Tuy nhiên tại Việt Nam, nhận thức về vai trò của giấc ngủ vẫn còn nhiều hạn chế, không ít người xem nhẹ các rối loạn giấc ngủ hoặc tự điều trị sai cách.
Đây là thông tin được các chuyên gia nhấn mạnh tại Hội nghị y học giấc ngủ quốc tế Việt – Pháp lần thứ nhất và Hội nghị khoa học lần thứ VII của Hội Y học giấc ngủ Việt Nam, diễn ra ngày 20-6 tại Hà Nội.
Phát biểu tại hội nghị, PGS.TS Nguyễn Viết Nhung, Phó chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, cho biết y học giấc ngủ tại Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây.
Theo ông Nhung, xu hướng của y học hiện đại cho thấy giấc ngủ không còn được xem đơn thuần là một trạng thái sinh lý, mà đã trở thành một chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe cá nhân và sức khỏe cộng đồng.
“Chất lượng giấc ngủ liên quan chặt chẽ đến sức khỏe hô hấp, tim mạch, chuyển hóa, sức khỏe tâm thần, khả năng học tập, năng suất lao động, an toàn giao thông, chất lượng cuộc sống và tuổi thọ của con người”, ông Nhung nhấn mạnh.
Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số, các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, các rối loạn giấc ngủ…, đặc biệt là hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ đang trở thành một vấn đề y tế công cộng đáng quan tâm, nhưng vẫn chưa được phát hiện và điều trị đầy đủ.
Theo các chuyên gia, nhiều người mắc hội chứng này chưa được chẩn đoán kịp thời, làm tăng nguy cơ tai nạn giao thông, giảm năng suất lao động và tạo thêm gánh nặng cho hệ thống y tế cũng như xã hội.
“Mỗi người dành khoảng một phần ba cuộc đời để ngủ. Một giấc ngủ khỏe mạnh không chỉ giúp phục hồi thể chất và tinh thần, mà còn là nền tảng cho học tập, sáng tạo, năng suất lao động và hạnh phúc”, ông Nhung nói.
Chia sẻ thêm với Tuổi Trẻ Online, PGS.TS Dương Quý Sỹ, Chủ tịch Hội Y học giấc ngủ Việt Nam, cho biết sau gần 7 năm hoạt động kể từ khi thành lập, nhận thức của cộng đồng về sức khỏe giấc ngủ đã có nhiều chuyển biến nhưng vẫn còn rất nhiều hiểu lầm.
Một trong những quan niệm phổ biến là xem nhẹ thời lượng và chất lượng giấc ngủ. Ông Sỹ khuyến cáo trẻ em cần ngủ khoảng 9-10 giờ mỗi ngày; người trưởng thành nên ngủ ít nhất 6-7 giờ, còn người cao tuổi ngủ tối thiểu 6 giờ để đảm bảo sức khỏe.
Bên cạnh đó nhiều người vẫn duy trì các thói quen gây ảnh hưởng đến giấc ngủ như sử dụng điện thoại, máy tính hoặc xem tivi ngay trước khi đi ngủ; uống cà phê, rượu bia hay các chất kích thích vào buổi tối.
Ông khuyến cáo người dân nên hạn chế sử dụng thiết bị điện tử ít nhất một giờ trước khi ngủ, và tránh các chất kích thích từ 4-6 giờ trước giờ đi ngủ để cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Một thực trạng đáng lo ngại khác là nhiều người bị mất ngủ kéo dài nhưng tự ý sử dụng thuốc ngủ. Theo ông, với tình trạng mất ngủ mạn tính kéo dài trên ba tháng, giải pháp tối ưu không phải là lạm dụng thuốc, mà là thay đổi hành vi, thực hiện vệ sinh giấc ngủ và điều chỉnh nhận thức về giấc ngủ.
“Chăm sóc sức khỏe giấc ngủ hoàn toàn có thể trở thành một trong những giải pháp góp phần nâng cao tầm vóc người Việt, bởi hormone tăng trưởng được tiết ra chủ yếu trong giấc ngủ sâu của trẻ”, ông Sỹ cho biết.
