Đài Phát thanh Truyền hình Iran (IRIB) hôm 17/6 công bố cuộc phỏng vấn 3 phi công tiêm kích F-5 trực tiếp tham gia chiến dịch tấn công căn cứ đồn trú Buehring của Mỹ hồi tháng 3. Chiến dịch diễn ra trong vòng 50 phút, được mô tả là có độ rủi ro cao và đòi hỏi hiệp đồng chặt chẽ, khi các chiến đấu cơ Iran phải bay cực thấp để xâm nhập không phận Kuwait.
“Ngay sau khi Iran bị tấn công, chúng tôi lập tức muốn tung đòn trả đũa. Căn cứ Buehring được đánh giá là mục tiêu mang tính chiến lược cao, do đây là một trong những nơi đối phương tập trung đông quân với năng lực chiến đấu cao nhất”, chỉ huy biên đội kể lại.
3 phi công xuất kích trên hai chiếc F-5, phải duy trì độ cao cực thấp sau khi cất cánh để tránh radar của máy bay cảnh báo sớm, tiêm kích và hệ thống phòng không đối phương. Họ cũng không sử dụng điện đàm vô tuyến để loại bỏ nguy cơ đối phương chặn thu tín hiệu và phát hiện biên đội.
“Đường bay cực kỳ khó, chúng tôi di chuyển gần như sát mặt đất, thậm chí dưới cả đường dây điện cao thế. Độ cao tiêu chuẩn trong huấn luyện là khoảng 150 m, song chúng tôi đã bay dưới 15 m”, chỉ huy biên đội cho hay.
Các tiêm kích Iran có lúc phải lách qua khoảng trống giữa hai tàu hàng trên biển. Họ bay thấp hơn cả mặt boong tàu, khiến nhiều thủy thủ phải thò đầu ra ngoài lan can và cúi xuống nếu muốn quan sát phi cơ lướt qua.
Sau khi xâm nhập không phận Kuwait, biên đội F-5 Iran tăng tốc để tiếp cận mục tiêu. Các máy bay chỉ trang bị bom thông thường, buộc họ bay thẳng qua đầu căn cứ Buehring để công kích, thay vì thả từ xa như bom lượn dẫn đường. “Chúng tôi cắt bom ngay khi bay đến căn cứ đối phương, đó là một trận oanh tạc dữ dội”, chỉ huy Iran nói.
Phi công Iran cho biết căn cứ Buehring bị tàn phá trên diện rộng. “Nhiều trực thăng bị hất tung vì những vụ nổ bom, các chiến đấu cơ và phòng không của đối phương rơi vào hỗn loạn. Ba tiêm kích F-15E Mỹ đã bị bắn nhầm và rơi cùng lúc”, chỉ huy nhiệm vụ nhớ lại.
Sĩ quan điều khiển vũ khí bay trên chiếc F-5 cùng chỉ huy chiến dịch cho hay nhiều vụ nổ thứ cấp đã xảy ra ở căn cứ Buehring khi biên đội thoát ly.
“Sau khi hoàn thành đòn tấn công, biên đội tiến hành cơ động để đánh lừa đối phương, khiến họ không thể theo dõi hay chặn kích chúng tôi. Các máy bay đều trở về không phận Iran an toàn và đáp xuống căn cứ được chỉ định”, chỉ huy biên đội nhấn mạnh.
Phi công trên chiếc F-5 thứ hai nhấn mạnh quyết tâm thực hiện nhiệm vụ. “Nếu mất một máy bay, chiếc còn lại phải tiếp tục và hoàn thành nhiệm vụ trong bất cứ hoàn cảnh nào”, người này nói.
“Chúng tôi không màng đến tính mạng trong các chiến dịch tung đòn tấn công tốc độ cao và cực kỳ rủi ro như vậy. Ưu tiên hàng đầu và tuyệt đối của chúng tôi là đất nước cùng người dân Iran”, chỉ huy biên đội khẳng định.
Hình ảnh được chia sẻ trên mạng xã hội đầu tháng 4 cho thấy một trực thăng vận tải hạng nặng CH-47 Chinook bị nát mũi, cùng hàng loạt thiệt hại về cơ sở hạ tầng ở căn cứ Buehring. Tuy nhiên, chưa rõ đây là hậu quả sau chiến dịch ném bom của biên đội F-5 Iran hay do máy bay không người lái tự sát tập kích.
NBC News cuối tháng 4 dẫn lời các quan chức quốc phòng Mỹ tiết lộ tiêm kích F-5 Iran từng vượt qua nhiều lớp phòng không để ném bom căn cứ Buehring tại Kuwait hồi đầu xung đột. Đây là lần đầu cơ sở quân sự Mỹ bị máy bay cánh bằng có người lái của đối phương tấn công trong suốt nhiều năm qua.
