Trong bối cảnh thị trường IT biến động mạnh do tác động của AI, một nhóm sinh viên tại Học viện Công nghệ bưu chính viễn thông (PTIT) đã tham gia trực tiếp vào dự án thương mại, giải quyết nhu cầu thực cho Zenify, doanh nghiệp IT có tiếng trong lĩnh vực CRM.
Ngành IT không còn là lựa chọn an toàn tuyệt đối khi hơn 700.000 việc làm toàn cầu bị cắt giảm trong 3 năm qua; hơn 20% trong số đó liên quan đến AI. Theo khảo sát tại Việt Nam (2024), tỷ lệ sa thải tại TP.HCM là 22,2% và 14,7% nhân sự tại Hà Nội bị giảm phúc lợi.
Tuy nhiên, thị trường không thiếu việc làm mà chỉ đang thanh lọc những “thợ code” lặp đi lặp lại. Ngược lại, các vị trí chuyên trách AI toàn cầu tăng 81% và 46% doanh nghiệp Việt coi việc tuyển dụng chuyên gia AI, nhân tài số có tư duy làm chủ là ưu tiên hàng đầu.
Việt Nam đã xác định AI là công nghệ chiến lược quốc gia, chấm dứt thời của “thợ code” giá rẻ. Ngành IT vẫn nhiều cơ hội nhưng chỉ dành cho người biết thích ứng, với yếu tố then chốt là trải nghiệm thực tế.
Hiện tại, chỉ 35% trong số 57.000 sinh viên CNTT ra trường đáp ứng được yêu cầu doanh nghiệp, 65% còn lại phải đào tạo lại. Để xóa bỏ khoảng cách này, các đại học lớn như NJIT (Mỹ) đã bắt tay với Amazon Web Services, đẩy thẳng sinh viên vào làm việc trực tiếp trên hạ tầng AI thực tế của doanh nghiệp thay vì bài tập mô phỏng.
Tại Việt Nam, Học viện Công nghệ bưu chính viễn thông (PTIT) đang triển khai mô hình “học đi đôi với hành” chuẩn quốc tế. Sinh viên không làm đồ án mô phỏng mà trực tiếp tham gia vào các dự án thương mại từ doanh nghiệp: tự lập team, phân vai và vận hành như một công ty thu nhỏ.
Tiêu biểu là dự án AI Zenify do nhóm sinh viên Chương trình CNTT định hướng ứng dụng (UDU) thuộc PTIT thực hiện. Đề bài đến từ đối tác Zenify – Công ty công nghệ cung cấp giải pháp AI, CRM với doanh thu năm 2025 đạt 106 tỉ đồng.
Thực tế tại Việt Nam, dữ liệu doanh nghiệp phân tán qua nhiều kênh, dễ mất mát và sai sót, làm giảm 20 – 30% năng suất. Dù vậy, các doanh nghiệp vẫn đắn đo vì giải pháp quốc tế chi phí cao, chưa tối ưu cho tiếng Việt và văn hóa kinh doanh nội địa.
Đây chính xác là khoảng trống mà Zenify và nhóm sinh viên PTIT đã tận dụng và tạo nên điểm khác biệt.
“Từ năm nhất, em đã được học nền tảng tư duy khá kỹ. Nhưng nhìn xung quanh thấy bạn bè có giải thưởng lớn nhỏ, đi thực tập ở các tập đoàn IT, em cũng muốn được ‘chạm’ vào thứ gì đó thật, không chỉ học trên lớp rồi thôi”.
Nhóm đã bắt tay vào xây dựng hệ sinh thái AI Zenify, bao gồm Chatbot chăm sóc khách hàng và Dashboard quản lý dữ liệu dành riêng cho doanh nghiệp Việt. Giải pháp được thiết kế để phù hợp với văn hóa kinh doanh và mức chi phí trong nước, thứ mà các nền tảng AI quốc tế khó có được.
“Khi tham gia dự án Zenify, em mới thực sự hiểu “làm thật” là gì. Khối lượng công việc, áp lực, những vấn đề không có trong sách phức tạp hơn em tưởng. Càng thử thách em và các bạn trong nhóm càng quyết tâm phải tạo ra được một giải pháp hiệu quả.
Em may mắn có thầy cô hướng dẫn tận tình, anh chị doanh nghiệp tạo điều kiện, và một đội toàn người ‘cháy’ hết mình. Chúng em hiểu người dùng cần gì, hiểu startup đau đầu ở đâu khi xây hệ thống và vì vậy em tự tin với sản phẩm mình làm ra.