Đó cũng là lý do hội nghị năm nay lựa chọn chủ đề “Ưu tiên cho sức khỏe giấc ngủ”, với kỳ vọng đưa chăm sóc giấc ngủ trở thành một trong những ưu tiên của ngành y tế trong thời gian tới. Hội nghị có sự tham gia của nhiều chuyên gia hàng đầu từ Hiệp hội Y học giấc ngủ thế giới, Hội Nghiên cứu giấc ngủ Pháp, Hội Y học giấc ngủ châu Á và Hiệp hội Bệnh phổi Pháp – Việt.
Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp với cà phê. Có những thức uống khác vẫn hỗ trợ duy trì năng lượng và giúp não bộ tập trung tốt hơn khi bắt đầu ngày mới, theo trang sức khỏe Health.
Não bộ chứa khoảng 75% là nước. Khi cơ thể thiếu nước, khả năng suy nghĩ, ghi nhớ và tập trung có thể suy giảm đáng kể.
Theo đó, chỉ cần không uống nước trong khoảng 12 giờ, mức độ tỉnh táo và tốc độ phản ứng đã giảm xuống.
Một nghiên cứu trên tạp chí IJERPH năm 2021 cũng ghi nhận rằng việc uống nước trước khi đi ngủ và thêm 500 ml vào buổi sáng giúp cải thiện sự tỉnh táo và khả năng phản ứng của cơ thể.
Vì vậy, một cốc nước sau khi thức dậy là cách đơn giản để hỗ trợ hoạt động của não bộ ngay từ đầu ngày.
Trà xanh chứa caffeine và L-theanine, một loại axit amin có lợi cho não bộ. Sự kết hợp giữa hai hợp chất này giúp tăng khả năng tập trung hiệu quả hơn so với chỉ sử dụng caffeine. Trong khi caffeine kích thích não bộ hoạt động mạnh hơn, L-theanine lại giúp tinh thần thư giãn và dễ chịu.
Ngoài ra, trà xanh chứa ít caffeine hơn cà phê. Một tách trà xanh có khoảng 30 mg caffeine, thấp hơn nhiều so với khoảng 92 mg trong một tách cà phê. Điều này giúp giảm nguy cơ xuất hiện cảm giác bồn chồn hoặc khó chịu do tiêu thụ quá nhiều caffeine.
Trà xanh còn giàu chất chống oxy hóa catechin, có tác dụng hỗ trợ chức năng não và giảm tình trạng viêm trong cơ thể.
Matcha là loại trà xanh được nghiền từ toàn bộ lá trà thành bột mịn.
Do sử dụng trọn vẹn lá trà nên matcha cung cấp nhiều caffeine và L-theanine hơn trà xanh pha thông thường. Nhờ đó, thức uống này có thể giúp duy trì sự tỉnh táo và tập trung trong thời gian dài hơn.
Ca cao nóng không chứa nhiều caffeine nhưng lại là nguồn cung cấp theobromine khá tốt.
Một nghiên cứu trên tạp chí BMC Nutrition năm 2017 cho thấy ca cao pha nóng giúp giảm các sai sót xảy ra trong quá trình tập trung.
Khi kết hợp thêm caffeine, khả năng tập trung tiếp tục được cải thiện và cảm giác căng thẳng thường gặp khi chỉ dùng caffeine cũng giảm đi.
Đây là lựa chọn phù hợp cho những ai muốn bắt đầu ngày mới bằng một thức uống ấm và dễ uống.
Não bộ sử dụng glucose làm nguồn năng lượng chính. Khi đường huyết tăng giảm thất thường, sự minh mẫn và khả năng tập trung cũng bị ảnh hưởng.
Các bữa ăn cân bằng giúp hạn chế tình trạng tụt năng lượng đột ngột trong ngày. Trong nhóm đồ uống, sinh tố giàu protein và không bổ sung đường có thể hỗ trợ cung cấp năng lượng ổn định hơn.