Tuy nhiên, các quan chức Mỹ khi đó nói rằng chỉ có một chiếc F-5 tấn công mục tiêu, chứ không phải 2 máy bay như Iran công bố.
Lầu Năm Góc và Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, từ chối bình luận về thông tin.
Căn cứ Buehring được cho là “huyết mạch hậu cần” của quân đội Mỹ ở Trung Đông, đóng vai trò trung tâm tập kết chính để triển khai lực lượng, tiến hành hoạt động duy trì và hỗ trợ chiến đấu cho những chiến dịch của Washington tại khu vực.
Vai trò quan trọng của Buehring khiến Mỹ triển khai mạng lưới phòng không đa tầng để bảo vệ cơ sở này, trong đó có lá chắn tầm xa Patriot và nhiều hệ thống phòng không tầm ngắn.
Tiêm kích hạng nhẹ F-5 được tập đoàn Northrop phát triển và đưa vào biên chế không quân Mỹ từ năm 1964, với tổng cộng hơn 2.600 chiếc được xuất xưởng trong giai đoạn 1959-1987.
Iran tiếp nhận tổng cộng 127 chiếc F-5A/B trước năm 1972, số máy bay này sau đó bị loại biên hoặc bán cho quốc gia khác. Trước khi Cách mạng Hồi giáo diễn ra năm 1979, không quân Iran sở hữu 181 chiếc thuộc phiên bản cải tiến F-5E/F và trinh sát cơ RF-5A. Tính đến năm 2024, lực lượng này còn vận hành ít nhất 35 tiêm kích F-5E một chỗ ngồi và 15 chiếc F-5F hai chỗ ngồi.
Biến thể F-5E được trang bị hai pháo cỡ nòng 20 mm, cùng 7 giá treo vũ khí với tải trọng tối đa 3.200 kg, có thể lắp bom thông thường, rocket, tên lửa đối không AIM-9 và thùng dầu phụ. Phiên bản này có bán kính chiến đấu khoảng 220 km khi mang hai tên lửa AIM-9 và lượng vũ khí không quá 2.400 kg.
Theo Đài Al Jazeera, ngày 8-4 (giờ Việt Nam), Mỹ và Iran đã đồng thuận về lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần, với các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận hòa bình dự kiến khởi động tại thành phố Islamabad, Pakistan ngày 10-4.
Dựa trên thỏa thuận ngừng bắn do Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố, Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải mà 1/5 lượng dầu thô thế giới đi qua.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi sau đó cũng xác nhận: "Trong hai tuần tới, việc qua lại an toàn qua eo biển Hormuz sẽ được thực hiện thông qua phối hợp với Lực lượng Vũ trang Iran và có tính đến các hạn chế kỹ thuật".
Liên hợp quốc và nhiều quốc gia trên thế giới đã lên tiếng hoan nghênh diễn biến này.
Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres hoan nghênh thông báo tạm ngừng bắn và kêu gọi tất cả các bên tuân thủ các điều khoản "nhằm mở đường cho một nền hòa bình lâu dài và toàn diện trong khu vực", theo người phát ngôn của ông.
"Việc chấm dứt thù địch là điều cấp thiết để bảo vệ tính mạng dân thường và giảm bớt đau khổ cho nhân loại", ông Guterres nhấn mạnh.
Bộ Ngoại giao Iraq hoan nghênh tin tức về lệnh ngừng bắn, song nhấn mạnh cả Mỹ lẫn Iran đều phải cam kế thực hiện thỏa thuận để đạt được một giải pháp hòa bình bền vững.
"Bộ khẳng định sự ủng hộ đối với các nỗ lực khu vực và quốc tế nhằm kiểm soát khủng hoảng, ưu tiên việc đối thoại, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải tuân thủ đầy đủ lệnh ngừng bắn và tránh mọi hành động leo thang", tuyên bố của cơ quan này nêu rõ.
Iraq trước đó đã bị cuốn vào vòng xoáy bạo lực khi các nhóm vũ trang thân Iran và lực lượng Mỹ liên tục đánh trả nhau trên lãnh thổ nước này.
Bộ Ngoại giao Ai Cập gọi thỏa thuận ngừng bắn là cơ hội rất quan trọng cần tận dụng để mở đường cho đối thoại, đồng thời kêu gọi tôn trọng tự do hàng hải quốc tế.
