Áp lực rác thải ở “thành phố đáng sống” – Kỳ 2: Hành trình giảm chôn lấp vẫn còn dài

Mỗi sáng, hàng chục nghìn công nhân từ các khu trọ ở Tây Ninh lại đổ về nhà máy khi trời còn chưa sáng rõ.

Ngày qua ngày, guồng quay công việc gần như lặp lại, đứng chuyền nhiều giờ dưới ánh đèn xưởng, ăn vội suất cơm công nghiệp rồi tiếp tục ca làm.

Gần 22h30, tại một con hẻm nhỏ cạnh Khu công nghiệp Đức Hòa vẫn sáng đèn. Sau ca làm kéo dài đến tối muộn, từng tốp công nhân lặng lẽ trở về những dãy phòng trọ nóng hầm hập giữa mùa khô.

Tiếng xe máy vừa tắt đã vang lên tiếng trẻ con khóc ré. Từ một góc hẻm khác, mùi dầu chiên của bữa cơm khuya len lỏi giữa những căn phòng chật hẹp. Có người ngồi bệt trước cửa phòng để nghỉ lấy sức sau gần 8 giờ đứng liên tục trong nhà máy.

Trong căn phòng trọ chưa đầy 15m2 ở xã Mỹ Hạnh, chị Nguyễn Thị Hồng (công nhân may quê miền Tây) ngồi chờ chồng tan ca về ăn cơm. Đứa con nhỏ đã ngủ trên tấm nệm trải sát nền gạch. Góc phòng chất kín quần áo, thùng mì tôm và chiếc xe máy cũ theo vợ chồng chị suốt nhiều năm.

"Ngày mới lên Khu công nghiệp, vợ chồng tôi tính làm vài năm rồi về quê xây nhà. Không ngờ hơn 10 năm trôi qua vẫn chưa thoát cảnh ở trọ", chị Hồng cười gượng.

Anh Phùng Văn Dũng (công nhân tại Khu công nghiệp Gò Dầu) cho biết, mức lương 10-12 triệu đồng/tháng từng là động lực để anh rời quê Nghệ An vào Nam lập nghiệp. Nhưng càng sống lâu ở đô thị, anh càng nhận ra khoản thu nhập ấy chỉ đủ để "gồng".

"Tiền trọ, điện nước, học phí cho con, tiền sữa… tháng nào cũng thiếu trước hụt sau. Chỉ cần công ty giảm tăng ca là cả nhà lại thấp thỏm", anh nói.

Theo Cục Thống kê, quý I/2026, thu nhập bình quân tháng của người lao động đạt khoảng 9 triệu đồng. Trong đó, lao động khu vực thành thị có thu nhập trung bình khoảng 10,7 triệu đồng/tháng, cao hơn khu vực nông thôn.

Tuy nhiên, trong bối cảnh chi phí thuê trọ, sinh hoạt, y tế và giáo dục tại đô thị ngày càng tăng, mức thu nhập này vẫn chỉ đủ để nhiều công nhân duy trì cuộc sống tối thiểu.

Điều khiến nhiều lao động mệt mỏi không chỉ là áp lực tiền bạc, mà còn là cảm giác làm mãi vẫn không nhìn thấy lối ra.

Giá nhà tại các đô thị lớn liên tục leo thang, vượt xa khả năng của lao động phổ thông. Với mức thu nhập hiện tại, giấc mơ sở hữu một căn hộ nhỏ gần như ngoài tầm với của phần lớn công nhân.

Nhiều người bước qua tuổi 35 nhưng vẫn sống trong những căn phòng trọ vài mét vuông. Có gia đình không dám sinh thêm con vì áp lực chi phí. Có người đau bệnh vẫn cố đi làm vì nghỉ một ngày đồng nghĩa mất khoản tiền chuyên cần vốn đã ít ỏi.

"Tụi tôi sống kiểu tháng nào biết tháng đó. Nói chuyện tích lũy hay tương lai nghe xa vời lắm", chị Hồng nói.

Ở Tây Ninh, các tòa cao ốc, trung tâm thương mại và khu dân cư hiện đại vẫn không ngừng mọc lên. Khu công nghiệp mỗi ngày một rực sáng hơn bởi ánh đèn của những công trình mới, những đại lộ mở rộng và dòng người hối hả mưu sinh.

Nhưng phía sau vẻ hào nhoáng ấy vẫn tồn tại một "thành phố khác" nơi hàng nghìn công nhân nhập cư sống chen chúc trong những dãy trọ thấp nóng, ẩm thấp và tạm bợ.

