Trong lịch sử Trung Quốc, có một người chưa từng bước lên ngai vàng nhưng đã góp phần định hình một đế chế qua 5 đời vua. Bà đã giúp giải quyết hai cuộc khủng hoảng kế vị để ngăn chặn nội chiến, giáo dục và dẫn dắt hai hoàng đế trẻ tuổi, đồng thời giúp xây dựng các liên minh đa sắc tộc, tạo nền móng cho nhà Thanh (1644-1912) cai trị một vương quốc rộng lớn.
Đó là người phụ nữ có tên Bác Nhĩ Tế Cát Đặc Bố Mộc Bố Thái, hay còn được gọi là Hiếu Trang Văn Hoàng hậu.
Hiếu Trang sinh ra trong gia tộc Bác Nhĩ Tế Cát Đặc, hậu duệ trực hệ của Thành Cát Tư Hãn. Bà là con gái của một gia đình quý tộc Mông Cổ Khoa Nhĩ Thấm. Cha bà, Trai Tang, mang tước hiệu Bối lặc, tước vị quý tộc biểu thị cho thủ lĩnh hoặc hoàng tử của một bộ tộc.
Gia tộc của Hiếu Trang hiểu rằng họ phải liên minh với nhà Hậu Kim (sau này là nhà Thanh) của người Mãn Châu đang trỗi dậy, để chiến thắng triều đình nhà Minh và các bộ tộc Mông Cổ đối địch. Để thắt chặt mối thâm giao này, họ đã làm điều mà các tầng lớp quý tộc trên khắp thế giới thời bấy giờ vẫn làm: gả con gái.
Mới 12 tuổi, Hiếu Trang đã phải vào cung làm vợ vua, nối gót cô ruột 11 năm trước. Chị gái của bà sau này cũng tiến cung. Qua việc đưa ba cô dâu vào hoàng cung, tộc Khoa Nhĩ Thấm muốn đảm bảo các thế hệ hoàng tử, công chúa đời sau đều mang huyết thống của họ, để trói buộc lợi ích của người Mông Cổ vào ngai vàng nhà Thanh.
Cuộc đời của Hiếu Trang trước khi gặp Sùng Đức Đế – hoàng đế khai quốc của nhà Thanh, chưa bao giờ thuộc về chính bà. Bà được nuôi dạy để phục vụ gia tộc và bà đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh đó.
Năm 1643, Sùng Đức Đế đột ngột qua đời mà không để lại di chiếu lập người kế vị, đẩy Hiếu Trang vào thế lưỡng nan giữa vòng xoáy chính trị. Hai người đàn ông quyền lực, Đa Nhĩ Cổn, em trai hoàng đế và Hào Cách, trưởng tử của hoàng đế, đều trong tư thế sẵn sàng làm rung chuyển triều đại bằng cuộc chiến giành ngôi báu. Là một phi tần 30 tuổi với địa vị khiêm tốn, Hiếu Trang không có quân đội, cũng không có thực quyền. Tài sản duy nhất của bà là đứa con trai 6 tuổi, Phúc Lâm.
Hiếu Trang quyết định không ủng hộ bất kỳ ai trong hai người đàn ông trưởng thành đó, mà thay vào đó, bà đề cử đứa con nhỏ của mình làm hoàng đế tiếp theo. Đa Nhĩ Cổn chấp nhận vì ông ta sẽ được nắm quyền với tư cách là Nhiếp chính vương. Hào Cách cũng buộc phải chấp nhận; bởi nếu phản đối, ông ta sẽ bị coi là kẻ phản nghịch.
Nước cờ này đã biến Hiếu Trang từ một góa phụ thất thế trở thành Hoàng thái hậu, bảo toàn được ngai vàng cho con trai và đặt nền móng cho bà định hình nền chính trị nhà Thanh trong suốt 40 năm tiếp theo.
Sau khi con trai 6 tuổi của bà, Thuận Trị Đế, lên ngôi, Hiếu Trang phải khéo léo đối phó với Đa Nhĩ Cổn, người nắm quyền cai trị như một vị vua không vương miện.
Giải pháp của bà là xoa dịu mang tính chiến lược. Bà đã ban cho ông tước hiệu đặc biệt “Hoàng phụ Nhiếp chính vương” để đảm bảo an toàn cho con trai mình. Quyết định này sau đó đã làm dấy lên tin đồn rằng bà đã bí mật kết hôn với Đa Nhĩ Cổn, một chủ đề mà các nhà sử học vẫn còn tranh cãi cho đến ngày nay.
