Tại cuộc hội kiến ở Kazan hôm nay, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Tổng thống Nga Vladimir Putin cùng trao đổi về những phương hướng và biện pháp nhằm tạo đột phá để hợp tác song phương mang lại nhiều kết quả, củng cố vững chắc nền tảng quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện cho phát triển lâu dài và phục vụ đắc lực cho công cuộc phát triển mỗi nước, theo Bộ Ngoại giao.
Hai bên nhất trí tăng cường đối thoại thường xuyên, duy trì trao đổi giữa lãnh đạo hai nước để kịp thời trao đổi về các vấn đề song phương và đa phương. Hợp tác quốc phòng an ninh là trụ cột chiến lược, thúc đẩy hợp tác về an ninh mạng, giao lưu giữa quân nhân hai nước.
Hai lãnh đạo đánh giá hợp tác Việt – Nga đang đứng trước nhiều cơ hội và tiềm năng. Trên cơ sở các định hướng hợp tác được thống nhất, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Tổng thống Vladimir Putin nhất trí thúc đẩy đàm phán để sớm đưa vào triển khai dự án xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1.
Hai bên coi hợp tác năng lượng về dầu khí và điện hạt nhân là một trong những trụ cột quan trọng của hợp tác Việt – Nga, cần thực hiện theo đúng lộ trình.
Về hợp tác kinh tế – thương mại, hai bên quyết tâm hướng tới mục tiêu kim ngạch thương mại song phương sớm đạt 15 tỷ USD, nhất trí tiếp tục phối hợp trong công nghiệp khai khoáng, giao thông vận tải, đóng tàu, hiện đại hóa đường sắt, mở rộng hành lang vận tải, các tuyến đường sắt liên vận qua Trung Quốc và quốc tế.
Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị Nga tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho một số mặt hàng của Việt Nam tiếp cận thị trường Nga, nhất là nông sản. Thủ tướng kêu gọi dỡ bỏ hạn chế với một số cơ sở chế biến thủy hải sản xuất khẩu sang Nga và mở rộng danh sách doanh nghiệp đủ điều kiện xuất khẩu mặt hàng này sang Nga cũng như các nước thành viên Liên minh Kinh tế Á – Âu (EAEU).
Thủ tướng đề nghị Nga xem xét đàm phán sửa đổi hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam với EAEU, xóa bỏ hoàn toàn biện pháp phòng vệ ngưỡng đối với các mặt hàng dệt may, giày dép của Việt Nam sang Nga và EAEU.
Tổng thống Putin khẳng định Việt Nam là một trong những đối tác quan trọng nhất của Nga và là người bạn keo sơn tại khu vực, có vai trò rất quan trọng trong kết nối Nga với các nước ASEAN, thúc đẩy những sáng kiến hợp tác của Nga tại khu vực.
Lãnh đạo Nga đánh giá cao những kết quả hợp tác mà hai nước đạt được thời gian qua, nổi bật là quan hệ chính trị với độ tin cậy cao ngày càng được củng cố, là cơ sở vững chắc để không ngừng mở rộng hợp tác song phương trên các lĩnh vực.
Thủ tướng Lê Minh Hưng trước đó cùng các lãnh đạo ASEAN tham dự phiên ăn trưa – làm việc với chủ đề “Hội nhập Á – Âu” do Tổng thống Putin chủ trì.
Các lãnh đạo khẳng định hội nhập Á – Âu là xu hướng tự nhiên và tất yếu của hai khu vực trước những biến động nhanh, phức tạp trong bức tranh địa chính trị và địa kinh tế, những đứt gãy trong hệ thống kinh tế, thương mại toàn cầu và chuỗi cung ứng hiện nay. Kết nối giữa ASEAN với khu vực Viễn Đông Nga và Trung Á có tiềm năng trở thành các cực tăng trưởng mới của không gian Á – Âu.
Các nước nhất trí tăng cường kết nối giữa ASEAN với EAEU, đề xuất thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại, hải quan, cơ chế một cửa, thương mại điện tử, kết nối doanh nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp hai bên tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và liên khu vực, tăng đầu tư vào công nghiệp chế biến, logistics và hạ tầng thương mại xuyên biên giới.
Các lãnh đạo đánh giá không gian Á – Âu có vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh năng lượng toàn cầu, nhất trí cần đẩy mạnh hợp tác về dầu khí, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), điện hạt nhân dân sự, năng lượng tái tạo và chuyển đổi năng lượng.
