Tuy nhiên tại Việt Nam, nhận thức về vai trò của giấc ngủ vẫn còn nhiều hạn chế, không ít người xem nhẹ các rối loạn giấc ngủ hoặc tự điều trị sai cách.
Đây là thông tin được các chuyên gia nhấn mạnh tại Hội nghị y học giấc ngủ quốc tế Việt – Pháp lần thứ nhất và Hội nghị khoa học lần thứ VII của Hội Y học giấc ngủ Việt Nam, diễn ra ngày 20-6 tại Hà Nội.
Phát biểu tại hội nghị, PGS.TS Nguyễn Viết Nhung, Phó chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, cho biết y học giấc ngủ tại Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây.
Theo ông Nhung, xu hướng của y học hiện đại cho thấy giấc ngủ không còn được xem đơn thuần là một trạng thái sinh lý, mà đã trở thành một chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe cá nhân và sức khỏe cộng đồng.
“Chất lượng giấc ngủ liên quan chặt chẽ đến sức khỏe hô hấp, tim mạch, chuyển hóa, sức khỏe tâm thần, khả năng học tập, năng suất lao động, an toàn giao thông, chất lượng cuộc sống và tuổi thọ của con người”, ông Nhung nhấn mạnh.
Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số, các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, các rối loạn giấc ngủ…, đặc biệt là hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ đang trở thành một vấn đề y tế công cộng đáng quan tâm, nhưng vẫn chưa được phát hiện và điều trị đầy đủ.
Theo các chuyên gia, nhiều người mắc hội chứng này chưa được chẩn đoán kịp thời, làm tăng nguy cơ tai nạn giao thông, giảm năng suất lao động và tạo thêm gánh nặng cho hệ thống y tế cũng như xã hội.
“Mỗi người dành khoảng một phần ba cuộc đời để ngủ. Một giấc ngủ khỏe mạnh không chỉ giúp phục hồi thể chất và tinh thần, mà còn là nền tảng cho học tập, sáng tạo, năng suất lao động và hạnh phúc”, ông Nhung nói.
Chia sẻ thêm với Tuổi Trẻ Online, PGS.TS Dương Quý Sỹ, Chủ tịch Hội Y học giấc ngủ Việt Nam, cho biết sau gần 7 năm hoạt động kể từ khi thành lập, nhận thức của cộng đồng về sức khỏe giấc ngủ đã có nhiều chuyển biến nhưng vẫn còn rất nhiều hiểu lầm.
Một trong những quan niệm phổ biến là xem nhẹ thời lượng và chất lượng giấc ngủ. Ông Sỹ khuyến cáo trẻ em cần ngủ khoảng 9-10 giờ mỗi ngày; người trưởng thành nên ngủ ít nhất 6-7 giờ, còn người cao tuổi ngủ tối thiểu 6 giờ để đảm bảo sức khỏe.
Bên cạnh đó nhiều người vẫn duy trì các thói quen gây ảnh hưởng đến giấc ngủ như sử dụng điện thoại, máy tính hoặc xem tivi ngay trước khi đi ngủ; uống cà phê, rượu bia hay các chất kích thích vào buổi tối.
Ông khuyến cáo người dân nên hạn chế sử dụng thiết bị điện tử ít nhất một giờ trước khi ngủ, và tránh các chất kích thích từ 4-6 giờ trước giờ đi ngủ để cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Một thực trạng đáng lo ngại khác là nhiều người bị mất ngủ kéo dài nhưng tự ý sử dụng thuốc ngủ. Theo ông, với tình trạng mất ngủ mạn tính kéo dài trên ba tháng, giải pháp tối ưu không phải là lạm dụng thuốc, mà là thay đổi hành vi, thực hiện vệ sinh giấc ngủ và điều chỉnh nhận thức về giấc ngủ.
“Chăm sóc sức khỏe giấc ngủ hoàn toàn có thể trở thành một trong những giải pháp góp phần nâng cao tầm vóc người Việt, bởi hormone tăng trưởng được tiết ra chủ yếu trong giấc ngủ sâu của trẻ”, ông Sỹ cho biết.
