Phát biểu trước khi rời khu nghỉ dưỡng Burgenstock ở Thụy Sĩ ngày 22.6, Phó tổng thống Mỹ Vance mô tả đề xuất này là “một giải pháp rất thú vị”.
“Nếu tài sản của Iran được giải tỏa, số tiền đó sẽ được dùng để làm giàu cho nông dân Mỹ và nuôi sống người dân Iran”, South China Morning Post dẫn lời ông Vance nói. Theo Phó tổng thống Mỹ, ý tưởng này xuất phát từ ông Jared Kushner, con rể của Tổng thống Trump, và là một “thỏa thuận rất tốt, rất điển hình của nhà Trump”.
Ông Vance cho biết quy trình giải phóng tài sản đã được Mỹ và Qatar phê duyệt. Theo ông, số tiền này sẽ được dùng để Iran mua đậu nành, ngô và lúa mì của Mỹ.
Khoảng 100 tỉ USD tài sản của Iran, chủ yếu từ doanh thu bán dầu, đã bị đóng băng trên toàn thế giới do các lệnh trừng phạt của Mỹ liên quan chương trình hạt nhân của Tehran và việc nước này hỗ trợ các nhóm vũ trang trong khu vực.
Theo bản ghi nhớ 14 điểm giữa Mỹ – Iran, 2 bên có 60 ngày để đạt thỏa thuận về việc mở lại eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân của Iran, sau thỏa thuận ngừng chiến “trên mọi mặt trận”. Văn bản cũng nêu Mỹ sẽ cho phép Iran tiếp cận các tài sản bị đóng băng hoặc hạn chế sau khi thỏa thuận cuối cùng có hiệu lực.
Tuy nhiên, phía Iran cho rằng Tehran không có nghĩa vụ phải dùng số tiền được giải tỏa để mua nông sản Mỹ. Hãng tin bán chính thức Tasnim dẫn lời Thống đốc Ngân hàng trung ương Iran Abdolnaser Hemmati nói rằng bản ghi nhớ hiện hành không buộc Iran mua nguyên liệu nông nghiệp từ Mỹ.
Ông Hemmati cho biết các khoản tiền bị đóng băng còn lại không nhất thiết chỉ được sử dụng để mua hàng hóa thiết yếu, mà có thể được dùng cho các mặt hàng khác không nằm trong danh sách cấm vận.
Tổng thống Trump ngày 22.6 cảnh báo ông sẽ “làm những gì cần phải làm” nếu Iran không tuân thủ thỏa thuận với Washington. Ông cũng cho rằng Tehran nên dùng số tiền được giải phóng để mua lương thực từ Mỹ.
“Tất cả số tiền đó sẽ được dùng để mua thực phẩm mà họ đang rất cần. Họ có 91 triệu người, nhưng không thể nuôi sống hết. Vì vậy, số tiền đó sẽ đến tay nông dân của chúng ta”, Reuters dẫn lời ông Trump nói.
Đề xuất trên được đưa ra trong bối cảnh nông dân Mỹ, nhóm cử tri quan trọng của đảng Cộng hòa, chịu sức ép từ căng thẳng thương mại kéo dài giữa Mỹ và Trung Quốc. Trung Quốc từng là khách hàng mua đậu nành lớn nhất của Mỹ, nhưng các đơn hàng đã giảm mạnh khi Bắc Kinh chuyển sang nhập khẩu từ Argentina và Brazil sau cuộc chiến thuế quan.
Trước đó, Nhà Trắng cho biết Trung Quốc đã đồng ý mua 25 triệu tấn đậu nành trong mùa vụ nông nghiệp tiếp theo, song số liệu hiện tại của Bộ Nông nghiệp Mỹ mới ghi nhận 15 triệu tấn đã được bán ra. Mỹ hiện tìm cách mở rộng thị trường xuất khẩu sang các nước khác, trong đó có Nigeria, Indonesia, Ấn Độ và Bangladesh.
