Cơn sốt bắt đầu khi ông Goh Miah Kiat, lãnh đạo tập đoàn sản xuất bao cao su Karex Bhd (Malaysia), đơn vị cung ứng cho các thương hiệu lớn như Durex và Trojan, thông báo kế hoạch tăng giá sản phẩm từ 20% đến 30%, theo Reuters ngày 23/4. Mức tăng có thể cao hơn nếu tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng do xung đột tại Iran tiếp tục kéo dài.
Tại Trung Quốc, hashtag “giá bao cao su tăng” đã thu hút hơn 60 triệu lượt xem trên nền tảng Weibo tính đến hôm qua. Nhiều người dùng bày tỏ lo lắng khi cuộc xung đột tại Trung Đông không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế vĩ mô mà bắt đầu “xâm nhập” vào cả giường ngủ.
Bất chấp mức giá dự kiến tăng cao, đa số ý kiến cho rằng điều này sẽ không ngăn cản họ sử dụng các biện pháp tránh thai và tình dục an toàn. Nhiều người dùng mạng xã hội kêu gọi nhau mua dự trữ số lượng lớn.
Một người dùng Weibo bình luận: “Bỏ ra vài chục tệ cho một chiếc bao cao su vẫn tiết kiệm gấp trăm lần so với việc tốn hàng triệu tệ để nuôi dạy một đứa trẻ”. Một người khác viết: “Từ nay, không chỉ phải thắt lưng buộc bụng mà chúng ta còn phải tranh thủ gom hàng sớm”.
Làn sóng thảo luận này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trung Quốc đang triển khai nhiều chính sách nhằm cải thiện tỷ lệ sinh sụt giảm nghiêm trọng. Năm ngoái, số lượng trẻ em sinh ra tại đây đã rơi xuống mức thấp kỷ lục. Giá bao cao su leo thang được dự báo sẽ làm trầm trọng thêm chi phí kế hoạch hóa gia đình tại nước này.
Gánh nặng nặng nề hơn khi đầu năm nay Trung Quốc bãi bỏ chính sách miễn thuế kéo dài ba thập kỷ đối với các sản phẩm tránh thai. Bao cao su và thuốc tránh thai hiện phải chịu thuế giá trị gia tăng 13% như các loại hàng hóa tiêu dùng thông thường.
Hiện tại, Karex – hãng sản xuất hơn 5 tỷ bao cao su mỗi năm – vẫn đang theo dõi sát tình hình chiến sự. Trong khi đó, Reckitt (hãng sở hữu thương hiệu Durex) vẫn chưa đưa ra phản hồi chính thức về tác động giá tại thị trường Trung Quốc.
Tin Gốc: Vnexpress
Nữ nhân viên marketing 25 tuổi ở Hà Nội kéo xuống phần bình luận. Hàng loạt người lạ viết những câu na ná nhau. "Đọc xong mới biết mình cũng bị". "Giống mình 100%, bác sĩ nói rối loạn lo âu". "Mình từng tưởng chỉ là stress".
Từ hôm đó, trang Threads của Mai Anh gần như chỉ còn nội dung về sức khỏe tâm thần. Mỗi ngày cô ngốn vài chục bài: "Hay suy nghĩ ban đêm là dấu hiệu rối loạn lo âu", "Có 5 dấu hiệu này, chắc chắn bạn trầm cảm", "Mất ngủ quá ba hôm, đừng chủ quan". Càng đọc, nữ nhân viên càng thấy mình trong đó. Cô nhớ lại những buổi họp với sếp khiến bụng cồn cào, tay lạnh ngắt, ngực đập thình thịch. Tối về, đầu óc cứ tua lại cảnh bị góp ý, mắt mở trân trân.
Rồi cô làm một bài trắc nghiệm lan truyền trên mạng. Màn hình hiện dòng chữ: "Bạn có nguy cơ cao mắc rối loạn lo âu". Đêm ấy Mai Anh gần như thức trắng, gõ Google tìm hiểu về bệnh. Thuật toán lập tức đẩy tới những video kể về cơn hoảng loạn, những người bỏ việc vì bệnh tâm lý. Đọc xong, cô thấy tim mình đập nhanh hơn, bồn chồn vài phút rồi lắng xuống.
