“Tôi không thể đứng ngoài cuộc và nhìn guồng quay thù hận nhắm vào người dân của chúng tôi một cách vô lý”, Kyrylo Budanov, chánh văn phòng Tổng thống Ukraine, hôm 20/6 nói khi tuyên bố từ bỏ Huân chương Công trạng hạng Sĩ quan Vàng mà Ba Lan trao tặng vào năm ngoái.
Ông Budanov cho hay Kiev sẽ “đánh giá” việc Warsaw thu hồi Huân chương Đại bàng Trắng đã trao cho Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky năm 2023.
Huân chương này, vốn là giải thưởng cao quý nhất của Ba Lan, được trao tặng để ghi nhận những đóng góp của lãnh đạo Ukraine “cho quan hệ song phương, dân chủ, hòa bình và an ninh tại châu Âu cũng như sự kiên định trong việc bảo vệ các quyền con người không thể bị tước bỏ”.
“Chúng tôi sẽ duy trì các nguyên tắc về quan hệ đối tác cởi mở với tất cả đồng minh. Tuy nhiên, đó phải là mối quan hệ bình đẳng, dựa trên các nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau”, ông Budanov nói.
Đại sứ Ukraine tại Ba Lan Vasyl Bodnar cũng đã trả lại Huân chương Công trạng hạng Hiệp sĩ từng được Ba Lan trao tặng, đồng thời nhấn mạnh Tổng thống Zelensky là “một người bạn của Ba Lan”.
Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha gọi quyết định của Ba Lan là “sai lầm chiến lược”.
“Chúng tôi lấy làm tiếc khi cảm xúc đã lấn át tại Warsaw và đẩy các chính trị gia Ba Lan đến những bước đi vô lý, bốc đồng và thiếu tôn trọng, không chỉ đối với cá nhân Tổng thống Zelensky, mà trước hết là đối với nhà nước Ukraine”, ông nói.
Ngoại trưởng Sybiha cho biết cũng sẽ trả lại Huân chương Công trạng hạng Chỉ huy từng được cựu tổng thống Ba Lan Andrzej Duda tặng năm 2022.
Chủ tịch Quốc hội Ukraine Ruslan Stefanchuk thậm chí còn đưa ra lập trường cứng rắn hơn khi gọi động thái của Ba Lan là “sai lầm thảm khốc sẽ để lại những hậu quả tiêu cực sâu rộng đối với quan hệ đối tác Ukraine – Ba Lan”.
Quyết định thu hồi huân chương của Warsaw diễn ra chỉ một tuần trước khi Hội nghị Tái thiết Ukraine chuẩn bị khai mạc tại thành phố Gdansk của Ba Lan. Ông Stefanchuk mô tả hành động của Ba Lan là “cố ý, có tính toán và gây hại”.
Căng thẳng mới nhất giữa hai nước xảy ra khi Ba Lan bày tỏ bất bình với việc Tổng thống Zelensky chấp thuận đặt tên một đơn vị quân đội Ukraine là ‘Những anh hùng UPA’.
UPA là tên một nhóm nổi dậy dân tộc chủ nghĩa thời Thế chiến II. Nhóm này bị cáo buộc tham gia các cuộc thảm sát Volhynia giai đoạn 1943-1945. Ba Lan cho rằng khoảng 100.000 người Ba Lan đã bị các lực lượng dân tộc chủ nghĩa Ukraine sát hại trong giai đoạn này. Hàng nghìn người Ukraine cũng thiệt mạng trong các cuộc trả đũa sau đó.
Ba Lan là đồng minh thân cận của Kiev kể từ khi xung đột Nga – Ukraine bùng nổ vào năm 2022. Warsaw đã cung cấp hàng tỷ USD viện trợ, đóng vai trò là tuyến đường hậu cần then chốt cho các dòng viện trợ quân sự đổ vào Ukraine và đã tiếp nhận gần một triệu người tị nạn Ukraine.
Động thái này đánh dấu bước đi mới nhất của Mỹ trong việc công nhận bà Rodríguez là lãnh đạo hợp pháp của Venezuela, sau khi quân đội Mỹ bắt giữ cựu Tổng thống Nicolas Maduro cùng phu nhân Cilia Flores tại Caracas hôm 3.1. Hai người hiện đối mặt các cáo buộc buôn bán ma túy tại Mỹ và họ đã tuyên bố không nhận tội, theo AP ngày 2.4.
Việc dỡ bỏ trừng phạt cho phép bà Rodríguez mở rộng hợp tác với các công ty và nhà đầu tư Mỹ.
Trong phản ứng sau thông báo, bà Rodríguez bày tỏ kỳ vọng quan hệ song phương Mỹ - Venezuela sẽ được cải thiện. "Chúng tôi đánh giá cao quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump như một bước tiến hướng tới bình thường hóa và tăng cường quan hệ giữa hai nước chúng ta", bà viết trên Telegram.