Dự án này không chỉ giúp chúng em thực chiến hơn. Nó giúp em biết mình thực sự cần gì để đi được tới mục tiêu của bản thân”.
Hiện giải pháp đã triển khai tại một số doanh nghiệp, đồng thời nhóm thực hiện cũng đang hoàn tất quá trình bảo hộ tại Cục Sở hữu trí tuệ.
“AI không làm giảm đi cơ hội việc làm, mà ngược lại – nó tái cấu trúc thị trường lao động theo chiều hướng tích cực hơn: tạo ra nhiều vị trí việc làm mới với giá trị cao hơn, đồng thời là động lực buộc mỗi cá nhân phải tự thích ứng, không ngừng học hỏi và nâng cấp bản thân. Trong kỷ nguyên AI, con người không bị thay thế bởi máy móc, nhưng sẽ bị đào thải bởi chính những con người có tư duy làm chủ AI để thay thế những mắt xích đã yếu”, thầy Phan Lý Huỳnh, giảng viên, tiến sĩ Công nghệ thông tin, chia sẻ.
Đây cũng là năm thứ hai V-ACT đổi mới định dạng đề theo tinh thần của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Để chinh phục kết quả tối ưu, chuyên gia luyện thi dành nhiều lời khuyên về điều cần chuẩn bị ở những ngày cuối, cũng như trong quá trình làm bài.
Một trong những điểm khó ăn nhất của V-ACT là yêu cầu thí sinh (TS) phải có khối kiến thức bao quát tất cả lĩnh vực, thậm chí là ở những môn mình không học trên trường, theo thầy Nguyễn Võ Minh Tâm - đồng sáng lập TTE-The Learning Center tại TP.HCM. Vì thế, điều then chốt là áp dụng nguyên tắc "vết dầu loang", tức ưu tiên giải quyết nhanh, chính xác phần thi thế mạnh trước khi sang những phần khác.
Riêng với những môn không học trong tổ hợp mà vẫn thi, thầy Tâm cho rằng bí quyết không nằm ở việc học thuộc lòng, mà ở kỹ năng đọc hiểu. TS cần bình tĩnh phân tích các đoạn thông tin được cung cấp trong đề để suy luận đáp án phù hợp. "Với áp lực 120 câu hỏi làm trong 150 phút, việc kiểm soát thời gian hợp lý là yếu tố sống còn. Và hãy nhớ đừng bỏ trống câu nào vì bài thi sẽ không trừ điểm nếu trả lời sai", giáo viên (GV) này nhấn mạnh.
Thầy Tâm cũng thông tin những câu hỏi trong đề V-ACT không có mức điểm cố định như nhau mà sẽ có trọng số khác nhau tùy độ khó và độ phân biệt. Vì thế, khôn ngoan nhất là không sa lầy quá lâu vào một vài câu hóc búa với tâm lý làm câu khó sẽ được nhiều điểm hơn. Thay vào đó, TS nên ưu tiên làm các câu dễ và trung bình trước để tích lũy tối đa điểm số nền tảng.
Đồng tình, thầy Đặng Duy Hùng, quản lý hệ thống luyện thi Helius Education tại TP.HCM, khuyên TS áp dụng "quy tắc 20 giây", tức đọc đề xong mà 20 giây sau vẫn chưa thể tìm ra được hướng giải thì hãy bỏ qua ngay. Bởi còn rất nhiều câu khác đang chờ và đừng kẹt lại ở một câu "siêu khó hoặc siêu tốn thời gian" mà bỏ lỡ 3 câu dễ khác chưa kịp làm. Tuyệt đối không bỏ sót câu nào trong quá trình làm bài, thầy nói thêm.
Thầy Hùng cho biết vì phần thi sử dụng ngôn ngữ (tiếng Việt, tiếng Anh) và toán học (toán phổ thông, tư duy logic và phân tích số liệu) chiếm hơn 80% số lượng câu hỏi trong đề nên chỉ cần làm trọn vẹn 2 phần này là TS đã có thể đạt mức điểm tương đối cao. Trong khi đó, phần tư duy khoa học đều ở dạng đọc hiểu, yêu cầu TS giải quyết vấn đề nên sẽ không quá phức tạp. "Theo tôi các câu phân tích số liệu và phần tư duy khoa học thật ra là loại có thể dễ ăn điểm nhất. Các bạn không nên bỏ qua và hãy làm nó khi não tỉnh táo nhất", thầy Hùng lưu ý.
