Hơn 10.000 trường hợp mắc mới ba loại ung thư ở Việt Nam mỗi năm
Tại hội thảo tập huấn chuẩn châu Âu về giải phẫu bệnh tiết niệu, diễn ra ở TPHCM ngày 20/6, PGS Trần Vĩnh Hưng, Giám đốc Bệnh viện Bình Dân cho biết, theo cơ sở dữ liệu GLOBOCAN 2022 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư tuyến tiền liệt, ung thư bàng quang và ung thư thận là ba loại ung thư tiết niệu phổ biến nhất.
Cụ thể, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư bàng quang và ung thư thận lần lượt đứng thứ 4, 9 và 14 trong số các loại ung thư thường gặp nhất trên thế giới. Riêng tại Việt Nam, có hơn 10.000 trường hợp mắc mới ba loại ung thư này mỗi năm.
Đằng sau những con số ấy là hàng nghìn người bệnh và gia đình đang gửi gắm niềm tin vào y học hiện đại và vào trách nhiệm nghề nghiệp của các y bác sĩ.
Mỗi năm, Bệnh viện Bình Dân thực hiện hơn 5.000 ca phẫu thuật ung thư tiết niệu, chủ yếu là 3 loại ung thư nêu trên. Riêng năm 2025, đơn vị đã phân tích hơn 25.700 mẫu bệnh phẩm giải phẫu bệnh. Trong đó, có hơn 6.200 mẫu bệnh phẩm về ung thư tiết niệu.
Theo PGS Trần Vĩnh Hưng, điều trị chính xác luôn bắt đầu từ một chẩn đoán chính xác. Đối với các bệnh lý ung thư tiết niệu, giải phẫu bệnh là “tiêu chuẩn vàng” trong chẩn đoán và là nền tảng để đánh giá giai đoạn bệnh, tiên lượng, cũng như lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp cho từng người bệnh.
“Đằng sau mỗi tiêu bản còn là cơ hội bảo tồn cơ quan, bảo tồn chức năng và gìn giữ chất lượng sống cho người bệnh.
Trong bối cảnh gánh nặng ung thư tiết niệu tiếp tục gia tăng, việc chuẩn hóa chẩn đoán giải phẫu bệnh theo các khuyến cáo quốc tế ngày càng được chú trọng, nhằm nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán và tối ưu hóa điều trị cho người bệnh”, Giám đốc Bệnh viện Bình Dân nói.
Các chuyên gia nhận định, việc cập nhật những xu hướng nổi bật trong giải phẫu bệnh tiết niệu – từ phân loại bệnh học mới nhất đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), giải phẫu bệnh kỹ thuật số trong chẩn đoán – cùng kinh nghiệm thực hành được đúc kết từ các trung tâm tiết niệu hàng đầu Châu Âu và khu vực sẽ góp phần thúc đẩy sự chuẩn hóa thực hành giải phẫu bệnh tiết niệu tại Việt Nam.
Từ đó, hỗ trợ xây dựng chiến lược điều trị cá thể hóa cho người bệnh ung thư.
Nghiên cứu dinh dưỡng cho người bệnh ung thư
Không chỉ nằm ở chẩn đoán và điều trị, vấn đề dinh dưỡng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hồi phục và tăng cơ hội sống còn với bệnh nhân ung thư nói riêng và người bệnh nặng nói chung.
Trong ngày 20/6, Bệnh viện Quân y 175 (Bộ Quốc phòng) đã ký kết bản ghi nhớ hợp tác với một đơn vị phát triển thực phẩm dinh dưỡng, để bắt đầu triển khai hai nghiên cứu lâm sàng về sản phẩm dinh dưỡng dành cho bệnh nhân ung thư và bệnh nhân đái tháo đường.
Thiếu tướng Trần Quốc Việt, Giám đốc Bệnh viện Quân y 175 cho biết, đơn vị hiện sở hữu hệ thống dữ liệu y khoa quy mô lớn với hơn 1 triệu lượt khám mỗi năm. Bệnh viện cũng là một trong những nơi được Bộ Y tế cấp phép thực hiện thử nghiệm lâm sàng và tham gia nhiều chương trình nghiên cứu theo tiêu chuẩn quốc tế.