Cô bỏ cà phê vì sợ kích thích thần kinh, tránh đi xe đường xa vì sợ "lên cơn". Một hôm trời oi, cô thấy hơi khó thở và tin rằng mình đang lên cơn lo âu nghiêm trọng. Cô đến Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương khám, kết quả không tìm thấy bất thường nào.
Sự bùng nổ của các nội dung về sức khỏe tinh thần trên Threads, TikTok hay Instagram đang tạo ra một xu hướng đáng lo ngại trong giới trẻ: Tự chẩn đoán (self-diagnosis). Chỉ cần tìm kiếm các từ khóa như "overthinking", "trầm cảm" hay "rối loạn lo âu", người dùng có thể dễ dàng tiếp cận hàng nghìn nội dung chia sẻ trải nghiệm cá nhân hoặc diễn giải triệu chứng theo cách cực kỳ đơn giản, dễ hiểu.
"Không thể phủ nhận, mạng xã hội đã có đóng góp tích cực trong việc xóa bỏ định kiến, giúp thế hệ trẻ cởi mở hơn khi nói về những tổn thương tinh thần, điều mà các thế hệ trước thường né tránh. Thế nhưng, ranh giới giữa việc 'nâng cao nhận thức' và 'tự dán nhãn' đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết", bác sĩ Nguyễn Khắc Dũng, giảng viên Khoa Tâm lý và Khoa học Giáo dục, Đại học Đại Nam, kiêm Phó Trưởng khoa Lâm sàng, Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương, cho biết.
Ông Dũng thêm rằng nhiều bạn trẻ chỉ dựa vào vài biểu hiện phổ biến như suy nghĩ nhiều, mất ngủ tạm thời hay khó tập trung để vội vã kết luận mình đã mắc bệnh lý tâm thần nghiêm trọng mà không qua bất kỳ buổi thăm khám chuyên môn nào.
Vấn đề nằm ở chính định dạng nội dung. Bác sĩ Dũng giải thích rằng bài viết ngắn và video ngắn lan truyền cực nhanh nhờ tính giật gân. Để kéo lượt xem, người sản xuất nội dung chọn đúng những biểu hiện ai cũng từng gặp, ở cả người khỏe lẫn người bệnh.
"Khi bạn đọc một bài viết nói rằng bạn hay nghĩ ngợi ban đêm là overthinking hay trầm cảm, đó là một sự đơn giản hóa nguy hiểm", ông nói.
Theo bác sĩ Dũng, trong y khoa, để chẩn đoán một rối loạn tâm lý, các bác sĩ và chuyên gia phải sử dụng các bộ tiêu chuẩn lâm sàng quốc tế nghiêm ngặt (như DSM-5 hoặc ICD-11), kết hợp với phỏng vấn sâu, khai thác bệnh sử, quá trình phát triển cá nhân, và tiến hành các xét nghiệm loại trừ nguyên nhân thực thể (như bệnh lý tuyến giáp hay thiếu hụt vi chất). Một bài test nhanh 10 câu hỏi trên mạng xã hội hoàn toàn không có giá trị thay thế quy trình này.
Ông Dũng lưu ý một điểm dễ bị hiểu sai. Mạng xã hội thường làm trầm trọng thêm nỗi lo sẵn có chứ ít khi sinh ra bệnh từ con số không. Một người vốn chịu áp lực công việc nặng nề hoặc mang nền tảng tâm lý mong manh sẽ dễ bị nội dung "dán nhãn" kéo sự chú ý vào từng nhịp tim, từng hơi thở của mình, rồi phóng đại chúng. Cơ chế tự ám thị bám rễ từ đó. Người tự nhủ mình mang bệnh sẽ soi cơ thể kỹ hơn, đọc một phản ứng sinh lý bình thường như tim đập nhanh khi trời nóng thành triệu chứng. Kéo dài, những biểu hiện tâm thể ấy có thể trở thành rối loạn thật.