Thạc sĩ Bùi Văn Công, GV luyện thi V-ACT trực tuyến ở TP.HCM, cho rằng sức bền cũng là một yếu tố phải chú trọng. Từ thực tế quan sát, thầy Công nhận thấy không ít bạn chỉ mới làm được 2/3 thời lượng đã tỏ ra uể oải, mệt mỏi và muốn buông bút. "Sự chuẩn bị về mặt sức khỏe cho kỳ thi V-ACT cũng đặc biệt quan trọng, bên cạnh yếu tố kiến thức", thạc sĩ Công chia sẻ.
Nam GV lưu ý thêm một lỗi TS hay mắc là không đọc kỹ đề, nhất là ở những câu liên quan yếu tố phủ định. Ví dụ đề hỏi đâu là câu trả lời "không đúng", song khi đọc câu trả lời các bạn thấy ý nào đúng là chọn ngay.
"TS cũng hay thắc mắc mỗi phần thi nên dành bao nhiêu thời lượng là đủ. Theo tôi, vấn đề này không có mẫu số chung cho tất cả mà sẽ tùy vào năng lực của từng em. Phù hợp nhất là thời lượng trung bình các em dành ra cho mỗi phần trong quá trình luyện đề", thầy Công chia sẻ, đồng thời khuyến nghị TS nên ưu tiên làm phần tư duy khoa học đầu tiên bởi ngữ liệu đề tuy dài nhưng lại dễ.
Theo Bộ GD&ĐT, năm 2025 có hơn 1,16 triệu thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT, trong đó gần 850.000 thí sinh đăng ký xét tuyển đại học với hơn 7,6 triệu nguyện vọng. Điều này cho thấy học sinh và phụ huynh đang cân nhắc kỹ lưỡng hơn trong quá trình lựa chọn trường.
Không chỉ học phí, các khoản chi cho sinh hoạt, tài liệu học tập và trải nghiệm nghề nghiệp trong suốt 4 năm đại học cũng là bài toán cần được chuẩn bị từ sớm. Vì vậy, các chính sách học bổng và hỗ trợ tài chính đang trở thành một trong những tiêu chí được nhiều gia đình quan tâm khi lựa chọn môi trường học tập.
Năm 2026, Trường đại học Hùng Vương TP.HCM (DHV) triển khai quỹ học bổng dành cho tân sinh viên với tổng giá trị 75 tỉ đồng. Thông qua hệ thống học bổng đa dạng, DHV mong muốn tạo thêm điều kiện để thí sinh có cơ hội theo đuổi ngành học phù hợp, phát huy thế mạnh của bản thân và an tâm xây dựng hành trình đại học lâu dài.
Theo đại diện nhà trường, đây là chính sách nhằm tạo điều kiện để người học tiếp cận môi trường đào tạo chất lượng, đồng thời giảm bớt áp lực tài chính cho gia đình trong giai đoạn đầu bước vào đại học.
Điểm nhấn trong hệ thống học bổng DHV năm nay là Học bổng Tài năng, hỗ trợ lên đến 100% học phí toàn khóa dành cho những thí sinh có thành tích nổi bật trong học tập, nghiên cứu khoa học, văn hóa, nghệ thuật hoặc thể thao. Bên cạnh đó, Học bổng Hào khí Hùng Vương hỗ trợ đến 80% học phí học kỳ I, giúp tân sinh viên giảm đáng kể chi phí ngay trong năm học đầu tiên.
Đối với các ngành học mới, có nhu cầu nhân lực cao trong tương lai như Trí tuệ nhân tạo, Công nghệ tài chính hay Ngôn ngữ Nhật/Hàn, DHV triển khai Học bổng Ngành Tiên phong, hỗ trợ 50% học phí năm học đầu tiên, nhằm khuyến khích người học tiếp cận các lĩnh vực giàu tiềm năng phát triển.
Ngoài ra, chương trình Đôi bạn cùng tiến cũng mang đến cơ hội hỗ trợ đến 50% học phí học kỳ II cho nhóm thí sinh cùng đăng ký và nhập học tại trường.