Cairo cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ thúc đẩy an ninh khu vực, và nhấn mạnh các cuộc đàm phán Mỹ - Iran phải tính đến mối quan ngại chính đáng của các nước vùng Vịnh.
Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara cho biết Tokyo hoan nghênh lệnh ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ và Iran như một bước tiến tích cực và đang chờ đợi thỏa thuận cuối cùng.
Bộ Ngoại giao Malaysia cũng gọi đây là bước tiến quan trọng, kêu gọi các bên thực hiện đầy đủ các điều khoản một cách thiện chí, tránh mọi hành động khiêu khích có thể đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu.
Thủ tướng Úc Anthony Albanese và Ngoại trưởng Penny Wong đã ra tuyên bố chung bày tỏ hy vọng rằng thỏa thuận ngừng bắn sẽ dẫn đến một giải pháp lâu dài.
"Việc Iran thực tế đóng cửa eo biển Hormuz, kết hợp với các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại, cơ sở hạ tầng dân sự và các cơ sở dầu khí, đang gây ra những cú sốc chưa từng có đối với nguồn cung năng lượng và tác động trực tiếp đến giá dầu và giá nhiên liệu", hai quan chức cho biết.
"Chiến tranh kéo dài càng lâu, tác động đến kinh tế toàn cầu sẽ càng nghiêm trọng và thiệt hại về người sẽ càng lớn".
Ông Albanese và bà Wong gửi lời cảm ơn tới Pakistan, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia vì vai trò trung gian đàm phán.
Ngoại trưởng New Zealand Winston Peters cho biết chính phủ nước này hoan nghênh tin tức về lệnh ngừng bắn, dù nhiều mối lo ngại vẫn còn đó.
"Đây là tin tức đáng mừng nhưng vẫn còn nhiều công việc quan trọng cần thực hiện trong những ngày tới để đảm bảo một lệnh ngừng bắn lâu dài", ông viết trên mạng xã hội X.
Theo Hãng tin AP ngày 18-5, vụ việc xảy ra vào khoảng 12h10 trưa theo giờ địa phương ngày 17-5 tại căn cứ không quân Mountain Home ở bang Idaho. Hai máy bay gặp nạn thuộc Phi đội tác chiến điện tử số 129 đóng tại đảo Whidbey, bang Washington.
Chỉ huy Amelia Umayam - người phát ngôn của Lực lượng Không quân Hải quân thuộc Hạm đội Thái Bình Dương Mỹ - cho biết hai chiếc EA-18G Growler đang thực hiện màn trình diễn trên không thì xảy ra va chạm.
"Cả bốn thành viên phi hành đoàn đều thoát hiểm thành công", bà Umayam nói trong tuyên bố chính thức. Các quan chức tại căn cứ sau đó xác nhận cả bốn người đều trong tình trạng ổn định và đang được kiểm tra y tế.
Video do khán giả ghi lại cho thấy hai máy bay bay ở khoảng cách rất gần trước khi va chạm. Sau cú đâm giữa không trung, hai chiếc tiêm kích lao nhanh xuống đất trong khi bốn chiếc dù bung ra trên bầu trời.
Một số đoạn video khác ghi lại cảnh cột khói đen lớn bốc lên sau khi máy bay rơi và phát nổ gần khu vực căn cứ.
Đoạn video ghi lại hai tiêm kích EA-18G va chạm và rơi cùng lúc, với bốn phi công nhanh chóng bung dù thoát hiểm thành công - Video: X/@sentdefender
Giới chức căn cứ Mountain Home cho biết khu vực đã bị phong tỏa ngay sau vụ tai nạn nhằm bảo đảm an toàn. Phần còn lại của triển lãm hàng không Gunfighter Skies cũng bị hủy bỏ.
Bà Kim Sykes, Giám đốc tiếp thị của Tổ chức Silver Wings of Idaho - đơn vị hỗ trợ tổ chức sự kiện - cho biết không có ai dưới mặt đất bị thương.
"Mọi người đều an toàn và tôi nghĩ đó là điều quan trọng nhất", bà Sykes nói.
Chiến đấu cơ EA-18G Growler là biến thể của tiêm kích F/A-18 Super Hornet, được trang bị hệ thống tác chiến điện tử hiện đại chuyên dùng để gây nhiễu radar và hỗ trợ tác chiến điện tử cho quân đội Mỹ.
Sự kiện Gunfighter Skies năm nay là triển lãm hàng không đầu tiên được tổ chức tại căn cứ Mountain Home kể từ năm 2018. Khi đó, một phi công lái tàu lượn treo đã thiệt mạng trong lúc biểu diễn.