Bà Rodríguez cùng nhiều nhân vật thân cận với ông Maduro từng bị Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt từ năm 2018 với cáo buộc góp phần duy trì quyền lực cho chính quyền của ông Maduro sau cuộc bầu cử gây tranh cãi.
Tuy nhiên, sau khi ông Maduro bị bắt giữ, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã chuyển hướng hợp tác sang bà Rodríguez - người hiện dẫn dắt tiến trình tái thiết đất nước và thúc đẩy mở cửa nền kinh tế giàu dầu mỏ này cho đầu tư quốc tế. Tháng 3, Mỹ cũng công nhận bà là "người đứng đầu nhà nước duy nhất" của Venezuela trong một vụ kiện dân sự tại tòa án liên bang.
Song song đó, Mỹ đã nới lỏng các hạn chế đối với ngành năng lượng Venezuela. Tháng 3, Bộ Tài chính Mỹ cho phép công ty dầu khí nhà nước PDVSA bán trực tiếp dầu ra thị trường toàn cầu, bao gồm các doanh nghiệp Mỹ - một thay đổi đáng kể sau nhiều năm siết chặt.
Tuy nhiên, tình hình pháp lý tại Venezuela vẫn phức tạp. Ông Maduro về mặt pháp lý vẫn được coi là tổng thống theo hệ thống trong nước. Sau khi ông bị bắt, Tòa án tối cao Venezuela tuyên bố tình trạng "vắng mặt tạm thời", cho phép bà Rodríguez nắm quyền trong 90 ngày, có thể gia hạn thêm tối đa 6 tháng với sự phê chuẩn của Quốc hội do đảng cầm quyền kiểm soát.
Thời hạn 90 ngày này dự kiến kết thúc vào ngày 3.4.
Trong cuộc họp báo tại Lầu Năm Góc ngày 24/4, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cho rằng châu Âu và châu Á luôn là những bên hưởng lợi chính từ "sự bảo trợ" của Mỹ. "Thời kỳ hưởng lợi mà không đóng góp đã chấm dứt. Mỹ xứng đáng có những đồng minh đủ năng lực, trung thành và hiểu rõ rằng đây không phải mối quan hệ một chiều", ông nói.
Bộ trưởng Hegseth khẳng định Washington không trông chờ vào châu Âu, nhấn mạnh các nước tại châu lục này cần eo biển Hormuz và phụ thuộc vào nguồn năng lượng từ vùng Vịnh nhiều hơn là Mỹ. "Có lẽ họ nên bớt nói suông, bớt tổ chức những hội nghị hào nhoáng ở châu Âu và bắt tay hành động. Đây là cuộc chiến của họ nhiều hơn là của chúng tôi", ông cho hay.
Lãnh đạo Lầu Năm Góc tuyên bố lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng biển Iran "đang ngày càng được siết chặt".
Ông Hegseth nói Iran sẽ không trở thành "một Iraq khác", phủ nhận quan điểm cho rằng Mỹ đang rơi vào tình thế khó có lối thoát rõ ràng ở Trung Đông. "Cuối cùng, Iran sẽ không sở hữu vũ khí hạt nhân", ông cho hay, đồng thời gọi sứ mệnh này là "món quà cho thế giới".
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ nói rằng đã có 34 tàu bị hải quân Mỹ buộc quay đầu ở eo biển Hormuz. "Lệnh phong tỏa của chúng tôi đang mở rộng và mang tính toàn cầu. Không tàu nào có thể rời eo biển Hormuz mà không có sự cho phép của hải quân Mỹ", ông phát biểu.
Những bình luận được Bộ trưởng Hegseth đưa ra giữa lúc xuất hiện thông tin cho rằng Lầu Năm Góc đã nghiên cứu các phương án trừng phạt những đồng minh NATO bị coi là "thiếu hợp tác với Mỹ" trong chiến dịch tấn công Iran.
Email nội bộ bị rò rỉ của cơ quan này cho thấy sự thất vọng khi một số đồng minh từ chối cho Mỹ quyền tiếp cận, sử dụng căn cứ và bay qua không phận, vốn được coi là mức hợp tác tối thiểu trong NATO. Email cũng liệt kê các phương án đáp trả của Mỹ, trong đó đình chỉ tư cách thành viên NATO của những quốc gia "thiếu hợp tác", trong đó có Tây Ban Nha.
Giới chức NATO sau đó bác bỏ khả năng đình chỉ tư cách thành viên hoặc khai trừ Tây Ban Nha.