Thí sinh lớp 12 tìm hiều học bổng tại ngày hội tư vấn tuyển sinh cao đẳng, đại học năm 2026 - Ảnh: DHV
Việc đa dạng hóa các loại học bổng cho thấy định hướng của DHV không chỉ tập trung vào tuyển sinh mà còn hướng đến việc tạo điều kiện để nhiều học sinh có thể tiếp cận giáo dục đại học với chi phí phù hợp hơn.
Bên cạnh học bổng, DHV còn phối hợp triển khai chương trình UniBridge - hệ sinh thái hỗ trợ tân sinh viên thông qua các gói hỗ trợ học phí từ 2 đến 5 triệu đồng. Các chính sách này được áp dụng song song với học bổng tuyển sinh, giúp gia tăng quyền lợi tài chính cho người học. Đặc biệt, thí sinh đăng ký DHV ở nguyện vọng 1 còn được hưởng thêm các chính sách ưu tiên riêng của nhà trường.
Lễ ký kết hợp tác triển khai Unibridge 2026: mở rộng hệ sinh thái đồng hành cùng tân sinh viên 2026 - Ảnh: DHV
Theo đại diện DHV, chính sách hỗ trợ tài chính chỉ là một phần trong hệ sinh thái đồng hành cùng sinh viên mà nhà trường đang triển khai.
Năm 2026, DHV tuyển sinh 20 ngành học với hơn 50 chương trình đào tạo thuộc các lĩnh vực kinh tế, công nghệ, tài chính, ngôn ngữ, luật, truyền thông, du lịch và khoa học sức khỏe. Nhà trường áp dụng 5 phương thức xét tuyển linh hoạt nhằm tạo thêm cơ hội cho thí sinh tiếp cận ngành học mong muốn.
Song song đó, DHV tiếp tục duy trì chính sách không tăng học phí trong suốt khóa học, giúp phụ huynh chủ động hơn trong việc hoạch định kế hoạch tài chính dài hạn.
Tại DHV, rào cản tài chính không trở thành trở ngại đối với những học sinh có năng lực và khát vọng học tập - Ảnh: DHV
Trong bối cảnh tuyển sinh đại học ngày càng cạnh tranh, việc chủ động tìm hiểu và đăng ký xét tuyển từ sớm không chỉ giúp thí sinh mở rộng cơ hội vào ngành học mong muốn mà còn tăng khả năng tiếp cận các chương trình học bổng và hỗ trợ tài chính.
Với quỹ học bổng 75 tỉ đồng, chương trình UniBridge cùng nhiều chính sách đồng hành, DHV hướng tới việc giảm bớt rào cản tài chính để nhiều học sinh có thể tiếp cận môi trường đại học phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp của mình.
Số liệu thống kê sau khi kết thúc đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT của Bộ GD-ĐT cho thấy năm 2026 có khoảng 1,2 triệu thí sinh (TS) đăng ký dự thi, thì chỉ hơn 8.000 em đăng ký miễn thi ngoại ngữ, chiếm chưa đến 0,7%. So với những năm trước, năm nay số lượng này giảm "sốc", bởi có năm TS đăng ký miễn thi môn ngoại ngữ lên tới 67.000 em.
Thạc sĩ Nguyễn Thanh Hải, Hiệu trưởng Trường THPT Trương Định, Đồng Tháp, cho biết: "Nếu năm 2025 trường có khoảng 20 em thì năm nay không có em nào đăng ký. Các em có chứng chỉ vẫn chọn thi để xét tuyển".
Thầy Nguyễn Hùng Khương, Hiệu trưởng Trường THPT Ernst Thälmann (TP.HCM), cũng thông tin năm trước có 10 học sinh (HS) đăng ký miễn thi ngoại ngữ thì năm nay chỉ có 1. Theo cô Đinh Hồ Mỹ Ngọc, Hiệu trưởng Trường THPT Trần Văn Kiết (Vĩnh Long), trường cũng có một số em có chứng chỉ ngoại ngữ (CCNN) nhưng không em nào đăng ký miễn thi.
Lý giải về việc này, thạc sĩ Nguyễn Thanh Hải nhận định có 2 nguyên nhân. Thứ nhất, chính sách xét tốt nghiệp và xét tuyển ĐH thay đổi. Từ năm 2025 IELTS 4.0 hoặc CCNN tương đương không còn được quy đổi thành 10 điểm trong xét tốt nghiệp. Năm nay, trong xét tuyển ĐH, CCNN không còn nhiều lợi thế như trước. Các em chỉ được cộng tối đa 1,5 điểm vào tổng điểm xét tuyển, hoặc được quy đổi sang điểm môn ngoại ngữ theo quy định của mỗi trường chứ không được cùng lúc vừa quy đổi vừa cộng điểm.