Các nước kiến nghị khai thác tối đa tiềm năng của những hành lang vận tải chiến lược kết nối châu Á và châu Âu như Tuyến vận tải quốc tế Bắc – Nam (INSTC), tuyến đường sắt xuyên Á và xuyên Siberia, tuyến hàng hải Bắc Băng Dương nhằm rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng khu vực.
Không gian Á – Âu trải dài từ châu Âu, Trung Á, Nga, Kavkaz tới Nam Á, Đông Á và các hành lang kết nối sang Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, có quy mô dân số 3,4 tỷ người, chiếm 25% GDP toàn cầu và hơn 15% thương mại quốc tế.
Khu vực này có hơn 50% trữ lượng dầu mỏ và 60% trữ lượng khí đốt tự nhiên toàn cầu, các khoáng sản chiến lược, hơn 1/4 diện tích canh tác nông nghiệp trên thế giới và tiềm năng lớn về hạ tầng logistics.
Phát biểu trước hàng ngàn người ở thủ đô Caracas vào đêm trước Ngày Quốc tế Lao động, Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguezcho nhấn mạnh đây là "mức tăng đáng kể nhất trong những năm gần đây".
Bà Rodriguez không đưa ra chi tiết cụ thể về mức tăng này, nên không rõ ai sẽ được hưởng lợi. Bà cũng không nói rõ bao nhiêu trong mức thu nhập 240 USD sẽ đến từ lương tối thiểu và bao nhiêu từ tiền trợ cấp.
Hôm 30.4, Tổng thống lâm thời Rodriguez cũng công bố tăng lương hưu thêm 70 USD, nhấn mạnh mức tăng này tương đương 40%. Bà thừa nhận rằng mức tăng mới vẫn "chưa đủ" và hứa sẽ có "kế hoạch đặc biệt dành cho ông bà của chúng ta".
Thông báo về việc tăng thu nhập tối thiểu và tăng lương hưu đã nhận được sự hoan nghênh từ đám đông ở Caracas.
Trong khi đó, AFP dẫn lời một số nhà phân tích Venezuela cho rằng mức tăng này vẫn chưa đủ để trang trải nhu cầu thực phẩm cơ bản của hầu hết người lao động với mức 677 USD mà một gia đình 5 người cần.
Bà Rodriguez nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng lương "có trách nhiệm" mà không làm cho lạm phát tiếp tục leo thang. Được biết, tỷ lệ lạm phát thường niên ở Venezuela trên 600%.
Timothy Hawkins, phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung tâm của Mỹ (CENTCOM), ngày 25/5 cho biết quân đội Mỹ đã nhắm mục tiêu vào các bãi phóng tên lửa và tàu Iran đang tìm cách rải thủy lôi ở eo biển Hormuz. Đây là lần đầu tiên tiếng bom đạn vang lên ở Iran kể từ khi nước này đạt lệnh ngừng bắn với Mỹ ngày 8/4.
Fox News dẫn lời các quan chức cấp cao chính quyền Tổng thống Donald Trump cho hay sự cố xảy ra khi CENTCOM phát hiện hai tàu Iran đang rải thủy lôi ở Hormuz. Chiến đấu cơ Mỹ đã bắn hạ hai tàu này, đồng thời tấn công một trận địa tên lửa phòng không ở Bandar Abbas, trong hành động được CENTCOM mô tả là "tự vệ".
Vali Nasr, cựu cố vấn cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ, cho rằng dù lực lượng Mỹ tuyên bố đây là hành động phòng vệ, việc họ bất ngờ tung loạt đòn không kích vào Iran ngay trong lúc phái đoàn hai nước đang đàm phán về một thỏa thuận hòa bình đã phơi bày tình thế cực kỳ mong manh của các nỗ lực ngoại giao hiện tại.
Bình luận viên Alan Fisher từ Al Jazeera cũng nhận định các cuộc không kích nhiều khả năng sẽ làm chệch hướng tiến trình đàm phán đang diễn ra nhằm chấm dứt xung đột.
"Từng có một số vụ đụng độ nhỏ kiểu như vậy xảy ra, đặc biệt là ngay sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực", Fisher cho hay nhưng thêm rằng đặt trong bối cảnh đặc biệt nhạy cảm hiện nay, nguy cơ nó tạo ra đối với tiến trình đàm phán hòa bình là "không thể xem nhẹ".
Phản ứng trước đòn tập kích của Mỹ, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia thuộc quốc hội Iran Ebrahim Azizi tuyên bố mọi cuộc tấn công nhằm vào lực lượng vũ trang nước này sẽ phải hứng chịu "đòn đáp trả dứt khoát, tàn khốc và đích đáng".
