Trò chuyện cùng Tuổi Trẻ, TS Gordon Ingram – giảng viên cấp cao ngành tâm lý học Đại học RMIT Việt Nam – chia sẻ về tác động của mạng xã hội lên hành vi, cảm xúc và não bộ của trẻ em. Ông bày tỏ:
– Do vùng vỏ não trước trán vẫn chưa phát triển hoàn thiện và trẻ còn hạn chế về trải nghiệm xã hội nên chưa có khả năng tự kiểm soát hành vi tốt như người trưởng thành. Điều này khiến các em dễ tham gia những hành vi thiếu phù hợp trong các môi trường mới như mạng xã hội, nơi các chuẩn mực ứng xử còn khá mơ hồ và khó nhận biết.
* Tức là trẻ sẽ dễ bị lôi kéo và hòa vào môi trường mạng xã hội mà không biết?
– Ngoài những tác động về mặt sinh học, xét từ góc độ tâm lý học, tuổi vị thành niên là giai đoạn đặc biệt quan trọng trong quá trình hình thành bản sắc cá nhân. Đây là thời điểm trẻ dần bước ra khỏi sự bao bọc của gia đình và bắt đầu tự định hình vị trí của mình trong xã hội.
Bản sắc cá nhân thường rất khó thay đổi một khi đã được hình thành. Những điều trẻ quan tâm hoặc gắn bó trong giai đoạn này có thể ảnh hưởng đến phần còn lại của cuộc đời. Nhiều dạng hành vi gây nghiện, trong đó có hoạt động trực tuyến, thường bắt đầu hình thành ở độ tuổi này.
* Theo ông, đâu là cách tiếp cận cần có để bảo vệ sức khỏe tinh thần và giúp trẻ phát triển kỹ năng số hiện nay?
– Các nhà tâm lý học phát triển thường khuyến nghị phong cách nuôi dạy con mang tính “uy quyền nhưng thấu hiểu”. Cha mẹ quan tâm, đáp ứng nhu cầu cảm xúc của con nhưng cần đặt ra những giới hạn rõ ràng về hành vi và giúp con rèn luyện tính kỷ luật. Hai yếu tố quan trọng nhất là sự nhất quán và linh hoạt.
Ví dụ cha mẹ không nên quy định “không xem YouTube trước khi làm xong bài tập” rồi lại bỏ qua chỉ vì con khóc lóc năn nỉ nhưng lần khác lại đột ngột siết chặt quy định. Điều đó sẽ khiến trẻ cảm thấy bối rối và khó hiểu.
Nếu trẻ chủ động thương lượng điều chỉnh quy định, chẳng hạn như “cho con xem YouTube 15 phút để thư giãn đầu óc giữa lúc làm bài” thì đây là đề xuất hợp lý mà cha mẹ có thể cân nhắc chấp nhận sau khi trao đổi thêm với con. Quan trọng là vẫn cần yêu cầu trẻ tuân thủ đúng thỏa thuận đã đặt ra, dứt khoát không kéo dài thành 30 phút nếu đã thống nhất từ đầu chỉ là 15 phút. Cách này giúp trẻ học được tính tự kỷ luật, biết cam kết và thực hiện đúng kế hoạch mình cũng tham gia xây dựng.
* Không thể không nhắc đến vai trò của cha mẹ, nhà trường và xã hội trong việc tạo môi trường lành mạnh, giúp trẻ chuyển dịch dần thói quen sử dụng mạng xã hội?
– Cha mẹ đóng vai trò trực tiếp và quan trọng nhất bằng cách làm gương cho con trong việc sử dụng công nghệ lành mạnh. Đồng thời hãy cùng con xây dựng những giới hạn phù hợp như ưu tiên giấc ngủ, các hoạt động ngoài đời thực và tương tác trực tiếp với mọi người thay vì chỉ dựa vào việc kiểm soát hay giám sát.
Nhà trường cũng cần vượt ra khỏi những buổi nói chuyện đơn lẻ về kỹ năng số mà cần tích hợp việc giáo dục cảm xúc – xã hội một cách lâu dài và xuyên suốt. Điều này giúp trẻ hiểu được cảm xúc và cảm nhận được giá trị bản thân đang bị tác động bởi cách các nền tảng công nghệ được thiết kế.
Tuy nhiên không thể đặt toàn bộ trách nhiệm này lên vai gia đình và giáo viên. Xã hội thông qua các chuẩn mực ứng xử và quy định đối với các công ty công nghệ. Nói cách khác, ở đây có vai trò của các công ty công nghệ. Họ cần góp phần tạo ra một môi trường mà tuổi thơ không mặc định gắn liền với điện thoại thông minh.