Đó cũng là lý do hội nghị năm nay lựa chọn chủ đề “Ưu tiên cho sức khỏe giấc ngủ”, với kỳ vọng đưa chăm sóc giấc ngủ trở thành một trong những ưu tiên của ngành y tế trong thời gian tới. Hội nghị có sự tham gia của nhiều chuyên gia hàng đầu từ Hiệp hội Y học giấc ngủ thế giới, Hội Nghiên cứu giấc ngủ Pháp, Hội Y học giấc ngủ châu Á và Hiệp hội Bệnh phổi Pháp – Việt.
Đang làm công trình xây dựng thì người đàn ông 38 tuổi ở TP HCM bắt đầu thấy tức ngực, khó thở. Nghĩ chỉ là mệt thông thường do công việc thường xuyên thay đổi nhiệt độ, anh cố chịu đựng. Đến khi cơn đau ngực dữ dội kéo dài, kèm vã mồ hôi, tê tay chân, anh mới đến Bệnh viện Nhân dân Gia Định cấp cứu.
Kết quả khám cho thấy bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim, được can thiệp đặt stent khẩn để tái thông mạch vành. Người đàn ông cho biết từng bị tăng huyết áp nhưng không uống thuốc đều đặn, thường xuyên hút thuốc lá, uống rượu bia và thức khuya. Sau biến cố sức khỏe, anh dự định bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và điều chỉnh lối sống.
Một trường hợp khác là người phụ nữ 48 tuổi bán vé số ở xã An Nhơn Tây, TP HCM. Khi đang đi bán, chị bất ngờ đau ngực, khó thở nhưng nghĩ chỉ là mệt nên cố về nhà nghỉ. Triệu chứng ngày càng nặng, người phụ nữ được con đưa vào viện và được xác định nhồi máu cơ tim, phải can thiệp khẩn.
TS.BS Châu Đỗ Trường Sơn, Phó trưởng Khoa Tim mạch Can thiệp, bệnh viện Gia Định, cho biết trong hai tuần gần đây khoa tiếp nhận 24 ca nhồi máu cơ tim từ khoa cấp cứu và các bệnh viện lân cận. Trong đó, 9 bệnh nhân dưới 50 tuổi, chiếm 38%, phần lớn đang trong độ tuổi lao động. Trong khi ở các bệnh lớn tại Hà Nội, số người bị nhồi máu cơ tim cũng ngày càng trẻ hóa.
Theo bác sĩ Sơn, thực tế này cho thấy nhồi máu cơ tim không còn là bệnh của riêng người lớn tuổi. Nhiều người trẻ nhập viện trong tình trạng nặng, thậm chí sốc tim, ngưng tim, ngưng thở, trong khi trước đó không có tiền sử tim mạch rõ ràng.
Xu hướng trẻ hóa bệnh lý tim mạch liên quan nhiều đến hút thuốc lá, kể cả thuốc lá điện tử, thức khuya kéo dài, áp lực công việc, lười vận động, ăn uống thiếu lành mạnh, béo phì hoặc bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường không được kiểm soát.
"Áp lực công việc kéo dài, làm việc quá sức, thiếu ngủ và căng thẳng mạn tính đang âm thầm làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu ở người trẻ", bác sĩ Sơn nói, thêm rằng không ít bệnh nhân dưới 40 tuổi nhập viện dù trước đó nghĩ mình hoàn toàn khỏe mạnh.
Nhồi máu cơ tim xảy ra khi động mạch vành bị tắc nghẽn đột ngột do cục máu đông hình thành trên nền mảng xơ vữa, khiến cơ tim thiếu máu nuôi. Nếu không được tái thông sớm, vùng cơ tim bị hoại tử có thể dẫn đến suy tim hoặc tử vong.
TS.BS Võ Hồng Minh Công, Phó giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho biết nhồi máu cơ tim là bệnh lý nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao nếu không được điều trị trong giờ đầu. Tuy nhiên, hiện việc điều trị khá hiệu quả nếu người bệnh đến viện sớm, được xác định đúng vị trí mạch vành tắc nghẽn để can thiệp tái thông bằng đặt stent hoặc phẫu thuật khi cần.
"Đến muộn, vùng cơ tim thiếu máu kéo dài sẽ hoại tử, dù tái thông mạch máu cũng không thể phục hồi hoàn toàn chức năng tim", bác sĩ Công khuyến cáo. Do đó, người dân cần đi cấp cứu ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ thay vì chờ đợi hoặc tự theo dõi ở nhà.