Đến ngày 26/5, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã bắn hạ một máy bay không người lái MQ-9 Reaper của Mỹ bị cáo buộc "xâm phạm không phận Iran". Lực lượng này cũng nói rằng đã nhắm bắn một tiêm kích tàng hình F-35 Mỹ, buộc nó phải rời khỏi vùng trời Iran.
Thực tế này trái với những điều khoản trong dự thảo thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, rằng hai bên đồng ý ngừng các hành động thù địch, dần mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng biển Iran. Thỏa thuận này còn bao gồm việc phá băng một số tài sản của Iran, đồng thời Tehran cũng sẽ được phép tiếp tục bán nhiên liệu và dầu mỏ.
Mức độ mong manh của dự thảo thỏa thuận đã được thể hiện ngay từ những giờ đầu tiên. Sau khi tuyên bố hồi cuối tuần rằng thỏa thuận "về cơ bản đã xong, đang chờ hoàn tất những bước cuối cùng", Tổng thống Mỹ Donald Trump lại đảo ngược quan điểm và không còn cho rằng hai bên sắp ký thỏa thuận.
"Các cuộc đàm phán với Cộng hòa Hồi giáo Iran đang tiến triển rất tốt đẹp!" ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social sáng 25/5. "Đây phải là một thỏa thuận tuyệt vời cho tất cả các bên, bằng không sẽ không có thỏa thuận nào hết. Chúng ta sẽ quay lại chiến trường và nổ súng, nhưng với quy mô lớn hơn và khốc liệt hơn bao giờ hết. Chẳng ai muốn điều đó xảy ra cả!".
Phát biểu tại New Delhi cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington sẽ "nỗ lực hết sức cho giải pháp ngoại giao trước khi tính đến các phương án khác".
Những đòn giáng
Trong khi đó, Iran vẫn chưa đưa ra bình luận công khai nào về dự thảo thỏa thuận hòa bình với Mỹ. Tuy nhiên, các hãng thông tấn bán chính thức, vốn thường được giới lãnh đạo Iran dùng để truyền tải thông điệp, cho hay những bất đồng xung quanh "một hoặc hai" vấn đề đang đe dọa khả năng đạt được thỏa thuận.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei khẳng định quá trình đàm phán đã có những tiến triển, song ông lưu ý rằng "vào thời điểm này, chưa ai khẳng định được liệu điều này có đồng nghĩa với việc hai bên sắp ký thỏa thuận hay không".
Những hy vọng về một thỏa thuận còn phải nhận thêm một đòn giáng mạnh khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hôm 25/5 tuyên bố sẽ "nghiền nát" lực lượng Hezbollah được Iran hậu thuẫn ở Lebanon. Phía Iran đã yêu cầu bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng phải áp dụng cho cả cuộc chiến tại Lebanon.
Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), trụ sở tại Washington, một mục tiêu cốt lõi của Iran khi đàm phán hòa bình là khẳng định quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz. Sau thời gian dài tắc nghẽn, thế giới không thể chờ đợi lâu hơn nữa để eo biển này trở lại bình thường, nhưng việc kéo dài đàm phán lại vô tình hợp thức hóa quyền kiểm soát trên thực tế của Iran.
Đây chính là một trong những lý do họ tìm cách trì hoãn tiến trình đàm phán và đòn không kích từ Mỹ có thể là một cái cớ khác để Tehran tiếp tục chiến lược họ theo đuổi bấy lâu.
"Mỹ và thế giới không được để Iran áp đặt một luật chơi mới lên tuyến đường thủy quốc tế quan trọng này. Nếu các cuộc đàm phán không nhanh chóng đạt được thỏa thuận mở lại eo biển theo cơ chế tự do đi lại trước đây vốn được quốc tế công nhận, việc phải sử dụng đến vũ lực là điều khó tránh khỏi", báo cáo của ISW có đoạn.
Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump cũng kêu gọi thêm nhiều quốc gia Arab và Hồi giáo tham gia ký kết Hiệp định Abraham, thỏa thuận được thúc đẩy trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông nhằm bình thường hóa quan hệ giữa các quốc gia này với Israel. Ông khẳng định Arab Saudi và Qatar cần phải ký kết Hiệp định ngay lập tức, sau đó là Pakistan, Ai Cập, Jordan cùng Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu trên là bắt buộc.
Một nguồn tin am hiểu vấn đề tại Pakistan đánh giá Tổng thống Trump dường như muốn mượn giải pháp ngoại giao với Iran để thúc đẩy hiệp định trên diện rộng hơn, tuy nhiên, hai vấn đề "không liên quan và không thể gắn kết với nhau".