So với các loại nước tăng lực chứa nhiều đường và caffeine, sinh tố giàu protein giúp cơ thể duy trì sự tỉnh táo trong thời gian dài mà không gây cảm giác mệt mỏi sau đó.
Đây là mức xử phạt cao nhất đối với hành vi phá thai do lựa chọn giới tính, quy định tại Nghị định 90/2026 Chính phủ vừa ban hành. Nghị định này được cho là quy định xử phạt nghiêm khắc việc lựa chọn giới tính thai nhi, với các mức chế tài tăng dần tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
Cụ thể, người mang thai tự nguyện phá thai vì lý do lựa chọn giới tính có thể bị phạt từ 5 đến 7 triệu đồng. Trường hợp dụ dỗ, lôi kéo người mang thai thực hiện hành vi này, mức phạt tăng lên 7-10 triệu đồng.
Nếu hành vi mang tính ép buộc, mức xử phạt cao hơn. Người đe dọa, uy hiếp tinh thần để buộc phá thai vì lựa chọn giới tính bị phạt từ 10 đến 15 triệu đồng; còn sử dụng vũ lực sẽ bị phạt từ 15 đến 20 triệu đồng.
Các hành vi liên quan đến cung cấp hoặc hướng dẫn sử dụng thuốc, hóa chất để phá thai khi biết rõ mục đích lựa chọn giới tính có thể bị phạt từ 20 đến 25 triệu đồng. Mức phạt cao nhất, từ 25 đến 30 triệu đồng, áp dụng đối với người trực tiếp thực hiện hành vi phá thai trong trường hợp biết rõ lý do lựa chọn giới tính.
Các cá nhân, tổ chức vi phạm có thể chịu hình thức phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động hoặc chứng chỉ hành nghề từ 3 đến 12 tháng, tùy hành vi. Cơ sở kinh doanh dược có thể bị đình chỉ hoạt động từ một đến ba tháng nếu vi phạm quy định liên quan.
Các quy định này nhằm tăng cường kiểm soát, ngăn chặn tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, đồng thời bảo vệ quyền và giá trị nhân văn trong chăm sóc sức khỏe sinh sản.
Bên cạnh đó, các hành vi liên quan đến chẩn đoán, tiết lộ và can thiệp nhằm lựa chọn giới tính thai nhi cũng bị kiểm soát chặt chẽ. Nhiều mức xử phạt được quy định nhằm ngăn chặn tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.
Cụ thể, hành vi bói toán để xác định giới tính thai nhi có thể bị phạt từ 5 đến 7 triệu đồng. Các hình thức chẩn đoán như bắt mạch, siêu âm, xét nghiệm để tiết lộ hoặc cung cấp thông tin về giới tính thai nhi nếu không thuộc trường hợp pháp luật cho phép, bị xử phạt nặng hơn, từ 7 đến 15 triệu đồng. Đồng thời, người vi phạm có thể bị tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động hoặc chứng chỉ hành nghề từ 1 đến 3 tháng.
Các hành vi như hướng dẫn, chỉ định sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc các chế phẩm nhằm tác động đến quá trình thụ thai để lựa chọn giới tính; cung cấp các sản phẩm, dụng cụ phục vụ mục đích này; hoặc nghiên cứu phương pháp lựa chọn giới tính trái phép có thể bị xử phạt từ 20 đến 25 triệu đồng.
Thực tế, tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh ở nước ta ngày càng nghiêm trọng. Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách và giải pháp để kiểm soát nhưng tình trạng chưa được khắc phục. Từ năm 2021 đến 2024, tỷ số này lần lượt là 109,5; 109,7 và 110,7 bé trai trên 100 bé gái, liên tục vượt xa mức tự nhiên. Tình trạng mất cân bằng chủ yếu tập trung tại các tỉnh phía Bắc, đặc biệt vùng Đồng bằng sông Hồng.