Nhiều người đã gắn bó với thành phố hơn chục năm nhưng chưa bao giờ thật sự cảm thấy mình thuộc về nơi này.

Họ không có nhà, không có đất và cũng không đủ khả năng mua nổi một chỗ ở ổn định. Cuộc sống bị bó hẹp trong những căn phòng vài mét vuông, mùa nắng nóng hầm hập như chiếc lò nhỏ, mùa mưa lại thấp thỏm nước ngập tràn vào tận chỗ ngủ.

Sau mỗi ca làm kéo dài, thứ chờ họ không phải là cảm giác trở về nhà, mà chỉ là một nơi để ngả lưng tạm qua ngày.

Chị Lê Thị Yến (quê An Giang) đã sống ở Bến Lức gần 15 năm nhưng chưa từng nghĩ nơi này là "quê hương thứ hai".

"Ở đây kiếm được tiền nhưng lúc nào cũng thấy lạc lõng. Có hôm tan ca khuya, về tới phòng trọ chỉ còn bốn bức tường im lặng, tự nhiên thấy tủi thân lắm", chị nói.

Nỗi cô đơn của người lao động nhập cư thường âm thầm và kéo dài. Họ rời quê khi còn rất trẻ, mang theo hy vọng đổi đời, nhưng nhiều năm sau vẫn chưa thể an cư giữa phố thị đông đúc.

Điều trớ trêu là dù mệt mỏi với cuộc sống nơi thành phố, không phải ai cũng có thể quay về quê nhà.

Anh Lê Tuấn Thành (quê Cà Mau) từng nghỉ việc ở Tây Ninh sau dịch COVID-19 để trở về quê tìm việc gần gia đình. Nhưng chỉ vài tháng sau, anh lại khăn gói quay trở lại khu công nghiệp.

"Ở quê thoải mái hơn thật, nhưng việc ít mà thu nhập thấp. Làm phụ hồ hay việc thời vụ thì tháng có tháng không. Cuối cùng vẫn phải quay lại nhà máy để kiếm sống", anh kể.

Câu chuyện của anh Thành cũng là thực tế của nhiều lao động trẻ hiện nay. Họ không muốn rời quê, nhưng quê hương chưa đủ việc làm để giữ họ ở lại.

Nông nghiệp ngày càng bấp bênh, việc làm dịch vụ hạn chế, trong khi thu nhập lao động phổ thông ở nông thôn thấp hơn đáng kể so với đô thị. Vì thế, nhiều người buộc phải tiếp tục rời quê lên thành phố, dù biết phía trước là cuộc sống đầy áp lực và bất an.

Người lao động vì thế bị đẩy vào trạng thái chênh vênh kéo dài, ở lại thành phố thì mỏi mệt, trở về quê lại bế tắc.

Trong bối cảnh áp lực an cư ngày càng lớn đối với công nhân và người thu nhập thấp, Tây Ninh đang đẩy mạnh phát triển nhà ở xã hội nhằm từng bước cải thiện điều kiện sống cho người lao động.

Ông Nguyễn Hồng Thanh, Phó chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh cho biết, tỉnh đã quy hoạch 73 khu đất với tổng diện tích hơn 570ha để phát triển nhà ở xã hội, đáp ứng nhu cầu đến năm 2030.

Đến nay, địa phương đã hoàn thành 18 dự án nhà ở xã hội dành cho công nhân và người thu nhập thấp với quy mô hơn 5.700 căn hộ. Bên cạnh đó, 32 dự án khác đã được chấp thuận chủ trương đầu tư với quy mô hơn 38.000 căn.

Riêng năm 2026, Tây Ninh được giao chỉ tiêu phát triển 13.500 căn nhà ở xã hội và tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành hơn 14.600 căn, bao gồm cả số lượng chuyển tiếp từ năm trước.

Theo ông Thanh, đối với các dự án đã khởi công, tỉnh sẽ yêu cầu chủ đầu tư tập trung nguồn lực, áp dụng công nghệ thi công hiện đại để rút ngắn tiến độ, phấn đấu hoàn thành ngay trong năm 2026. Đồng thời, Sở Xây dựng cùng chính quyền địa phương sẽ thường xuyên kiểm tra, đôn đốc tiến độ để đảm bảo các dự án hoàn thành đúng kế hoạch.

Song song đó, tỉnh cũng yêu cầu các chủ đầu tư của những dự án đã được chấp thuận chủ trương sớm hoàn tất thủ tục để khởi công trong thời gian tới.