Mục tiêu không phải là cấm công nghệ mà là tạo thêm không gian cho những hoạt động vui chơi ngoài đời thực và các tương tác trực tiếp giữa bạn bè, những trải nghiệm rất cần thiết để não bộ tuổi vị thành niên phát triển khả năng thích nghi, sự đồng cảm và năng lực tự điều chỉnh cảm xúc, hành vi.
* Ông vừa nhắc đến vai trò làm gương của cha mẹ. Mẫu gương ấy cần được hiểu như thế nào?
– Trước hết cha mẹ nên tạo thật nhiều cơ hội để con tham gia các hoạt động như thể thao, âm nhạc, giao tiếp xã hội, tìm hiểu văn hóa truyền thống hoặc hòa mình vào thiên nhiên. Dù đôi khi cần cho con không gian để tự trải nghiệm và rèn luyện tính độc lập song phụ huynh nên đồng hành với con trong những hoạt động này. Hãy cho trẻ thấy sự quan tâm chân thành của người lớn đến những điều con cái yêu thích.
Điều tôi phải nói thẳng rằng chính cha mẹ không nên lạm dụng điện thoại thông minh. Theo tôi, phụ huynh không nên nhìn vào màn hình chỉ vì mục đích giải trí khi con đang thức, ở cạnh mình. Chưa kể cha mẹ càng không được sử dụng thiết bị điện tử trong lúc con đang làm bài tập hoặc luyện nhạc.
Hành vi này thường được gọi là “phubbing” (tạm dịch là phớt lờ người đối diện vì mải dùng điện thoại) bởi sẽ rất dễ khiến trẻ cảm thấy cô đơn, bị bỏ rơi hoặc nảy sinh cảm giác cha mẹ đang thiếu nhất quán khi hạn chế thời gian sử dụng màn hình của con nhưng bản thân lại sử dụng liên tục.
Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền (Bộ Y tế) vừa có công văn gửi Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tăng cường công tác tuyên truyền, cảnh báo người dân đối với hoạt động quảng cáo khám bệnh, chữa bệnh và các sản phẩm y dược cổ truyền.
Theo Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, trong thời gian gần đây, trên các nền tảng mạng xã hội và môi trường internet xuất hiện nhiều nội dung quảng cáo khám bệnh, chữa bệnh, giới thiệu phương pháp điều trị, tư vấn sức khỏe, bán thuốc và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe bằng y học cổ truyền không đúng quy định, thổi phồng công dụng, gây hiểu nhầm cho người dân;
Một số trường hợp tổ chức khám bệnh, chữa bệnh khi chưa được cấp phép hoặc người hành nghề chưa đủ điều kiện theo quy định của pháp luật, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe và quyền lợi của người dân.
Để tăng cường công tác quản lý Nhà nước trong lĩnh vực y, dược cổ truyền; bảo đảm quyền lợi và an toàn cho người dân khi tiếp cận các dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh, sử dụng thuốc và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe bằng y học cổ truyền, Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền đề nghị Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương:
Đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến tới các tổ chức, cá nhân trên địa bàn các quy định của pháp luật về hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, quảng cáo, sản xuất, kinh doanh thuốc và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe bằng y học cổ truyền để các tổ chức, cá nhân hoạt động đúng quy định của pháp luật.
Cập nhật, công khai thường xuyên các thông tin về giấy phép hoạt động, danh sách người hành nghề, phạm vi chuyên môn được cấp phép trên cổng thông tin điện tử, các phương tiện truyền thông của Sở Y tế và hướng dẫn người dân tra cứu, lựa chọn các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, các cơ sở kinh doanh thuốc và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe bằng y học cổ truyền đã được cơ quan có thẩm quyền cấp phép theo quy định.
Cùng với đó, đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền nhằm khuyến cáo người dân nâng cao cảnh giác đối với các nội dung quảng cáo dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh, thuốc và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe bằng y học cổ truyền trên mạng xã hội, các nền tảng trực tuyến và môi trường internet có dấu hiệu vi phạm quy định của pháp luật như:
Quảng cáo cam kết điều trị khỏi hoàn toàn bệnh; quảng cáo quá mức về hiệu quả điều trị; sử dụng hình ảnh, danh nghĩa lương y, bác sĩ, cơ sở y tế không đúng sự thật; tổ chức khám bệnh, chữa bệnh khi chưa được cấp phép; kê đơn, bán thuốc, tư vấn điều trị không đúng quy định...,
Tuyên truyền để người dân phân biệt thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu với thực phẩm bảo vệ sức khỏe/thực phẩm chức năng; lưu ý thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Đa dạng hóa hình thức thông tin, tuyên truyền thông qua các kênh chính thống tại địa phương nhằm nâng cao nhận thức, kỹ năng nhận diện thông tin y tế sai lệch cho người dân.