Theo Thiếu tướng Việt, nhu cầu dinh dưỡng cho người bệnh, đặc biệt là bệnh nhân tại các chuyên khoa như ung bướu, hồi sức, lão khoa và nhi khoa, là rất cao. Tuy nhiên, thực tế hiện nay Việt Nam vẫn chưa có tiêu chuẩn cụ thể về dinh dưỡng dành cho các nhóm bệnh nhân này.
“Bệnh nhân ung thư rất cần dinh dưỡng đúng, đủ, vừa phải. Hiện nay, chúng tôi vẫn phải tự nấu thức ăn cho bệnh nhân từ các bếp của bệnh viện, thông qua khoa Dinh dưỡng lâm sàng. Trong khi đó, các sản phẩm dịch truyền dinh dưỡng nhập từ nước ngoài về rất đắt.
Nghiên cứu được triển khai sau khi có kết quả sẽ giúp bệnh viện định hướng các bệnh nhân cần dinh dưỡng cụ thể như thế nào, để đạt chuẩn của thế giới nhưng phải phù hợp với đặc điểm con người Việt Nam.
Từ đó, phía đơn vị cùng nghiên cứu sẽ phát triển các sản phẩm dinh dưỡng cho bệnh nhân trên cơ sở khoa học”, Giám đốc Bệnh viện Quân y 175 nói.
Ông Trần Bảo Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị đơn vị phối hợp nghiên cứu cùng Bệnh viện Quân y 175 chia sẻ, dinh dưỡng tốt có thể giúp người dân duy trì sức khỏe và ít phải gặp bác sĩ. Đặc biệt, trong điều trị bệnh ung thư và tiểu đường, việc điều chỉnh dinh dưỡng còn nhằm để không làm tình trạng bệnh nặng thêm.
Mục tiêu của các dự án nghiên cứu là giúp giảm số lượng bệnh nhân phải đến bệnh viện, thông qua việc cải thiện chế độ dinh dưỡng.
TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP HCM, tại hội nghị khoa học kỹ thuật ngày 15/5, cho biết ung thư là nguyên nhân tử vong do bệnh tật đứng đầu thế giới hiện nay, vượt qua các bệnh lý không lây nhiễm khác như tim mạch, đột quỵ hay đái tháo đường. Mỗi ngày thế giới ghi nhận hơn 26.000 ca tử vong do ung thư, trong khi bệnh tim mạch - nhóm bệnh từng đứng đầu nhiều năm - khoảng 25.840 trường hợp.
Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và 120.000 ca tử vong mỗi năm do bệnh này. Bộ Y tế ước tính cả nước có hơn 400.000 người sống chung với bệnh ung thư trong vòng 5 năm gần đây.
Theo bác sĩ Tuấn, tỷ lệ mắc mới ung thư của Việt Nam chưa thuộc nhóm cao so với thế giới, song tỷ lệ tử vong đáng lo ngại. Một trong những nguyên nhân chính là nhiều bệnh nhân đến viện quá muộn. Một nghiên cứu cho thấy 50-80% bệnh nhân ung thư tới bệnh viện khi đã ở giai đoạn 3 hoặc 4, khiến hiệu quả điều trị thấp, tốn kém và tỷ lệ tử vong cao.
Xu hướng già hóa dân số cũng khiến gánh nặng ung thư ngày càng tăng. Việt Nam hiện có hơn 11% dân số trên 60 tuổi và đang bước vào giai đoạn dân số già. Trong các loại ung thư phổ biến, nam giới thường mắc ung thư gan, phổi, dạ dày; còn nữ phổ biến với ung thư vú, phổi và đại trực tràng.
Trọng tâm hiện nay của ngành y tế Việt Nam là chuyển từ điều trị sang phòng bệnh và tầm soát phát hiện sớm. TP HCM và nhiều tỉnh thành đang hướng tới việc lập hồ sơ sức khỏe, khám sức khỏe định kỳ hàng năm cho người dân để sàng lọc nhóm nguy cơ cao.