Mặt khác, tại Việt Nam, dù các loại thuốc hướng thần nhóm nặng được kiểm soát khá chặt chẽ, người trẻ vẫn dễ dàng tìm mua các loại thực phẩm chức năng gắn mác "bổ não", "giảm lo âu", các loại trà thảo dược hỗ trợ giấc ngủ không rõ nguồn gốc, hoặc tự áp dụng các liệu pháp "tự chữa lành" truyền tai nhau trên mạng. Việc tự ý can thiệp này có thể làm lu mờ các triệu chứng thực tế, khiến bệnh tình kéo dài và bỏ lỡ "giai đoạn vàng" để can thiệp chuyên môn nếu thực sự có bệnh.
Đằng sau xu hướng còn nằm một khoảng trống thật. Nhiều người trẻ chạy lên mạng tự chẩn đoán vì đường đến dịch vụ chính thống quá xa. Phí trị liệu tâm lý tư nhân cao, có thể lên tới hàng chục triệu đồng cho một liệu trình. Trường học và công sở thiếu hệ thống hỗ trợ, gia đình lại gạt đi với câu quen thuộc rằng con "nghĩ ngợi vẩn vơ" chứ có bệnh tật gì. "Những rào cản đó đẩy họ về phía nguồn tin dễ chạm tay nhất, cũng là nguồn kém tin cậy nhất" chuyên gia nói.
Vậy đâu là lằn ranh giữa nỗi buồn thường tình và một rối loạn thật sự? Ai rồi cũng nếm áp lực, buồn bã, lo lắng trước thi cử, chia tay hay công việc, đó là phản ứng lành mạnh. Theo ông Dũng, cảm xúc ấy chỉ vượt ngưỡng thành bệnh khi hội đủ ba dấu hiệu.
Thứ nhất, mức độ nặng nề và đi kèm nhiều biểu hiện khác. Thứ hai, kéo dài dai dẳng, với trầm cảm là liên tục từ hai tuần trở lên, với lo âu thường tính bằng nhiều tháng, chứ không phải cơn buồn thoáng qua vài hôm. Cuối cùng, chúng bào mòn chức năng sống người bệnh mất khả năng tập trung học hành, làm việc, tự thu mình, mất ngủ triền miên, bỏ bê vệ sinh cá nhân, hoặc nảy ý nghĩ tự hại.
Chuyên gia khuyên bạn trẻ khi nhận thấy mình có các dấu hiệu tương đồng với các bài viết trên mạng và cảm thấy bất an, hãy coi đó là tín hiệu nhắc nhở mình đi khám, tuyệt đối không phải căn cứ để kết luận mắc bệnh. Nếu cảm xúc tiêu cực chỉ xuất hiện trong một giai đoạn căng thẳng và giảm dần theo thời gian, đó nhiều khả năng là phản ứng bình thường của cơ thể chứ chưa phải bệnh lý.
Chủ động "không quan tâm" hoặc ẩn những nội dung mang tính giật tít, chẩn đoán một chiều. Giới hạn thời gian sử dụng mạng xã hội mỗi ngày, thay thế bằng các nguồn thông tin từ bệnh viện, trường học hoặc chuyên gia có chuyên môn, không làm các bài test lan truyền để tự kết luận
Ngoài ra, nên chấp nhận rằng buồn, lo, căng thẳng hay hồi hộp là những cảm xúc bình thường của con người, tránh "bệnh lý hóa" mọi cảm xúc tiêu cực. Tìm kiếm hỗ trợ đúng chuyên môn khi các dấu hiệu kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống.
"Nhận biết sớm là điều tốt, nhưng nhận biết khác với tự chẩn đoán và tự điều trị", bác sĩ nhấn mạnh. "Điều người trẻ cần là sự tỉnh táo để biến mối lo thành hành động đi khám đúng chỗ, thay vì tự dán cho mình một cái nhãn".
Tin Gốc: Vnexpress
Mặc dù nghiên cứu này không xem xét các tác động lâu dài đến sức khỏe, nhưng có lý do để tin rằng việc vượt quá giới hạn sinh học của chúng ta có thể gây hại. Điều này cũng đã được các nghiên cứu trước đây cảnh báo.