Quan hệ trong NATO trở nên căng thẳng sau khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump dọa sáp nhập đảo Greenland của Đan Mạch, liên tục chỉ trích các lãnh đạo châu Âu, cắt giảm hỗ trợ quân sự và áp đặt thuế quan thương mại.
Các lãnh đạo Liên minh châu Âu được cho là đã yêu cầu giới chức chuẩn bị kế hoạch chi tiết về cách thức triển khai điều khoản tương trợ lẫn nhau trong khối, vốn trước đây ít được chú ý, giữa lúc dấy lên nghi ngờ về cam kết của Mỹ đối với NATO.
Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk hôm 24/4 nói rằng "câu hỏi lớn nhất và quan trọng nhất" của châu Âu là liệu Mỹ có phải một đối tác NATO đáng tin cậy trong trường hợp xảy ra tấn công hay không.
Theo báo South China Morning Post ngày 3-4, các hãng hàng không Trung Quốc đang chịu áp lực chi phí ngày càng lớn khi giá nhiên liệu bay tăng mạnh.
Để ứng phó, một số hãng như China Eastern Airlines siết chặt quản lý chi phí bằng cách kiểm soát tải trọng, cho máy bay lăn bánh bằng một động cơ, tối ưu kế hoạch nạp nhiên liệu và bay ở độ cao lớn hơn để giảm lực cản. Thậm chí một số hãng còn loại bỏ các vật dụng không cần thiết như tạp chí trên chuyến bay.
Một phi công của Hãng Spring Airlines cho biết mỗi chuyến bay chỉ tiết kiệm khoảng 50-100kg nhiên liệu, nhưng nếu tính trên hàng ngàn chuyến mỗi tuần, tổng số tiền tiết kiệm có thể lên tới hàng chục triệu nhân dân tệ.
Song song đó, các hãng bay Trung Quốc cũng chuyển hướng sang thị trường châu Âu sau khi tạm dừng các đường bay Trung Đông.
Đáng chú ý, các chuyến bay này được phép bay qua không phận Nga để đến thẳng châu Âu.
Hãng China Southern Airlines mở các đường bay từ Quảng Châu đến Madrid (Tây Ban Nha) và từ Bắc Kinh đến Helsinki (Phần Lan); Air China mở các đường bay đến Brussels (Bỉ), Frankfurt (Đức) và Milan (Ý); còn China Eastern Airlines dự kiến nối lại đường bay Thượng Hải - Stockholm (Thụy Điển) vào tháng 6.
Theo Công ty OAG - công ty phân tích dữ liệu hàng không (Anh), các hãng Trung Quốc dự kiến bổ sung thêm 2.900 chuyến bay Trung Quốc - châu Âu trong lịch bay mùa hè so với năm ngoái. Việc được phép bay qua không phận Nga cũng giúp họ có lợi thế so với các đối thủ phương Tây.
Ông Brian Yang - chuyên gia tư vấn hàng không - cho rằng việc bay qua không phận Nga giúp tiết kiệm nhiên liệu, rút ngắn thời gian bay và thu hút hành khách, trong khi các hãng phương Tây phải bay vòng xa hơn.
Theo S&P Global Platts, giá nhiên liệu bay toàn cầu ngày 3-4 (giờ Việt Nam) đã tăng lên 217,83 USD/thùng, cao hơn gần 20 USD so với mức 198,9 USD/thùng của phiên trước.
Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran kéo dài sang tuần thứ năm, trong đó Tehran phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu toàn cầu.
Các nhà phân tích của Ngân hàng HSBC chỉ ra rằng nhiên liệu hiện chiếm 35-38% chi phí vận hành của ba hãng hàng không lớn nhất Trung Quốc gồm Air China, China Southern Airlines và China Eastern Airlines, khiến ngành vốn đã khó khăn sau COVID-19 càng chịu thêm áp lực.
Trong khi nhiều hãng quốc tế tăng giá vé để bù chi phí, như Hãng Cathay Pacific tăng phụ phí nhiên liệu 34% từ đầu tháng này, các hãng Trung Quốc vẫn phải chờ quyết định từ cơ quan quản lý.
Hiện Cục Hàng không dân dụng Trung Quốc chưa điều chỉnh giá vé do cần cân bằng giữa hỗ trợ hãng bay và duy trì nhu cầu trước mùa cao điểm hè. Tuy vậy, một số hãng đã có động thái cụ thể.
Theo Hãng tin Reuters, China Eastern Airlines sẽ tăng phụ phí nhiên liệu với các chuyến bay nội địa từ ngày 5-4, ở mức 60 nhân dân tệ cho chặng dưới 800km và 120 nhân dân tệ cho chặng trên 800km.
Ngoài ra, Trung Quốc cũng cắt giảm mạnh xuất khẩu nhiên liệu máy bay để đảm bảo nguồn cung trong nước.