BS.CK2 Nguyễn Đỗ Anh, Trưởng khoa Tim mạch Can thiệp, cho biết phần lớn yếu tố nguy cơ dẫn đến nhồi máu cơ tim có thể phòng ngừa hoặc kiểm soát nếu được phát hiện sớm và thay đổi lối sống phù hợp. Người dân nên bỏ thuốc lá, kể cả thuốc lá điện tử, hạn chế rượu bia, duy trì chế độ ăn lành mạnh, tăng vận động thể lực ít nhất 150 phút mỗi tuần, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng. Những người có tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch nên khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm nguy cơ.
Dữ liệu phân tích mới nhất tại khu vực Tây Thái Bình Dương và Đông Nam Á chỉ ra gánh nặng lớn từ virus hợp bào hô hấp (RSV) ở trẻ dưới 5 tuổi. Cụ thể, Việt Nam có tỷ lệ trẻ nhiễm RSV trong số các ca bệnh nhiễm trùng hô hấp chiếm 35,5%, đứng sau Myanmar và New Zealand. Loại mầm bệnh này lưu hành liên tục quanh năm tại nước ta thay vì chỉ bùng phát theo mùa.
Thảo luận tại hội nghị khoa học "Hành trình miễn dịch trọn đời" vừa diễn ra tại Quy Nhơn với sự tham gia của hơn 400 chuyên gia y tế trong nước và quốc tế, GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam, cảnh báo RSV là tác nhân hô hấp rất phổ biến ở trẻ nhũ nhi, có thể gây ra các di chứng như hen suyễn và thở khò khè với tỷ lệ nhập viện cao hơn 5-16 lần so với cúm.
Mỗi năm có hàng chục triệu ca mắc RSV trên toàn cầu, với nguy cơ tử vong cao ở trẻ nhỏ, nhất là những bé có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Bệnh thường khởi phát giống cảm lạnh nhưng có thể nhanh chóng tiến triển thành viêm tiểu phế quản, viêm phổi và suy hô hấp.
Thực tế cho thấy phần lớn các ca nhập viện rơi vào nhóm trẻ từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi. Đây đa số là những em bé sinh đủ tháng và hoàn toàn khỏe mạnh trước khi mắc bệnh. Tình trạng này không chỉ đe dọa sức khỏe của trẻ mà còn vắt kiệt tài chính của nhiều gia đình và tạo áp lực lên hệ thống y tế. Vì vậy, giáo sư Tiến nhấn mạnh tầm quan trọng của nhận diện nguy cơ sớm, trao đổi thông tin với nhân viên y tế một cách liên tục, bao gồm cả giai đoạn thai kỳ cho đến sau khi trẻ chào đời.
Bên cạnh trẻ nhỏ, các chuyên gia tại hội nghị cũng cảnh báo về rào cản dự phòng ở chiều ngược lại của vòng đời, tức nhóm người cao tuổi và người có bệnh nền. PGS.TS.BS Lê Khắc Bảo, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, nhận định quá trình lão hóa khiến hệ miễn dịch suy giảm nhanh. Người từ 65 tuổi rất dễ mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp thể nặng. Đặc biệt, tình trạng đồng nhiễm cả virus và vi khuẩn có thể khiến bệnh tình chuyển biến xấu chớp nhoáng và đẩy nguy cơ tử vong lên mức cao.
Mặc dù rủi ro lớn, tỷ lệ người dân chủ động bảo vệ sức khỏe lại thấp. Khảo sát thực tế năm 2024 tại một cơ sở y tế ở Hà Nội cho thấy chỉ có 11,5% người lớn tiêm phòng phế cầu khuẩn. Thậm chí, theo khảo sát của Bộ Y tế năm 2023, chưa đến 6% người cao tuổi chủ động phòng ngừa cúm hàng năm.
Giáo sư Jana Shaw, Đại học Upstate, Mỹ, lý giải tỷ lệ dự phòng thấp không hẳn do thiếu dịch vụ y tế. Nguyên nhân đến từ tâm lý chần chừ và phân vân của người dân. Nhiều người trì hoãn việc phòng bệnh do chưa nhận thức đủ độ nguy hiểm của các loại virus, lo ngại về tính an toàn hoặc gặp rào cản về chi phí.