Nhóm nghiên cứu quốc tế thực hiện nghiên cứu này cho rằng vấn đề có thể nằm ở mức độ căng thẳng và sự phục hồi: áp lực của việc chạy ultra marathon (siêu marathon) vượt quá khả năng phục hồi bẩm sinh của chúng ta.
Đây là điều khiến các tế bào hồng cầu đặc biệt dễ bị tổn thương, vì chúng thiếu nhân và không thể tự sửa chữa bằng cách tạo ra các protein mới. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu không đưa ra khuyến cáo chống lại việc tham gia các cuộc chạy này.
“Chúng tôi không có hướng dẫn nào về việc mọi người có nên tham gia hay không tham gia vào những loại sự kiện này,” nhà hóa sinh và di truyền học phân tử Travis Nemkov – Giáo sư ở Trường đại học Colorado Anschutz, Mỹ - cho biết.
“Điều chúng ta có thể khẳng định là, khi họ tham gia, căng thẳng kéo dài sẽ gây hại cho loại tế bào dồi dào nhất trong cơ thể.”
Nghiên cứu này được thực hiện trên 23 vận động viên chạy bộ ưu tú tham gia cuộc đua Martigny-Combes à Chamonix (40 km - ngắn hơn một chút so với marathon) và cuộc đua Ultra Trail deMont Blanc (171 km - cuộc chạy ultra marathon).
Giáo sư Nemkov và các đồng nghiệp đã đo nồng độ của nhiều loại dấu ấn sinh học khác nhau trong các mẫu máu thu thập từ các vận động viên trước và ngay sau cuộc đua.
Đúng như dự đoán, các tế bào hồng cầu cho thấy tổn thương do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả tổn thương cơ học (do căng thẳng thể chất) và tổn thương phân tử (do thay đổi hóa học bên trong).
Nhìn chung, những dấu hiệu tổn thương này thường liên quan đến quá trình lão hóa và phân hủy nhanh hơn của hồng cầu. Tuy nhiên, sự hao mòn của các tế bào này lại rõ rệt hơn ở những vận động viên chạy cự ly dài hơn.
Một trong những thay đổi đáng kể là hồng cầu trở nên kém linh hoạt hơn. Điều này có thể hạn chế khả năng di chuyển của chúng trong cơ thể và dẫn đến sự sụt giảm lượng hồng cầu khi các tế bào cứng hơn bị loại bỏ và điều này chỉ được quan sát thấy ở những vận động viên chạy ultra marathon.
Một điểm khác biệt nữa ở cự ly dài hơn là một trong những chiến lược sửa chữa hồng cầu, được gọi là chu trình Lands, đã hoạt động quá mức với các dấu hiệu hóa học cho thấy nó không thể đáp ứng kịp nhu cầu của cơ thể.
"Ở một thời điểm nào đó giữa cự ly marathon và ultra marathon, tổn thương thực sự bắt đầu nghiêm trọng," Giáo sư Nemkov nói.
"Chúng tôi đã quan sát thấy tổn thương này xảy ra, nhưng chúng tôi không biết cơ thể cần bao lâu để phục hồi, liệu tổn thương đó có ảnh hưởng lâu dài hay không, và liệu ảnh hưởng đó là tốt hay xấu".
Cũng như ở các nghiên cứu khác, điều quan trọng là phải đưa ra bối cảnh thực hiện dẫn đến kết quả nghiên cứu. Đây là một mẫu nghiên cứu trên số lượng vận động viên tương đối nhỏ, và có những khác biệt khác giữa hai loại cuộc đua ngoài độ dài (bao gồm tốc độ, độ cao và điều kiện).
Điều đó có nghĩa là không có bằng chứng về mối quan hệ nhân quả trực tiếp ở đây, và bất kỳ kết luận nào cũng phải được cân nhắc so với các nghiên cứu khác. Ví dụ, trước đây người ta đã phát hiện ra rằng các vận động viên ưu tú thường có tuổi thọ cao hơn đáng kể so với những người khác.