Thuận Trị Đế qua đời vào ngày 5/2/1661 khi mới 22 tuổi do bệnh đậu mùa. Sau cái chết của con trai, Hiếu Trang đã hành động nhanh chóng, đưa cháu nội của bà là Khang Hi, 8 tuổi, lên ngôi. Khang Hi sống sót sau bệnh đậu mùa và đã miễn dịch với bệnh này.
Hiếu Trang, lúc này đã là Thái hoàng thái hậu, đã rèn giũa Khang Hi trở thành một trong những hoàng đế vĩ đại nhất của Trung Hoa. Sau cái chết của mẹ đẻ Khang Hi là Đồng Giai thị năm 1663, bà đã trực tiếp nuôi dạy Khang Hi. Tầm ảnh hưởng của bà bao trùm từ giáo dục, rèn luyện đạo đức, định hướng chính trị cho đến chiến lược bảo vệ quyền lực.
Bà đặc biệt chú trọng bồi dưỡng tư cách đạo đức và trí tuệ cho cháu trai. Hoàng đế nhỏ tuổi sống cùng bà tại Cung Từ Ninh trong Tử Cấm Thành.
“Từ nhỏ ta đã nhận được sự dạy dỗ ân cần của tổ mẫu. Việc ăn uống, đi đứng, cử chỉ và lời nói của ta đều có chừng mực và khuôn phép”, Khang Hi nói, theo Thanh Thánh Tổ Thực Lục, cuốn sách ghi chép về triều đại của ông.
Bà dạy ông không được vượt quá giới hạn và nghiêm khắc sửa sai cho ông khi cần thiết.
Thành tựu chính trị quan trọng nhất của Hiếu Trang là cân bằng lợi ích giữa người Mông Cổ, Mãn Châu và người Hán. Bà hiểu rằng nhà Thanh, do người Mãn cai trị, cần phải tôn trọng và hợp tác với các nhóm sắc tộc khác như người Hán, đồng thời rút ra bài học xương máu từ các triều đại nhà Kim (1115-1234) và nhà Nguyên (1271-1368), những triều đại đã thất bại trong việc giữ vững quyền lực. Đây là một yếu tố chứng minh cho sự thành công của nhà Thanh.
Khang Hi là hoàng đế vừa “khéo léo trấn an được người Mãn Châu về tinh thần thượng võ và ý chí chính trị kiên định, vừa thuyết phục được người Hán rằng ông rất tôn trọng văn hóa truyền thống của người Hán”, theo đánh giá của Jonathan D. Spence, nhà sử học người Anh – Mỹ đã viết cuốn Đi tìm Trung Hoa hiện đại.
D. Spence cho rằng bản lĩnh của Khang Hi đến từ văn hóa Mãn Châu, trí tuệ đến từ cội nguồn Mông Cổ và lòng nhân từ đến từ giáo dục theo Nho giáo.
Khang Hi và bà nội đã cùng nhau vượt qua làn sóng bất ổn đang nhen nhóm trong hàng ngũ đại thần do Ngao Bái kích động. Ngao Bái là võ tướng từng cứu mạng cố hoàng đế Thuận Trị trên chiến trường.
Sau khi Nguyên lão Nhiếp chính Sách Ni qua đời năm 1667, Ngao Bái đã ép Khang Hi phải xử tử một nhiếp chính khác là Tô Khắc Tát Cáp, người từng đối đầu với ông ta, cùng toàn bộ gia quyến.
Ngao Bái sau đó tự đặt mình vào vị trí người đưa ra quyết định tối cao của triều đình, biến Khang Hi trở thành một vị vua bù nhìn ngay cả sau khi ông bắt đầu đích thân lên nắm quyền năm 1667.
Nhờ lời khuyên khôn ngoan của Thái hoàng thái hậu Hiếu Trang mà Khang Hi, 15 tuổi, đã loại trừ được Ngao Bái – người nắm binh quyền.
Đầu tiên, bà đã thiết lập một liên minh chính trị quan trọng bằng cách sắp xếp cuộc hôn nhân của Khang Hi với cháu gái của Sách Ni, từ đó đảm bảo lòng trung thành của gia tộc Sách Ni.
Nhận thấy các con đường chính thức đều bị đối thủ kiểm soát, Hiếu Trang khuyên Khang Hi nên nhẫn nại và dùng mưu kế. Sau khi Ngao Bái ép xử tử Tô Khắc Tát Cáp, bà bảo Khang Hi hãy kiềm chế cơn giận và tạm thời nhượng bộ, vì lực lượng của họ chưa đủ mạnh để ra tay.