Tăng cường tiếp nhận thông tin phản ánh, tố giác của người dân đối với các tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm liên quan đến hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, quảng cáo, sản xuất, kinh doanh thuốc và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe bằng y học cổ truyền; phối hợp với các cơ quan chức năng tại địa phương để kiểm tra, xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Chỉ đạo các cơ sở hoạt động trong lĩnh vực y dược cổ truyền trên địa bàn thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, kinh doanh thuốc và các sản phẩm y học cổ truyền, đặc biệt là công tác quảng cáo, không quảng cáo sai sự thật, gây hiểu nhầm cho người dân.
Siu H'tam sinh ra trong một gia đình người Jrai ở xã Ia Dơk, huyện Đức Cơ. Bố em, anh Rơ Mah Nam, 42 tuổi, trước làm cán bộ xã. Từ năm 2025, khi xã sáp nhập theo Nghị định 178, anh nhận trợ cấp nghỉ việc rồi về làm rẫy. Mẹ em, chị Siu H'ơch, phải cắt cụt một chân sau bạo bệnh 10 năm trước nên chỉ quanh quẩn lo nội trợ. Thu nhập của cả nhà phụ thuộc vào rẫy cà phê.
Đầu năm 2026, H'tam liên tục sốt cao, đau nhức xương khớp về đêm. Sau thời gian tự mua thuốc uống không giảm, gia đình đưa em đến Bệnh viện Nhi tỉnh Gia Lai, rồi chuyển tuyến vào Bệnh viện Nhi đồng 2, TP HCM. Bác sĩ chẩn đoán em mắc ung thư máu (bạch cầu cấp dòng lympho B). Phác đồ điều trị dự kiến kéo dài gần ba năm.
"Nghe hai chữ ung thư, vợ chồng tôi bủn rủn, suy sụp nhưng quyết định giấu con", anh Nam kể. Tuy nhiên, qua những lần tình cờ nghe bố mẹ bàn bạc về chi phí điều trị lấy từ khoản tiền trợ cấp nghỉ việc, H'tam dần biết chuyện.
Trong chuyến xe khách vào TP HCM nhập viện, nhìn mẹ trở mình vì vết thương ở chân đau nhức, H'tam nói với bố mẹ rằng em thấy mình là một gánh nặng, xin được về nhà và khuyên bố mẹ sinh em bé khác thay vì chữa trị cho em. Nghe con nói, anh Nam cho biết hai vợ chồng chỉ biết im lặng.
Đầu tháng 4, H'tam trải qua đợt hóa trị đầu tiên khiến cơ thể suy kiệt, nôn ói và rụng tóc. Có lúc đau đớn, cô bé 12 tuổi lại hỏi lý do bố mẹ sinh mình ra. "Con là sinh mạng của bố mẹ", anh Nam xoa đầu con gái nói.
Đến đợt vào thuốc thứ hai, chị H'ơch về quê, anh Nam ở lại viện một mình chăm con. Hàng ngày, anh cho con xem video, kể chuyện bản làng để con quên mệt mỏi, động viên con sớm khỏe để về đi học. Dần dần, H'tam chịu ăn uống và bắt đầu đáp ứng phác đồ.
Tuy nhiên, gia đình đang đối mặt với khó khăn lớn về kinh tế. Khoản tiền tiết kiệm và trợ cấp hơn 50 triệu đồng đã cạn. Chi phí các xét nghiệm ban đầu hết 12 triệu đồng, chưa kể một số thuốc đặc trị giá 20 triệu đồng mỗi mũi tiêm. Trong lúc bế tắc, người bố 42 tuổi cho biết đang rao bán căn nhà mái tôn - tài sản cuối cùng ở quê để tiếp tục chữa trị cho con.
"Chỉ cần còn được thấy con, vợ chồng tôi cỡ nào cũng cố", anh Nam nói.
Lễ trao giải được tổ chức ngày 28-5 tại Hà Nội, với sự tham dự của anh Bùi Quang Huy - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn.
Anh Nguyễn Duy Thành đã giành chiến thắng với tác phẩm tranh cổ động Bản lĩnh tự cường - Tiên phong sáng tạo - Khát vọng cống hiến - Làm chủ tương lai.
Tác phẩm được anh phát triển theo biểu trưng Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII với hình tượng chính là chim bồ câu - biểu tượng của hòa bình, khát vọng tuổi trẻ.
Các nét đậm được vẽ tối giản và có độ dày tương đương các nét chính của biểu trưng. Đường đi lên của cánh chim cũng song song với các đường đi lên của biểu trưng, tạo thành một thể thống nhất, hoàn chỉnh.
Ngoài giải nhất dành cho tác giả Nguyễn Duy Thành, ban tổ chức còn trao 2 giải nhì, 3 giải ba và 5 giải khuyến khích, 3 giải sáng tạo, 1 giải thí sinh nhỏ tuổi có tác phẩm xuất sắc nhất.
