưng lại ngại can thiệp vì cho rằng đó là chuyện nội bộ gia đình. Trong khi thực tế nhiều vụ việc đau lòng đã có thể được ngăn chặn nếu có sự lên tiếng sớm hơn.
Vai trò của nhà trường, y tế cơ sở, tổ dân phố và cộng đồng dân cư là đặc biệt quan trọng. Giáo viên, nhân viên y tế, hàng xóm hay người thân xung quanh chính là những người có điều kiện phát hiện sớm nhất các dấu hiệu bất thường ở trẻ em.
Điều rất quan trọng là khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ trẻ bị bạo hành hoặc có nguy cơ bị xâm hại, người dân cần chủ động thông báo cho chính quyền địa phương, cơ quan chức năng hoặc Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Trong bảo vệ trẻ em, nhiều khi chỉ một cuộc gọi sớm cũng có thể cứu được một đứa trẻ.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