Khang Hi nghe theo lời khuyên của bà, dành nhiều tháng bí mật huấn luyện một nhóm võ sĩ đô vật trẻ tuổi từ Đại nội Thị vệ và ngụy trang các buổi tập này thành hình thức giải trí cá nhân. Ngao Bái, vốn xem thường sở thích của hoàng đế ít tuổi là vô hại, nên đã chủ quan.
Ngày 14/6/1669, chiếc lưới giăng bẫy Ngao Bái thành công. Khi Ngao Bái bước qua cửa Càn Thanh, cửa chính dẫn vào hậu cung của Tử Cấm Thành, để vào chầu như thường lệ, ông ta đã bị bắt. Ngao Bái dành phần đời còn lại trong ngục tối. Triều đại của Khang Hi kéo dài 61 năm, lâu nhất trong lịch sử phong kiến Trung Quốc, mở ra thời kỳ đỉnh cao của nhà Thanh.
Hiếu Trang hiểu rằng ngoài vũ lực, một đế chế cần phải được quản lý bằng trí tuệ, sự kiên cường, lòng nhẫn nại và các đồng minh nếu muốn trường tồn. Bà đã gây dựng các liên minh đa sắc tộc, chờ đợi nhiều năm để hạ gục những kẻ thù như Ngao Bái, và ưu tiên sự ổn định quốc gia lên trên tham vọng cá nhân.
Giống như cách bà từng dạy dỗ Khang Hi, Khang Hi sau này đã đích thân nuôi dạy cháu nội của mình là Càn Long.
“Nếu không có tổ mẫu Thái hoàng thái hậu, ta tuyệt đối không thể có được ngày hôm nay”, Khang Hi kết luận.
Cuối tuần qua (21.6), Colombia đã trải qua cuộc bầu cử tổng thống với kết quả sít sao. AP dẫn kết quả từ cơ quan bầu cử cho biết, với 99,9% số phiếu được kiểm, ông Abelardo de la Espriella đã vượt qua ứng viên đối lập Ivan Cepeda, với tỷ lệ phiếu bầu 49,7% so với 48,7%. Tính đến chiều qua, dù giới chức chưa chính thức tuyên bố người chiến thắng, kết quả này được xem là dấu chấm hết cho các chính sách của đương kim Tổng thống cánh tả Gustavo Petro.
Ông Cepeda (đồng minh thân cận của Tổng thống Petro) tuyên bố không công nhận kết quả và chuẩn bị hồ sơ khiếu nại tại hơn 30.000 điểm bỏ phiếu. Truyền thông Mỹ lưu ý rằng lịch sử Colombia chưa từng ghi nhận việc kiểm phiếu lại có thể lật ngược kết quả bầu cử tổng thống, song động thái này báo hiệu một giai đoạn chuyển giao quyền lực nhiều chông gai trước ngày nhậm chức 7.8 tới.
Theo Reuters, chiến thắng của ông de la Espriella gây chú ý lớn bởi ông là một nhân tố hoàn toàn mới trên chính trường. Ở tuổi 48, ông là luật sư và doanh nhân có tiếng khi sở hữu nhiều thương hiệu đa ngành từ hãng luật, thời trang nam, rượu vang đến bất động sản. Trong khi đó, ông chưa từng nắm giữ chức vụ nào trong chính quyền Colombia.
Thông điệp chủ đạo trong suốt chiến dịch tranh cử của ông Abelardo de la Espriella (người được phe ủng hộ đặt biệt danh "Mãnh hổ") là cam kết dùng "bàn tay sắt" với tội phạm, bao gồm trấn áp quân sự và xây dựng các siêu nhà tù. Ông cũng tuyên bố sẽ lật ngược chính sách mềm mỏng của Tổng thống Gustavo Petro với các nhóm vũ trang ở Colombia. Lập trường của ứng viên "tay ngang" nói trên đã nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Mỹ Donald Trump, người cũng từng đắc cử hồi năm 2016 khi không có kinh nghiệm chính trường. Viết trên mạng xã hội, ông Trump đã đăng tải lời chúc mừng: "Ông ấy thắng lớn rồi!".