Thứ hai, một số trường ĐH không còn dùng CCNN để xét tuyển độc lập mà bắt buộc phải có điểm thi để xét tuyển hoặc kết hợp với các tiêu chí khác như điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm học bạ hay kết quả đánh giá năng lực. "Nếu như vẫn còn nhiều lợi thế như mọi năm, HS có CCNN thường chọn miễn thi vì không cần thi ngoại ngữ vẫn được 10 điểm trong xét tốt nghiệp, và vẫn có thể xét tuyển vào nhiều trường ĐH bằng chứng chỉ", thạc sĩ Hải nhận định.
Tương tự, thầy Khương cũng cho rằng số lượng HS sử dụng CCNN để miễn thi giảm chủ yếu do quy chế xét tuyển ĐH năm 2026 thay đổi. "TS chỉ được sử dụng chứng chỉ theo một trong 2 hình thức: quy đổi sang điểm hoặc cộng điểm khuyến khích (tối đa 1,5 điểm trên thang 30), không được áp dụng đồng thời cả hai như trước. Bên cạnh đó, một số trường ĐH hiện nay vẫn sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển, không quy đổi CCNN quốc tế, nên các em lựa chọn dự thi môn ngoại ngữ để tăng cơ hội xét tuyển và đảm bảo phù hợp với nhiều phương thức tuyển sinh khác nhau", thầy Khương cho biết.
Ngoài ra, theo lãnh đạo các trường THPT, TS có năng lực ngoại ngữ thì thường thi sẽ đạt điểm cao, lúc đó các em vẫn được cộng điểm trong tổ hợp xét tuyển nên nhiều em vẫn không chọn miễn thi ngoại ngữ.
Kỳ tuyển sinh những năm trước, Thanh Niên từng có nhiều loạt bài phản ánh những bất cập của chính sách tuyển sinh, trong đó CCNN như một tấm vé ưu tiên với nhiều quyền lợi khiến TS vùng sâu, vùng xa, TS không có điều kiện tài chính để học và thi CCNN quốc tế chịu nhiều thiệt thòi; đồng thời đưa ra những đề xuất thay đổi để đảm bảo công bằng cho mọi TS.
Tiến sĩ Trần Hữu Duy, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Đà Lạt, nhận định sự thay đổi của Bộ GD-ĐT từ năm 2025, đặc biệt là năm nay, đối với CCNN trong xét tốt nghiệp và xét ĐH là hoàn toàn đúng đắn.
Cùng quan điểm, thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng, Phó giám đốc Trung tâm tuyển sinh và quan hệ doanh nghiệp Trường ĐH Tài chính - Marketing, cho rằng việc giảm lợi thế của CCNN trong xét tuyển ĐH, đồng thời bỏ quy đổi IELTS 4.0 và tương đương thành điểm 10 trong xét tốt nghiệp, về cơ bản là một điều chỉnh hợp lý nhằm hướng đến sự công bằng hơn trong tiếp cận giáo dục.
"Trước đây, khi CCNN được ưu tiên lớn, vô hình trung tạo ra khoảng cách giữa nhóm TS có điều kiện kinh tế, có thể đầu tư học và thi IELTS/TOEFL, với nhóm TS ở vùng sâu, vùng xa hoặc điều kiện hạn chế. Việc điều chỉnh chính sách giúp giảm bớt lợi thế mang tính điều kiện, đưa mặt bằng đánh giá về gần hơn với năng lực học tập thực tế của đa số TS", thạc sĩ Phụng chia sẻ.
Thạc sĩ, nghiên cứu sinh Châu Thế Hữu, giảng viên Trường ĐH Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM, cũng cho rằng đây là sự điều chỉnh đúng đắn, hướng đến sự công bằng trong tuyển sinh với TS ở vùng sâu, vùng xa. "Bên cạnh đó, khuyến khích HS phải chú trọng nhiều hơn vào chương trình THPT vốn mang tính toàn diện và phổ cập hơn. Về mặt quản lý giáo dục, điều này cũng giúp hạn chế tình trạng "lạm phát" trong luyện thi chứng chỉ vốn mập mờ và khó kiểm soát về chất lượng lẫn trình độ của nơi giảng dạy", thạc sĩ Hữu cho hay.