Bác sĩ Mai Xuân Phương, Phó Vụ trưởng Truyền thông - Giáo dục, Tổng Cục Dân số, nay là Cục Dân số (Bộ Y tế), cho hay nhiều người Việt vẫn mang tâm lý chuộng con trai trong bối cảnh mức sinh giảm mạnh, hiện chỉ còn 1,91 con/phụ nữ trong khi con số lý tưởng là 2,1. Nhiều gia đình, khi chỉ sinh một con, đã tìm mọi cách để lựa chọn giới tính thai nhi.
Ngoài ra, văn hóa Nho giáo với quan niệm cần con trai để nối dõi tông đường, thờ cúng tổ tiên, cùng sự đánh giá thấp vai trò của nữ giới trong gia đình, xã hội, càng làm gia tăng chênh lệch giới tính. Việc tiếp cận dễ dàng các dịch vụ y tế để chẩn đoán hoặc lựa chọn giới tính thai nhi cũng dẫn đến tình trạng nạo phá thai vì lý do giới tính.
Việt Nam đặt mục tiêu đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, dưới 109 bé trai/100 bé gái vào năm 2030. Các chuyên gia cho rằng để đạt mục tiêu này cần thay đổi nhận thức và hành vi của người dân, khuyến khích sinh con theo quy luật tự nhiên.
Đồng thời, cần xây dựng chính sách hỗ trợ nâng cao vai trò, vị thế của phụ nữ và trẻ em gái trong gia đình, cộng đồng, xã hội. Bên cạnh đó, cần thực thi nghiêm các quy định pháp luật về kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh.
Ngày 9-4, ông Nguyễn Chí Thanh - Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Hà Tĩnh, cho biết ngành y tế và chính quyền địa phương đang tập trung toàn lực để khoanh vùng, không để dịch sốt xuất huyết Dengue lan rộng. Đồng thời thực hiện tốt công tác thu dung, khám và điều trị cho bệnh nhân.
Theo thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Tĩnh, từ ngày 3-4 đến nay, trên địa bàn tổ dân phố Hợp Tiến (phường Vũng Áng) xuất hiện 4 trường hợp mắc sốt xuất huyết Dengue. Đây được xác định là ổ dịch sốt xuất huyết Dengue đầu tiên trên địa bàn tỉnh từ đầu năm đến nay.
Bệnh nhân mắc đầu tiên là N.T.L.A. (28 tuổi, ngụ tổ dân phố Hợp Tiến, phường Vũng Áng). Ngày 3-4, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng sốt cao trên 38 độ C, kèm theo đau đầu dữ dội, chán ăn; đau cơ, đau khớp, đau nhức hai hố mắt.
Bệnh nhân đến một cơ sở y tế tại địa phương thăm khám, làm test nhanh sốt xuất huyết cho kết quả dương tính với NS1Ag. Đến ngày 7-4, tại tổ dân phố Hợp Tiến ghi nhận thêm 3 bệnh nhân mắc sốt xuất huyết có kết quả dương tính với NS1Ag.
Ngay sau khi có thông tin về trường hợp mắc sốt xuất huyết, lãnh đạo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Tĩnh phối hợp với chính quyền địa phương triển khai khẩn cấp các biện pháp phòng, chống dịch nhằm không để dịch lây lan ra diện rộng.
Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Hà Tĩnh đề nghị trạm y tế và chính quyền địa phương đẩy mạnh tuyên truyền các biện pháp phòng, chống dịch trên hệ thống loa phát thanh.
Tăng cường giám sát, yêu cầu các trường hợp có biểu hiện nghi ngờ đến ngay cơ sở y tế để được theo dõi, điều trị kịp thời; giám sát chặt chẽ các hộ dân quanh khu vực nhà bệnh nhân, tổ chức chiến dịch, huy động người dân ra quân làm vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng, bọ gậy để phòng chống dịch bệnh sốt xuất huyết.
Yêu cầu Trạm y tế phường Vũng Áng tiến hành phun thuốc diệt muỗi trưởng thành cho tất cả các hộ dân trong bán kính 200m kể từ nhà có bệnh nhân. Khuyến cáo người dân chủ động diệt muỗi, lăng quăng tại hộ gia đình, theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế khi có triệu chứng nghi ngờ.