Chiến thắng của ông de la Espriella không phải là một hiện tượng đơn lẻ mà là một phần trong "hiệu ứng domino" đánh dấu sự trở lại của các lãnh đạo cánh hữu tại Mỹ Latinh. Tờ The Washington Post chỉ ra từ Argentina, Chile, Ecuador, Bolivia đến Panama, các ứng viên bảo thủ đều liên tiếp giành chiến thắng trong vòng 3 năm qua với cùng lập trường, đó là trấn áp tội phạm và phục hồi nền kinh tế.
Diễn biến trên đảo ngược giai đoạn chính quyền cánh tả thống trị khu vực Mỹ Latinh hồi đầu thập niên 2020. Giới chuyên gia cho rằng sự chuyển dịch này gắn liền với các nỗ lực gia tăng ảnh hưởng của ông Donald Trump tại Nam Mỹ. Reuters ngày 22.6 dẫn lời Giáo sư Steven Levitsky - chuyên nghiên cứu khu vực Mỹ Latinh tại Đại học Harvard (Mỹ) - nhận định cục diện hiện nay "như sự hội tụ hiếm hoi của các vì sao dành cho ông Trump", khi hàng loạt chính phủ trong khu vực đều có chung hệ tư tưởng với nhà lãnh đạo Mỹ.
Sự trỗi dậy của các lãnh đạo cánh hữu cho thấy sự thay đổi lớn trong ưu tiên của cử tri. The Washington Post trích lời chuyên gia Sergio Guzman, Giám đốc Tổ chức nghiên cứu Colombia Risk Analysis ở Colombia, phân tích rằng nhiều nhóm cử tri bất mãn khi chính sách nhân nhượng với các nhóm vũ trang không hiệu quả. Do đó, phong cách chính trị đề cao hình ảnh cứng rắn đang đánh trúng tâm lý của nhóm cử tri này. Các chuyên gia cũng đồng tình rằng những ứng viên bảo thủ đang vận động bằng những thông điệp đơn giản, trực diện, tập trung vào cảm xúc thay vì những tuyên bố vĩ mô.
Dù vậy, giới quan sát cảnh báo những thách thức đang chờ đón chính phủ mới của Colombia cũng như phe bảo thủ ở Mỹ Latinh, vốn là khu vực có môi trường chính trị phức tạp. Làn sóng cánh hữu đã thành công trong việc giành lại quyền lực, thế nhưng bài toán duy trì sự ổn định quốc gia vẫn là một phép thử lớn.
Báo New York Times ngày 5/5 công bố cuộc phỏng vấn nhóm tình nguyện viên Ukraine đang sử dụng máy bay vận tải An-28 làm nhiệm vụ phòng không, cho thấy trên thân phi cơ được sơn tổng cộng 213 biểu tượng phi cơ không người lái (UAV) của Nga.
Phi công Timur Fatkullin tuyên bố đây là số lượng UAV Nga mà tổ lái An-28 đã bắn hạ, thêm rằng họ còn sơn các dấu phẩy để phân biệt đã đánh chặn được bao nhiêu mục tiêu trong mỗi lần xuất kích.
Máy bay được trang bị một khẩu súng máy do Mỹ sản xuất, có tốc độ bắn 3.000 phát mỗi phút.
"Mất khoảng 500 USD tiền đạn để hạ một UAV. Đây là món hời khi UAV đối phương có giá hàng chục nghìn USD mỗi chiếc, trong khi tên lửa phòng không để đối phó chúng có thể lên tới hàng triệu USD mỗi quả", New York Times cho hay.
Trước khi xung đột bùng phát, chiếc An-28 được dùng làm máy bay chở người nhảy dù. Valerey Slipkan, một phi công khác trong nhóm tình nguyện, bắt đầu hoán cải phi cơ để làm nhiệm vụ chiến đấu sau khi mất con trai trong những ngày đầu cuộc chiến.
"Khi tôi tới trụ sở chính của không quân, họ nói rằng 'Ông quá già rồi'. Nếu không được nhập ngũ, tôi sẽ tự tạo ra đội quân của riêng mình", Slipkan cho hay.
Kể từ giữa năm 2025, Ukraine đã cho phép và khuyến khích những người được miễn nghĩa vụ quân sự tham gia đối phó UAV Nga, trong bối cảnh lực lượng phòng không nước này không thể chặn hết phi cơ đối phương trong các đòn tập kích.
Các đơn vị tình nguyện thường nhận lệnh điều động và dữ liệu mục tiêu từ không quân Ukraine. "Trong tuần đầu tiên, chúng tôi đã bắn rơi hơn 15 UAV", Slipkan nói.