Những dự án nhà ở xã hội được kỳ vọng sẽ giúp nhiều công nhân có cơ hội an cư tốt hơn sau nhiều năm sống trong cảnh thuê trọ tạm bợ.

Tin Gốc: Người Đưa Tin

Bảo tàng tỉnh Quảng Trị vừa tiếp nhận các hiện vật do đoàn thám hiểm hang động Anh – Việt hiến tặng để phục vụ công tác nghiên cứu và trưng bày.

Theo đó, đoàn thám hiểm hang động Hoàng gia Anh do ông Howard Limbert làm trưởng đoàn đã phát hiện 5 chiếc rìu đá tại hang Én thuộc vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, 5 chiếc rìu đá được xác định có niên đại khoảng 6.000–8.000 năm, thuộc thời kỳ đá mới, nhiều khả năng gắn với văn hóa Bàu Tró.

Theo thông tin từ Bảo tàng Quảng Trị, hiện 5 lưỡi rìu đá cổ được phân bổ lưu giữ tại 3 địa điểm: Tại Bảo tàng Hà Nội, qua quá trình thẩm định, các chuyên gia bước đầu nhận định những hiện vật này có niên đại từ khoảng 6.000 – 8.000 năm trước.

Trong khi đó, theo nhận định của vợ chồng ông Howard Limbert, các lưỡi rìu có thể có niên đại khoảng 5.000 năm trước Công nguyên, thuộc thời kỳ đá mới.

Bà Nguyễn Thị Phương Thảo, hướng dẫn viên tiếng Anh thuộc Bảo tàng Quảng Trị cho biết, sau khi đoàn thám hiểm hang động Hoàng gia Anh do ông Howard Limbert dẫn đầu phát hiện các lưỡi rìu đá cổ, phía đoàn đã chủ động gửi hình ảnh kèm một bức thư ngắn.

"Trong thư, ông Howard Limbert bày tỏ nguyện vọng gửi tặng các hiện vật này cho ngành văn hóa Quảng Trị. Thông tin sau đó được chuyển đến ông Đặng Đông Hà – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, và ngay lập tức Bảo tàng Quảng Trị được giao nhiệm vụ tiếp nhận", bà Nguyễn Thị Phương Thảo cho biết.

Sau đó, bà Thảo chủ động liên hệ với ông Howard Limbert và nhận được sự hợp tác rất nhiệt tình. "Đến ngày 15/4, tôi cùng lãnh đạo bảo tàng đã trực tiếp gặp vợ chồng ông để tiếp nhận 2 lưỡi rìu đá cổ", bà Thảo chia sẻ.

Theo ông Howard Limbert, trong quá trình đoàn di chuyển vào hang Sơn Đoòng, khi đi qua hang Én, thuộc Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, một thành viên trong đoàn là Nguyễn An đã tình cờ phát hiện một lưỡi rìu đá.

Từ phát hiện ban đầu này, cả đoàn tiến hành tìm kiếm xung quanh và tiếp tục phát hiện thêm 4 lưỡi rìu khác. Các hiện vật đều có bề mặt nhẵn bóng, dấu hiệu rõ ràng của quá trình chế tác và sử dụng. Sau đó, đoàn đã thu thập và mang các hiện vật ra ngoài để nghiên cứu và bảo quản.

Các lưỡi rìu được xác định chế tác từ đá silic, gồm hai loại chính là rìu vai xuôi và rìu vai ngang. Trên thân và phần lưỡi vẫn còn lưu lại dấu vết ghè đẽo và mài nhẵn – đặc trưng của kỹ thuật chế tác công cụ thời tiền sử.

Đáng chú ý, nhiều hiện vật có dấu hiệu mài mòn, sứt khuyết ở phần lưỡi và chuôi. Điều này cho thấy chúng đã được sử dụng nhiều lần trong hoạt động sinh hoạt và sản xuất, như chặt cây, khai phá tự nhiên.

Các rìu đá được tìm thấy nằm trong lớp trầm tích bị nước lũ bào mòn bên trong hang Én, nơi vẫn còn dấu tích của các tầng văn hóa cổ. Điều này củng cố nhận định rằng khu vực Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng từng là nơi cư trú hoặc sinh hoạt của con người từ hàng nghìn năm trước.