Nghiên cứu trong tương lai sẽ có thể xem xét những thay đổi về máu này ở các nhóm người lớn hơn trong một khoảng thời gian dài hơn, nhưng cũng có một phát hiện thú vị khác của nghiên cứu này: Tổn thương được thể hiện ở đây tương tự như tổn thương được thấy khi máu được lưu trữ để truyền.
Các tế bào hồng cầu được bảo quản cho thấy những "tổn thương" tương tự như ở các vận động viên chạy ultra marathon, và các nhà nghiên cứu cho rằng những sự kiện chạy bộ khắc nghiệt này có thể được sử dụng để nghiên cứu các phương pháp cải thiện việc bảo quản máu cho mục đích y tế.
"Nghiên cứu này cho thấy rằng tập luyện sức bền cực độ đẩy các tế bào hồng cầu đến quá trình lão hóa nhanh hơn thông qua các cơ chế phản ánh những gì chúng ta quan sát thấy trong quá trình bảo quản máu.
Hiểu được những con đường chung này mang lại cho chúng ta cơ hội duy nhất để tìm hiểu cách bảo vệ tốt hơn chức năng tế bào máu cả ở các vận động viên và trong y học truyền máu", nhà hóa sinh và sinh học phân tử Angelo D'Alessandro ở Trường đại học Colorado Anschutz cho biết.
Tin Gốc: Dân Trí
Thạc sĩ dinh dưỡng Phạm Hồng Ngọc, Viện Y học Ứng dụng Việt Nam, giải thích bữa trưa đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp năng lượng cho cơ thể vào buổi chiều, ổn định đường huyết và hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa. Nếu ví cơ thể như một chiếc xe và thức ăn là nhiên liệu thì bữa sáng giúp "khởi động", còn bữa trưa là lần tiếp nhiên liệu cần thiết để duy trì hiệu suất. Ăn trưa quá muộn hoặc bỏ bữa dễ khiến cơ thể cạn năng lượng, giảm tập trung và rối loạn kiểm soát cơn đói.
"Thông thường, thời điểm ăn trưa lý tưởng nhất nên diễn ra sau bữa sáng khoảng 4-5 tiếng. Xét theo nhịp sinh học, ăn trưa vào khoảng 11h30-12h30 được xem là phù hợp với đa số người trưởng thành để đạt hiệu quả tối ưu về mặt chuyển hóa", thạc sĩ Ngọc nói.
Vì sao ăn trưa 4-5 tiếng sau bữa sáng là lý tưởng?
Ăn trưa 4-5 tiếng sau bữa sáng phù hợp với chu kỳ chuyển hóa glucose tự nhiên của cơ thể bởi bổ sung năng lượng trước khi lượng đường trong máu giảm, giúp bạn tránh các triệu chứng thiếu năng lượng như uể oải hoặc khó tập trung. Thời điểm này phù hợp với nhịp sinh học của đồng hồ sinh học cơ thể để cân bằng mức năng lượng suốt cả ngày.
Ăn trưa quá sớm, chưa đầy ba tiếng sau bữa sáng, có thể khiến lượng carbohydrate tích tụ và làm giảm mạnh lượng đường trong máu sau đó. Ngược lại, bạn dễ lâm vào trạng thái cáu gắt, đau đầu hoặc ăn quá nhiều vào bữa trưa.
Dựa trên đồng hồ sinh học 24 giờ, cơ thể thường xử lý thức ăn hiệu quả nhất vào đầu ngày. Các chức năng như điều hòa đường huyết, tiêu hóa và hoạt động trao đổi chất đạt đỉnh điểm vào buổi sáng. Bạn nạp phần lớn lượng calo cần thiết hàng ngày vào đầu ngày sẽ tối ưu hóa cách hệ thống cơ thể điều chỉnh năng lượng.
Bạn ăn sáng lúc 7h30 thì nên ăn trưa trong khoảng thời gian 11h30-12h30. Nhìn chung, ăn trưa sớm sẽ cung cấp năng lượng ổn định cho cơ thể trong suốt thời gian tỉnh táo, giúp kiểm soát cân nặng và cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Vì quá trình trao đổi chất của cơ thể chậm lại vào buổi tối, bạn nên ăn tối trong khoảng 17-19h, và bữa tối sau bữa trưa khoảng 4 đến 5 giờ.