An-28 là sản phẩm của Cục Thiết kế Antonov, thực hiện chuyến bay thử đầu tiên năm 1969, đưa vào biên chế không quân Liên Xô và hãng hàng không dân dụng Aeroflot năm 1986. Tổng cộng 191 máy bay đã được xuất xưởng trong giai đoạn 1975-1993, trong đó 16 chiếc vẫn được sử dụng tại một số quốc gia trước năm 2016.
Phi cơ này là một trong những phương án giá rẻ được Ukraine sử dụng để đối phó UAV tầm xa Nga. Nhiều UAV đã bị phá hủy bằng súng máy gắn trên vận tải cơ An-28, giúp máy bay được đặt biệt danh là "thợ săn Geran".
Ukraine gần đây cải tiến dòng An-28 thành "tàu sân bay trên không" với khả năng phóng thiết bị bay không người lái (drone) đánh chặn từ giá treo dưới cánh. Phi cơ còn được trang bị cảm biến quang học, giúp tổ bay xác định vị trí UAV mục tiêu trước khi triển khai vũ khí đánh chặn.
Ngày 1-5, trả lời câu hỏi của phóng viên đề nghị cho biết phản ứng của Việt Nam trước việc Mỹ xác định Việt Nam là "quốc gia nước ngoài ưu tiên" trong báo cáo đánh giá thường niên về tình hình bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn cầu, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng nêu rõ:
"Thời gian qua, Việt Nam luôn hết sức nỗ lực trong bảo vệ sở hữu trí tuệ, cả trong hoàn thiện hệ thống quy định, nâng cao nhận thức của người dân, tăng cường hợp tác quốc tế với Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Mỹ và nhiều nước khác; kiên quyết chống, xử lý nghiêm các vi phạm sở hữu trí tuệ.
Đây vừa là ưu tiên cao, vừa là chủ trương, chính sách xuyên suốt của Việt Nam nhằm xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch và chuyển đổi mô hình tăng trưởng lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực chính.
Chúng tôi đề nghị phía Mỹ có đánh giá khách quan, cân bằng về nỗ lực và thành quả của Việt Nam trong lĩnh vực bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Việt Nam đang hợp tác rất tích cực, hiệu quả với Mỹ trong lĩnh vực này, sẵn sàng chia sẻ thông tin, làm rõ các chính sách, quy định của Việt Nam và cho rằng hai bên cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ để xử lý thỏa đáng những khác biệt, vì lợi ích hai nước và hướng tới xây dựng một khuôn khổ hợp tác kinh tế, thương mại ổn định, cân bằng, bền vững".
Ngày 30-4, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã công bố Báo cáo đặc biệt 301 năm 2026 về tính đầy đủ và hiệu quả của việc bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ (IP) của các đối tác thương mại của Mỹ.
USTR đã xem xét hơn 100 đối tác thương mại cho báo cáo năm nay, xác định Việt Nam thuộc danh sách "quốc gia nước ngoài ưu tiên" (PFC) và đưa 25 nước khác vào danh sách "Theo dõi ưu tiên" hoặc danh sách "Theo dõi".
Theo trang web của USTR, do Việt Nam bị đưa vào danh sách PFC, cơ quan này sẽ quyết định trong vòng 30 ngày liệu có khởi xướng các cuộc điều tra theo điều 301 của Luật Thương mại năm 1974 hay không.
Các căn cứ được nêu trong báo cáo công bố ngày 30-4 sẽ được dùng làm cơ sở cho việc xác định Việt Nam có là nước có vấn đề về sở hữu trí tuệ hay không.
Nếu USTR khởi xướng điều tra, cơ quan này sẽ yêu cầu tham vấn với Việt Nam và tìm cách giải quyết các vấn đề dẫn đến việc Việt Nam bị gắn mác PFC.
6 quốc gia nằm trong danh sách "Theo dõi ưu tiên" năm nay gồm Chile, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Nga và Venezuela. USTR sẽ tìm cách tích cực tham vấn với các quốc gia này khi thích hợp.
19 đối tác thương mại nằm trong danh sách "Theo dõi" và cần được chú ý song phương để giải quyết các vấn đề sở hữu trí tuệ cơ bản gồm: Algeria, Argentina, Barbados, Belarus, Bolivia, Brazil, Canada, Colombia, Ecuador, Ai Cập, Liên minh châu Âu, Guatemala, Mexico, Pakistan, Paraguay, Peru, Thái Lan, Trinidad và Tobago và Thổ Nhĩ Kỳ.