Ngành triển lãm hàng không tại Mỹ trong nhiều năm qua đã tăng cường các biện pháp an toàn cho khoảng 200 sự kiện được tổ chức hằng năm.
Theo Hội đồng triển lãm hàng không quốc tế, số người thiệt mạng trung bình tại các triển lãm hàng không ở Mỹ đã giảm mạnh, từ 3,8 người mỗi năm trong giai đoạn 1991 - 2006 xuống còn khoảng 1,1 người mỗi năm kể từ năm 2017.
Nguyên nhân vụ va chạm giữa hai tiêm kích ở Idaho hiện vẫn đang được điều tra.
Bộ Ngoại giao Kuwait hôm nay thông báo Thứ trưởng Ngoại giao Hamad Suleiman Al-Mashaan đã triệu đại biện lâm thời Iran Hamid Yaqoubi Far để trao kháng thư phản đối về cuộc tập kích lúc rạng sáng.
Bộ Ngoại giao Kuwait cũng thông báo hai thành viên phái đoàn ngoại giao Iran là "người không được chào đón" và yêu cầu họ rời khỏi nước này trong vòng 24 giờ.
Ông Al-Mashaan cho biết quyết định được đưa ra nhằm đáp trả những gì ông mô tả là các cuộc tấn công "liên tục và trắng trợn" bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV) của Iran vào lãnh thổ Kuwait.
Thứ trưởng Ngoại giao Kuwait cho biết nước này "kiên quyết bác bỏ" việc sử dụng lãnh thổ hoặc không phận của mình cho các hành động thù địch chống lại bất kỳ quốc gia nào. Ông phủ nhận cáo buộc do phía Iran đưa ra rằng Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích từ lãnh thổ Kuwait.
Ông cho rằng cáo buộc của Iran đối với Kuwait là "vô căn cứ" và những tuyên bố như vậy không thể biện minh cho các cuộc tấn công vào lãnh thổ hay các cơ sở dân sự của Kuwait.
Saud Abdulaziz al-Atwan, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Kuwait, cho hay quân đội nước này rạng sáng nay đã phát hiện và đánh chặn 13 tên lửa đạn đạo trong không phận Kuwait.
"Vì chúng bị đánh chặn phía trên một số khu dân cư, các mảnh vỡ đã rơi xuống bên dưới. Ngoài ra, 17 UAV cũng đã bị phát hiện và ngăn chặn", al-Atwan cho biết.
Ông al-Atwan mô tả đây là "hành động gây hấn tàn bạo", đồng thời cáo buộc Iran đã nhắm vào cơ sở dân sự và trọng yếu của Kuwait.
Vụ tấn công bằng UAV vào nhà ga hành khách của sân bay quốc tế Kuwait đã khiến một người thiệt mạng và 63 người bị thương. Một nguồn tin sân bay nói với AFP rằng người thiệt mạng là công dân Ấn Độ.
Người phát ngôn Bộ Y tế Abdullah al-Sanad cho biết 25 xe cứu thương đã được điều động, thêm rằng 63 người được điều trị các vết thương ở đầu, xuất huyết não, cụt chi cùng thương tích khác.
Kuwait đã tạm ngừng hoạt động hàng không sau vụ tấn công và chuyển hướng các máy bay đến các điểm đến khác, nhưng sau đó đã nối lại các chuyến bay của Kuwait Airways. Sân bay quốc tế này đã bị nhắm mục tiêu nhiều lần trong suốt cuộc chiến và chỉ mới hoạt động trở lại hoàn toàn từ ngày 1/6.
"Lần đầu tiên các con tôi cảm nhận được tình hình nghiêm trọng như thế nào và điều này không bình thường", Hassan Sheikh, cư dân Pakistan 40 tuổi sống gần sân bay, cho hay.
Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) không nhận trách nhiệm về vụ tập kích sân bay dân sự, nhưng cáo buộc Kuwait cùng với Bahrain tạo điều kiện cho Mỹ sử dụng lãnh thổ để tấn công Iran. IRGC tuyên bố họ đã nhắm mục tiêu vào một địa điểm khác là "căn cứ không quân Ali Al Salem ở Kuwait".
Chính quyền Bahrain cho biết họ đã đánh chặn ba tên lửa của Iran cùng một số máy bay không người lái.
Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã kêu gọi các nước láng giềng vùng Vịnh cùng nhau phản đối hành động của Tehran. "Hành động gây hấn này không chỉ nhắm vào một quốc gia, mà nhắm vào tất cả chúng ta", Anwar Gargash, cố vấn tổng thống UAE, đăng bài trên mạng xã hội.