Đề xuất từ Tổng thống Mỹ thậm chí được cho là càng làm phức tạp thêm tiến trình đạt được thỏa thuận hòa bình với Iran khi đặt ra thêm một yêu cầu hóc búa khác.
"Ông Trump đang cố gắng xây dựng thỏa thuận với Iran như một phần tiếp theo của Hiệp định Abraham, có lợi cho Israel, tốt cho khu vực và đủ cứng rắn đối với Washington", Ali Vaez, giám đốc dự án Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, nhận xét. "Nhưng ông ấy đang đánh đổi ảo tưởng này lấy một ảo tưởng khác, từ việc ép Iran đầu hàng cho đến việc kỳ vọng một thỏa thuận mong manh có thể định hình nên trật tự mới tại Trung Đông".
Israel chưa từng xác nhận nhưng cũng không phủ nhận chuyện nước này sở hữu vũ khí hạt nhân, điều đã được các quan chức tình báo nắm thông tin từ thập niên 1960.
Trong bức thư gửi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio mới đây, hơn 20 hạ nghị sĩ đảng Dân chủ do ông Joaquin Castro dẫn đầu kêu gọi Nhà Trắng công khai thừa nhận thông tin này, cho rằng sự im lặng của Washington là không thể biện minh trong bối cảnh xung đột đang xảy ra tại Iran và nguy cơ leo thang quân sự, theo tờ The Washington Post ngày 6.5.
"Washington đang chiến đấu sát cánh với một quốc gia mà chính phủ Mỹ chính thức từ chối thừa nhận chương trình vũ khí hạt nhân tiềm tàng. Rủi ro tính toán sai lầm, leo thang và sử dụng vũ khí hạt nhân trong môi trường này không phải là lý thuyết suông. Quốc hội có trách nhiệm hiến định phải được thông tin đầy đủ về cán cân hạt nhân ở Trung Đông, nguy cơ leo thang từ bất kỳ bên nào trong cuộc xung đột này, cũng như kế hoạch và các phương án dự phòng của chính quyền đối với những kịch bản như vậy. Chúng tôi không tin rằng chúng tôi đã nhận được thông tin đó", các nghị sĩ viết.
Nhóm nghị sĩ yêu cầu Mỹ áp dụng tiêu chuẩn minh bạch tương tự đối với Israel như đối với các quốc gia khác, đồng thời cho rằng nếu không làm vậy, "chính sách không phổ biến vũ khí hạt nhân nhất quán cho Trung Đông", bao gồm cả chương trình hạt nhân của Iran và tham vọng hạt nhân của Ả Rập Xê Út hay UAE, sẽ không thể thực hiện được.
Theo các thông tin được lan truyền, chương trình vũ khí hạt nhân của Israel được xây dựng bí mật từ cuối những năm 1950 nhưng nước này không xác nhận và không có học thuyết nào được công khai về cách thức họ có thể sử dụng những vũ khí đó.
Theo ước tính của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Tel Aviv được cho là sở hữu từ 80 - 90 vũ khí hạt nhân, bao gồm khoảng 30 quả bom và khoảng 50 đầu đạn tên lửa đạn đạo. Trong cuộc xung đột lần này, Iran cũng đã phóng tên lửa vào thị trấn có cơ sở hạt nhân của Israel.
Ông Avner Cohen, một nhà sử học hàng đầu về chương trình hạt nhân của Israel, cho biết bức thư của nhóm nghị sĩ Mỹ đã phá vỡ một điều cấm kỵ đã tồn tại hơn nửa thế kỷ.
"Đây là điều mà trước đây mọi người không dám làm. Ngay cả việc nêu ra những câu hỏi này một cách công khai cũng là một sự khác biệt so với chuẩn mực lưỡng đảng", ông Cohen, giáo sư tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Middlebury và tác giả cuốn sách "Israel và bom nguyên tử", nói.
Theo ông, nguồn gốc của sự im lặng giữa Mỹ và Israel về vấn đề hạt nhân bắt nguồn từ một thỏa thuận không chính thức giữa Tổng thống Mỹ Richard Nixon và Thủ tướng Israel Golda Meir vào năm 1969, khi Washington thực sự chấp nhận chính sách mơ hồ về hạt nhân của Israel và đồng ý bảo vệ nước này khỏi sự giám sát quốc tế. "Một mình Israel không thể duy trì chính sách này trong nhiều thập niên nếu không có Mỹ", ông Cohen nói.
Nhà Trắng và Israel chưa bình luận gì về yêu cầu của nhóm nghị sĩ.