Trong một diễn biến khác, Phó tổng thống Mỹ J.D. Vance ngày 22.6 cho biết Tehran đã đồng ý mời các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) trở lại nước này, sau vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ – Iran nhằm chấm dứt cuộc chiến ở Trung Đông. “Đây là một cột mốc quan trọng đối với người dân Mỹ và là bước đầu tiên hướng tới việc phi hạt nhân hóa vĩnh viễn hoặc chấm dứt vĩnh viễn chương trình vũ khí hạt nhân ở Iran”, ông nói.
Hãng vận tải biển Maersk A/S của Đan Mạch ngày 5/5 đăng thông báo xác nhận tàu thương mại mang tên Alliance Fairfax, mang cờ Mỹ và được vận hành bởi chi nhánh của họ tại Mỹ là Maersk Line (MLL), đã được hộ tống thành công rời vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz.
MLL có trụ sở chính ở Norfolk, bang Virginia, chuyên về quản lý tàu container và tàu hàng toàn cầu, hoạt động động lập với mảng hậu cần thương mại của công ty mẹ tại Đan Mạch. Hãng tự nhận có đội tàu hàng mang cờ Mỹ lớn nhất thế giới, chuyên cung cấp dịch vụ vận tải cho cho chính phủ và quân đội nước này.
Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo các tàu khu trục tên lửa dẫn đường của họ đã qua eo biển Hormuz, tiến vào vịnh Ba Tư để hỗ trợ cho Dự án Tự do. CENTCOM cho biết lực lượng này đã giúp hai tàu thương mại mang cờ Mỹ di chuyển qua eo biển Hormuz thành công, nhưng không đề cập đến hoạt động hộ tống.
Hãng Maersk cho biết họ đã được quân đội Mỹ liên hệ gần đây để thảo luận về phương án giúp tàu của họ rời khỏi vùng Vịnh dưới sự bảo vệ của tàu chiến Mỹ.
"Sau khi phối hợp với quân đội Mỹ lên kế hoạch an ninh toàn diện, MLL và lãnh đạo trên tàu đã phê duyệt quyết định đi qua Hormuz. Con tàu sau đó rời khỏi vịnh Ba Tư với lực lượng Mỹ đi kèm", Maersk cho biết.
Tàu Alliance Fairfax mang cờ Mỹ và đã đăng ký tham gia Chương trình An ninh Hàng hải Mỹ, theo đó được chính phủ Mỹ hỗ trợ tài chính với điều kiện sẵn sàng phục vụ các hoạt động mang yếu tố quân sự nếu có trường hợp khẩn cấp hoặc chiến sự. Tàu kẹt tại khu vực vịnh Ba Tư từ khi xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran bùng phát ngày 28/2 và eo biển Hormuz bị phong tỏa.
Maersk cho biết hành trình đi qua Hormuz của Alliance Fairfax diễn ra suôn sẻ, không xảy ra sự cố, toàn bộ thuyền viên an toàn và không ai bị thương. Hiện vẫn còn ít nhất một tàu mang cờ Mỹ khác đang ở lại khu vực vịnh Ba Tư.
"Chúng tôi đánh giá cao sự chuyên nghiệp và phối hợp hiệu quả của quân đội Mỹ trong việc triển khai hoạt động này, đồng thời kỳ vọng tàu sẽ sớm trở lại hoạt động thương mại bình thường", công ty Đan Mạch cho biết.
CENTCOM cho biết đang tích cực triển khai các hoạt động nhằm khôi phục lưu thông hàng hải thương mại qua Hormuz, trong đó có việc điều động các chiến hạm hỗ trợ chiến dịch Dự án Tự do được Tổng thống Donald Trump phát động.
Tư lệnh CENTCOM Brad Cooper cho biết lực lượng Mỹ đã khai hỏa hạ 6 xuồng cao tốc đe dọa hoạt động hàng hải thương mại tại khu vực, đồng thời đánh chặn toàn bộ tên lửa và thiết bị bay không người lái (drone) của Iran nhắm vào tàu hàng.