Giới chức y tế TP HCM đang học hỏi từ mô hình khám sức khỏe Ningen Dock của Nhật Bản, ra đời từ năm 1954, với triết lý khám định kỳ ngay cả khi chưa có triệu chứng. "Ningen" nghĩa là con người, còn "Dock" là xưởng sửa chữa tàu biển. Người Nhật ví mỗi con tàu dù chưa hư hỏng vẫn cần được đưa vào xưởng kiểm tra định kỳ trước và sau mỗi chuyến ra khơi. Tương tự, con người cũng nên khám sức khỏe định kỳ hàng năm để phát hiện bệnh sớm ngay cả khi chưa có triệu chứng.
Hiện Nhật có hơn 1.700 cơ sở triển khai mô hình này, thu hút khoảng 3,7 triệu người khám sức khỏe mỗi năm. Số liệu từ Nhật giai đoạn 2016-2018, cứ 1.000 người tham gia tầm soát phát hiện được 13,7 ca ung thư đại trực tràng và 13,3 ca ung thư vú.
"Nếu không tầm soát, những người này có thể chỉ phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn trễ", bác sĩ Tuấn nói, cho rằng tất cả mọi người đều nên khám sức khỏe định kỳ hàng năm, song cần phân tầng nguy cơ để tầm soát phù hợp. Nhóm nguy cơ cao gồm người hút thuốc lá nhiều, sống trong môi trường ô nhiễm hoặc có người thân mắc ung thư cần được theo dõi sát hơn.
Các nghiên cứu cho thấy khoảng 1/3 số ca ung thư xuất phát từ đột biến gene, 2/3 còn lại bắt nguồn từ môi trường sống. Điều này đồng nghĩa phần lớn ca ung thư hoàn toàn có thể dự phòng được thông qua thay đổi lối sống. Các biện pháp được khuyến cáo gồm không hút thuốc, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên, ăn uống lành mạnh và hạn chế thực phẩm lên men, dự trữ lâu ngày.
Tại hội nghị, các chuyên gia cũng đề cập vai trò của AI trong chẩn đoán và điều trị ung thư. Bệnh viện Ung bướu TP HCM đang ứng dụng AI trong lập kế hoạch xạ trị, phát hiện đột biến gene HER2 và hỗ trợ đọc CT phổi phát hiện bướu sớm. Một bác sĩ xạ trị có thể mất 4 tiếng để lập kế hoạch điều trị cho một bệnh nhân, nhưng AI chỉ mất khoảng 2 phút và còn cho độ chính xác cao hơn.
Lương y đa khoa Bùi Đắc Sáng, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Hội Đông y Hà Nội, cho biết chanh là loại quả giàu dinh dưỡng, cung cấp khoảng 20-50 mg vitamin C, giúp tăng cường miễn dịch và bảo vệ tế bào khỏi quá trình oxy hóa. Acid citric chiếm khoảng 5-6% trong nước cốt chanh, có tác dụng hỗ trợ ngăn ngừa sỏi thận và tăng hấp thu khoáng chất. Ngoài ra, kali, flavonoid và polyphenol trong chanh còn giúp điều hòa huyết áp, chống viêm.
Tuy nhiên, nếu sử dụng sai thời điểm hoặc sai cách, thức uống này có thể phản tác dụng, gây kích ứng niêm mạc dạ dày và ảnh hưởng hệ tiêu hóa.
Không uống khi đói
Nhiều người có thói quen bắt đầu ngày mới bằng một cốc nước chanh để "thanh lọc cơ thể". Tuy nhiên, đây không phải lựa chọn phù hợp với tất cả mọi người.
Chanh chứa hàm lượng acid citric cao. Khi vào dạ dày trống rỗng, lượng acid này có thể kích thích niêm mạc, thúc đẩy tiết dịch vị nhiều hơn bình thường, gây cảm giác cồn cào, nóng rát vùng thượng vị. Người bị viêm loét dạ dày hoặc trào ngược dạ dày thực quản càng cần thận trọng, tránh lạm dụng nước chanh khi chưa ăn uống.