Hang Én, một trong những hang động lớn nhất thế giới có chiều dài hơn 1,6 km, thể tích khoảng 6,7 triệu m³, với không gian rộng lớn, trần cao và nhiều cửa hang đón ánh sáng tự nhiên. Đây cũng là điểm du lịch mạo hiểm được khai thác từ năm 2012 và là cửa ngõ dẫn tới hang Sơn Đoòng nổi tiếng.

Tin Gốc: Người Đưa Tin

Mỗi tháng 6, hàng triệu học sinh Trung Quốc bước vào kỳ thi Gaokao, kỳ thi đại học được xem là khốc liệt bậc nhất thế giới. Với nhiều gia đình, đây gần như là "cánh cửa đổi đời" quyết định tương lai nghề nghiệp, thu nhập và vị thế xã hội của con cái.

Áp lực khổng lồ ấy cũng kéo theo một cuộc chiến chống gian lận chưa từng có. Những năm gần đây, Trung Quốc đã biến phòng thi thành một "pháo đài công nghệ", nơi drone, trí tuệ nhân tạo (AI), camera nhận diện khuôn mặt và máy quét tín hiệu hoạt động đồng thời để phát hiện thí sinh quay cóp.

Theo Reuters và The Japan Times, nhiều địa phương tại Trung Quốc triển khai hệ thống camera AI có khả năng theo dõi biểu cảm, hướng nhìn và các hành vi bất thường của thí sinh trong suốt thời gian làm bài. Chỉ cần một học sinh liên tục cúi xuống, nhìn ngang dọc hoặc có động tác lạ, hệ thống sẽ gửi cảnh báo cho giám thị.

Một trong những hình ảnh gây choáng ngợp nhất là drone chống gian lận bay lượn phía trên các điểm thi. Theo Ars Technica, các drone này có thể bay cao khoảng 500 mét để dò tín hiệu vô tuyến phát ra từ thiết bị gian lận như tai nghe siêu nhỏ, camera giấu kín hay bộ truyền phát tín hiệu bí mật.

Nếu phát hiện sóng khả nghi, drone sẽ tự động thay đổi vị trí và độ cao nhằm khoanh vùng nguồn phát. Nhân viên giám sát dưới mặt đất theo dõi dữ liệu trên máy tính bảng với giao diện giống điện tâm đồ. Chỉ cần xuất hiện tín hiệu lạ, đường biểu đồ sẽ lập tức "nhảy vọt".

Không chỉ drone, công nghệ sinh trắc học cũng được áp dụng mạnh tay. Nhiều điểm thi sử dụng camera quét khuôn mặt và xác minh dấu vân tay để ngăn người thi hộ. Thí sinh trước khi vào phòng phải đi qua nhiều lớp kiểm tra như tại sân bay, từ máy dò kim loại cho tới thiết bị chặn sóng điện thoại.

Khâu vận chuyển đề thi cũng được bảo vệ nghiêm ngặt. Truyền thông quốc tế từng mô tả xe chở đề thi Gaokao được hộ tống và giám sát chặt chẳng khác nào xe vận chuyển tiền hoặc tài sản giá trị lớn. Đề thi được niêm phong nhiều lớp, theo dõi bằng GPS và có lực lượng an ninh túc trực 24/24.

Sự phát triển của AI khiến cuộc chiến chống gian lận càng căng thẳng hơn. Năm 2025, nhiều công ty công nghệ Trung Quốc thậm chí phải tạm khóa tính năng AI trong mùa thi để ngăn học sinh dùng chatbot giải đề. Một số ứng dụng AI nổi tiếng như Doubao, Qwen hay Yuanbao đã vô hiệu hóa nhận diện ảnh hoặc trả lời câu hỏi liên quan tới đề thi trong thời gian Gaokao diễn ra.

Trên mạng xã hội Reddit, nhiều người dùng quốc tế gọi Gaokao là "kỳ thi giống phim dystopia nhất thế giới", nơi học sinh bị bao quanh bởi camera, cảm biến và thiết bị giám sát công nghệ cao.

Tuy nhiên, với Trung Quốc, các biện pháp cực đoan này được cho là cần thiết để đảm bảo công bằng cho hàng chục triệu thí sinh. Bởi chỉ một vụ gian lận lọt lưới cũng có thể làm dấy lên tranh cãi lớn trong xã hội.

Trong cuộc đua vào đại học khốc liệt nhất hành tinh, không chỉ học sinh chịu áp lực, mà cả hệ thống công nghệ hiện đại cũng được huy động tối đa để bảo vệ sự công bằng của kỳ thi.

Tin Gốc: Người Đưa Tin