Đô đốc Cooper nói quân đội Mỹ không trực tiếp hộ tống từng tàu hàng, mà triển khai nhiều lớp bảo vệ thành "thế trận phòng thủ bao quát" cho các tàu được hỗ trợ đi qua eo biển Hormuz.
Ông nói thêm rằng Dự án Tự do được triển khai sau khi lực lượng Mỹ sử dụng "công nghệ đặc biệt tinh vi" để mở thông một hành lang qua Hormuz trong vài tuần qua, rồi "dựng lên một chiếc ô bảo vệ bao trùm lên khu vực". Hành lang này cuối cùng sẽ trở thành tuyến lưu thông hai chiều, thay vì chỉ được dùng để các tàu rời khỏi vịnh Ba Tư.
Tư lệnh Mỹ không giải thích "công nghệ đặc biệt tinh vi" này là gì và CENTCOM đảm bảo ô an ninh ở hành lang hàng hải đó thế nào. Tuy nhiên, việc đảm bảo hành lang an toàn đòi hỏi quân đội Mỹ phải rà phá toàn bộ thủy lôi nơi tàu thuyền sẽ đi qua, cũng như lập ô phòng không để đánh chặn bất cứ tên lửa, drone nào của Iran.
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải trọng yếu, nơi từng chiếm khoảng 20% lượng dầu vận chuyển toàn cầu trước khi gần như bị tê liệt do xung đột. Hàng trăm tàu đã bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư sau khi tuyến đường này bị đóng lại vào đầu tháng 3.
Tổng thống Donald Trump ngày 3/5 thông báo trên mạng xã hội Truth Social rằng nhiều nước đã liên hệ với Mỹ trong thời gian qua, đề nghị hỗ trợ các tàu của họ đang mắc kẹt tại vùng Vịnh vì xung đột Trung Đông và tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz.
Ông nói những quốc gia này "không liên quan đến chiến sự, luôn giữ lập trường trung lập và gần như chỉ là những người vô tội đứng bên lề".
"Chúng tôi sẽ dẫn đường cho tàu của họ di chuyển an toàn khỏi vùng biển bị phong tỏa, để họ có thể tiếp tục công việc một cách tự do. Đây là tàu từ những nước không liên quan đến diễn biến hiện nay tại Trung Đông", ông Trump nói, cho biết chiến dịch hộ tống mang tên "Dự án Tự do" sẽ bắt đầu vào sáng nay.
Tổng thống Trump cảnh báo Mỹ sẽ "xử lý kiên quyết" với mọi nỗ lực can thiệp vào chiến dịch. "Đây là cử chỉ nhân đạo từ Mỹ, các nước Trung Đông và đặc biệt là Iran", ông viết, song không đề cập cụ thể chiến dịch này có được Washington điều phối với Tehran hay không.
Giới chức Iran chưa lên tiếng về thông tin.
Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) ngày 3/5 cho biết đã nhận báo cáo một tàu hàng bị nhiều xuồng nhỏ tấn công ở vùng biển cách thị trấn Sirik của Iran khoảng 20 km về phía tây, ở khu vực bờ bắc của eo biển Hormuz
Cơ quan này không nêu rõ tên và quốc tịch của tàu hàng bị tấn công, cho biết toàn bộ thủy thủ trên con tàu đã an toàn và không ghi nhận tác động môi trường nào.
Nhiều tàu hàng mắc kẹt ở vùng Vịnh đang thiếu lương thực và nhu yếu phẩm, khiến điều kiện sinh hoạt của thủy thủ đoàn trên tàu trở nên khó khăn.
Thông báo được đưa ra giữa lúc tác động kinh tế từ cuộc phong tỏa eo biển Hormuz ngày càng rõ rệt. Sau thông báo của ông Trump, giá dầu đã giảm khoảng 2%.
Washington và Tehran vẫn duy trì lệnh ngừng bắn, song triển vọng đạt được thỏa thuận hòa bình lâu dài vẫn chưa rõ ràng. Tổng thống Trump cho biết các cuộc thảo luận với Iran vẫn đang diễn ra và "có thể dẫn đến điều gì đó rất tích cực".