Để an toàn, nên ăn nhẹ trước đó hoặc uống sau bữa ăn sáng để giảm tối đa tác động của acid lên hệ tiêu hóa.
Uống nước chanh vào ban đêm khiến thận phải hoạt động nhiều hơn, dẫn đến đi tiểu nhiều hơn, làm gián đoạn giấc ngủ. Nằm ngay sau khi uống nước chanh sẽ khiến lượng acid trong dạ dày dễ dàng trào ngược lên thực quản, gây cảm giác nóng rát cổ họng và tổn thương đường tiêu hóa về lâu dài.
Chuyên gia cũng khuyến cáo không nên uống nước chanh liên tục trong thời gian dài hoặc dùng quá nhiều trong ngày. Không uống nước cốt chanh đậm đặc hoặc chanh liều cao để giảm cân.
Thời điểm phù hợp để uống nước chanh là sau bữa ăn khoảng 30-60 phút. Nên pha loãng với nước lọc hoặc nước ấm, tránh uống nước cốt chanh nguyên chất vì dễ gây kích ứng niêm mạc dạ dày và ảnh hưởng men răng.
Sau khi uống, nên súc miệng bằng nước sạch để hạn chế acid bám trên răng, giúp bảo vệ men răng.
Trong một thế giới đang bão hòa bởi các trào lưu ăn kiêng phức tạp và thói quen ăn uống kiêng khem nghiêm ngặt, Ritm đã tiết lộ một phương pháp tiếp cận sức khỏe cực kỳ đơn giản.
Trên Instagram vào ngày 4/6, cô đã chia sẻ hành trình thay đổi vóc dáng của mình, chi tiết hóa cách bản thân giảm 26 kg bằng việc kết hợp các món ăn truyền thống địa phương (desi food) với việc tập luyện kháng lực đều đặn.
"Tôi ăn ba bữa giống hệt nhau mỗi ngày và đã giảm được 26 kg nhờ việc đó", Ritm viết trong phần chú thích video của mình.
Đối với cô, chìa khóa để giảm cân không phải là từ bỏ các món ăn cốt lõi của quê hương, mà là hướng tới một chế độ ăn uống lặp đi lặp lại, có thể dự đoán trước một cách chuẩn xác nhằm loại bỏ áp lực của việc phải lên thực đơn mỗi ngày.
Trong video, Ritm đã bóc tách thực đơn cố định hàng ngày của mình, giải thích cách mỗi bữa ăn phục vụ cho một mục đích cụ thể trong chế độ tập luyện. Cô bắt đầu buổi sáng bằng việc ưu tiên dinh dưỡng ngay từ bước khởi đầu.
Bất chấp cấu trúc nghiêm ngặt của các bữa ăn chính, Ritm chia sẻ rằng một chế độ ăn kiêng bền vững phải có không gian cho sự linh hoạt và tận hưởng. Để duy trì sức khỏe tinh thần và đi được đường dài, cô kết thúc mỗi buổi tối bằng một món ngọt. "Và mỗi một tối, một miếng chocolate đen", cô tiết lộ.
Đối với Ritm, việc đưa sự nuông chiều nhỏ nhoi này vào thực đơn hàng ngày là rất quan trọng để ngăn ngừa tình trạng kiệt sức, nản lòng. Cô lưu ý: "Bởi vì quá trình giảm mỡ khiến bạn cảm thấy khổ sở thì sẽ không thể kéo dài".
Hành trình thay đổi của Ritm không phải là một câu chuyện thành công sau một đêm, mà là kết quả của sự cam kết lâu dài. Cô tiết lộ rằng mình đã duy trì chính xác chế độ ăn uống này cùng với các bài tập kháng lực "mỗi ngày trong suốt hai năm".
Cô đã thách thức quan niệm cho rằng một hành trình thể hình thành công đòi hỏi sự đổi mới liên tục trong nhà bếp. "Bạn không cần sự đa dạng. Bạn cần tính kỷ luật (sự nhất quán). Đó là toàn bộ bí mật", Ritm kết luận.