Điều gì xảy ra khi bạn bỏ bữa trưa hoặc ăn trưa muộn?
Nhịn ăn quá lâu hoặc bỏ bữa trưa có thể khiến cơ thể thiếu glucose, nguồn năng lượng và sự tập trung chính của bạn. Khi lượng glucose giảm, cơ thể khó duy trì động lực, sự tỉnh táo và năng suất. Trì hoãn bữa trưa cũng có thể làm rối loạn nhịp sinh học và cơn đói đến muộn hơn vào buổi tối, bạn sẽ ăn bữa tối quá gần giờ đi ngủ.
Ngoài ra, cơ thể chờ quá lâu giữa các bữa ăn có thể dẫn đến:
- Hạ đường huyết: Mức đường huyết thấp có thể khiến bạn kém tập trung, run rẩy, mệt mỏi hoặc thay đổi tâm trạng.
- Thiếu hụt chất dinh dưỡng: Khoảng thời gian giữa các bữa ăn càng dài thì lượng chất dinh dưỡng thiết yếu cần thiết để hỗ trợ năng lượng, tâm trạng và chức năng não bộ càng ít đi.
- Tiết kiệm năng lượng: Khi nguồn năng lượng cạn kiệt, cơ thể sẽ làm chậm các quá trình để tiết kiệm năng lượng, lâu dài bạn dễ nguy cơ tăng cân.
Các yếu tố có thể ảnh hưởng thời gian ăn trưa lý tưởng
- Kích thước và thành phần bữa sáng: Bữa sáng nhẹ thường khiến bạn nhanh đói. Bữa sáng giàu protein và chất xơ giúp bạn no lâu hơn so với tinh bột đơn giản.
- Mức độ hoạt động: Tập luyện vào buổi sáng làm tăng tốc độ tiêu hao năng lượng và có thể kích hoạt cảm giác đói sớm hơn. Khi bạn tập cardio và sức mạnh cường độ cao, cơ thể cần ăn trưa sớm hơn hoặc ăn nhẹ để phục hồi.
- Sự khác biệt về tiêu hóa và trao đổi chất: Cơ thể mỗi người tiêu hóa thức ăn với tốc độ khác nhau. Điều này có thể khiến bạn cảm thấy đói sớm hơn hoặc muộn hơn so với người khác.
- Bệnh tiểu đường: Những người mắc bệnh tiểu đường hoặc kháng insulin cần khoảng cách ngắn hơn giữa các bữa ăn.
Làm thế nào duy trì khung giờ ăn trưa lý tưởng?
Một vài thói quen đơn giản hàng ngày có thể giúp bạn duy trì thời gian ăn trưa lý tưởng và tránh cảm giác uể oải.
- Lên kế hoạch thời gian ăn uống: Giữ giờ ăn sáng cố định để bạn có thể ăn trưa đều đặn khoảng bốn đến năm tiếng sau đó.
- Xây dựng bữa ăn cân bằng: Bổ sung protein, chất xơ và chất béo lành mạnh vào bữa ăn để duy trì năng lượng cũng như sự tập trung, đồng thời tránh tình trạng mệt mỏi giữa buổi sáng.
- Hãy dùng đồ ăn nhẹ một cách chiến lược: Chọn một món ăn nhẹ nhỏ, tốt cho tim mạch khi bạn cần nạp năng lượng mà không làm mất đi cảm giác thèm ăn.
- Luôn chú ý bổ sung nước: Hãy đảm bảo bạn bổ sung đủ nước. Tình trạng mất nước nhẹ cũng có thể gây cảm giác đói và mệt mỏi.
- Theo dõi thói quen hàng ngày: Điều chỉnh thời gian ăn sáng, ăn nhẹ giữa buổi sáng và ăn trưa nếu bạn thường xuyên cảm thấy mệt mỏi vào giữa buổi chiều.
Tin Gốc: Vnexpress