Kể từ khi xung đột nổ ra, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz với hầu hết tàu thuyền, ngoại trừ tàu của nước này và một số quốc gia "thân thiện", trong khi Mỹ áp đặt phong tỏa ngược lại lên mọi cảng biển của Iran từ ngày 13/4.
Ngày 14-6, ông Trump đã đón sinh nhật tuổi 80 bằng việc tổ chức một một giải đấu võ tổng hợp Ultimate Fighting Championship (UFC) ngay trên bãi cỏ Nhà Trắng.
Sự kiện mang tên "UFC Freedom 250" quy tụ 14 võ sĩ UFC thi đấu trong đấu trường lồng sắt The Claw được dựng tại khuôn viên Nhà Trắng, với sự tham gia của hơn 4.000 khán giả.
Theo Hãng tin AP, tại đấu trường, các võ sĩ sẽ bị nhốt trong chiếc lồng bát giác bằng lưới thép. Họ phải tìm cách tung đòn và quật ngã đối thủ để buộc đối phương phải đầu hàng.
Tổng thống Trump và Đệ nhất phu nhân Melania ngồi ở hàng ghế sát khu vực lồng đấu.
Sự kiện quy tụ nhiều khách mời là quan chức cấp cao như Phó Tổng thống JD Vance, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick, Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) John Ratcliffe,...
“Đây là một sự kiện độc nhất vô nhị, một sự kiện tuyệt vời. Tôi rất thích nó... Sự kiện này được tổ chức để kỷ niệm 250 năm ngày thành lập nước Mỹ. Nó không mang bất kỳ mục đích chính trị nào.
Tôi tin rằng nếu bạn là một người Mỹ, bất kể quan điểm chính trị của bạn như thế nào, thì tối nay vẫn là một đêm đáng để tự hào” - Chủ tịch UFC Dana White, người bạn thân thiết của Tổng thống Trump, phát biểu.
Ông Michael Ceraso - Chuyên gia tư vấn quan hệ công chúng cho các đô vật chuyên nghiệp - nói rằng các ứng viên Dân chủ nên học theo cách làm của ông Trump và mạnh dạn theo đuổi những điều mà bản thân họ thực sự yêu thích.
“Ông Trump tiếp cận mọi việc theo cách đơn giản là làm bất cứ điều gì khiến ông ấy thấy giải trí. Nhưng trong quá trình đó, ông ấy lại đang gắn kết mọi người lại với nhau”, ông Ceraso bày tỏ quan điểm.
Theo ông Ceraso, Đảng Dân chủ nên “ngừng cố gắng suy tính hay phân tích mọi thứ quá lên và hãy làm những điều bản thân thấy thích thú”.
Tuy nhiên, một số nhà phê bình lại cho rằng sự kiện UFC là một “màn phô diễn khoa trương” và làm “hạ thấp” vị thế của Nhà Trắng, theo Hãng tin AFP.
Ngoài ra, giải đấu võ cũng vấp phải sự chỉ trích vì thương mại hóa quá mức khi khắp nơi đều xuất hiện biểu tượng của các thương hiệu và doanh nghiệp có liên quan, bao gồm cả những công ty mà con trai ông Trump là Donald Trump Jr. đang nắm giữ cổ phần.
Ngoài ra, vị tổng thống 80 tuổi cũng bị lên án vì tổ chức sự kiện quy mô lớn trong bối cảnh người tiêu dùng Mỹ đang chật vật đối phó với những hệ lụy kinh tế do cuộc chiến Iran để lại.
“Trong khi các bạn phải vật lộn để trả những hóa đơn của tháng này, thì ông Trump lại sắp xếp tổ chức một sự kiện UFC ngay tại khuôn viên Nhà Trắng. Liệu ông ấy có thể xa rời thực tế hơn vậy nữa không?”, Thượng nghị sĩ Adam Schiff của bang California viết trên mạng xã hội X.