Để giải quyết bài toán này, GS.TS.BS Phan Trọng Lân, Viện trưởng Vệ sinh dịch tễ Trung ương, nhấn mạnh ngành y tế cần chuyển dịch sang chiến lược "miễn dịch trọn đời". Khái niệm này đòi hỏi tiếp cận dự phòng theo vòng đời - tức xem xét rủi ro và nhu cầu bảo vệ sức khỏe theo từng giai đoạn phát triển, theo từng lứa tuổi và nhóm nguy cơ - thay vì chỉ nhìn theo từng bệnh riêng lẻ.
"Hiện nay chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn nên quản lý bệnh vảy nến là hết sức cần thiết trong chiến lược điều trị", TS.BS Bùi Long, Phó giám đốc Bệnh viện Hữu Nghị, nói tại lễ khai trương Phòng khám chuyên đề vảy nến của bệnh viện, ngày 25/6.
Bộ Y tế ghi nhận khoảng 2 triệu người Việt đang sống chung với bệnh vảy nến. Bệnh không gây chết người nhưng ảnh hưởng rất nhiều đến tâm lý và chất lượng cuộc sống bệnh nhân.
Bệnh biểu hiện bằng các mảng da đỏ, bong vảy trắng, xuất hiện rải rác hoặc lan rộng toàn thân. Ba vấn đề chính trong tiến triển của vảy nến là tái phát, tăng tỷ lệ các bệnh đồng mắc và thành viêm khớp vảy nến.
Vảy nến ảnh hưởng nặng làn da, gây kỳ thị, trong khi thực tế bệnh không lây. Ở một số bệnh nhân nặng, việc đầu tiên khi thức dậy là dọn vảy ở ga giường, khiến họ sống nặng nề như "ung thư giai đoạn cuối".
Ngoài ra, bệnh lý tim mạch và hội chứng chuyển hóa là nhóm bệnh đồng mắc phổ biến, nguy hiểm nhất ở bệnh nhân vảy nến. Tình trạng viêm mạn tính trong vảy nến có thể ảnh hưởng đến các mạch máu và tim, làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường type 2, béo phì. Sự kết hợp của các yếu tố trên được gọi là hội chứng chuyển hóa, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
"Nếu không kiểm soát tốt các bệnh đi kèm, tình trạng vảy nến sẽ nặng thêm, nguy cơ biến chứng cao hơn, hiệu quả điều trị giảm và tâm lý người bệnh bị ảnh hưởng", TS Long nói.
PGS.TS Lê Hữu Doanh, Giám đốc Bệnh viện Da liễu Trung ương, cho hay vảy nến chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng nếu điều trị sớm, đúng cách, bệnh nhân vẫn có cuộc sống sinh hoạt gần như người bình thường.
Hiện, y học có 4 nhóm phương pháp điều trị, gồm thuốc thoa, chiếu ánh sáng toàn thân, thuốc uống, thuốc sinh học. Trong đó, thuốc sinh học là phương pháp điều trị mới nhất hiện nay, nhắm trúng đích với độ an toàn và hiệu quả cao. Hiện nay, nhiều loại thuốc sinh học chi phí từ 150 đến 250 triệu đồng/năm điều trị, đã được BHYT chi trả một phần.
Phòng khám chuyên đề bệnh vảy nến và các bệnh da tự miễn của Bệnh viện Da liễu Trung ương được thành lập năm 2014, quản lý gần 6.000 bệnh nhân vảy nến, trong đó khoảng 1.000 bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc sinh học. Để chuẩn hóa mô hình điều trị vảy nến trên toàn quốc, hai năm qua bệnh viện đã hỗ trợ cơ sở y tế thành lập các phòng khám chuyên đề.
Bệnh viện Hữu Nghị hiện là đơn vị thứ 30 trong hệ thống phòng khám chuyên đề vảy nến trên cả nước và đơn vị thứ 13 thuộc khối bệnh viện đa khoa hình thành phòng khám chuyên đề vảy nến. Các cơ sở y tế có phòng khám chuyên đề quản lý bệnh vảy nến giúp bệnh nhân kiểm soát, giảm bớt ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, đồng thời ngăn ngừa và hạn chế tối đa các biến chứng.
