Trong tuyên bố chung ngày 23/6, Iran và Oman “nhấn mạnh chủ quyền với vùng lãnh hải của mình”. Hai bên đồng ý duy trì đối thoại về vấn đề thông qua một nhóm công tác chung giữa hai Bộ Ngoại giao. Nhóm này hướng tới đạt được “thỏa thuận về việc quản lý hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz trong tương lai, các dịch vụ sẽ được cung cấp liên quan đến vấn đề này, cũng như chi phí đi kèm phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế”.
Phần hẹp nhất và quan trọng nhất của eo biển Hormuz đều nằm trong lãnh hải của Iran và Oman. Tuy nhiên, vì Hormuz kết nối hai vùng biển quốc tế lớn là vịnh Ba Tư và vịnh Oman, nó được xếp vào loại “eo biển dùng cho hàng hải quốc tế”.
Tuyên bố được đưa ra sau khi Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi gặp Quốc vương Oman Haitham bin Tariq cùng Ngoại trưởng Badr Albusaidi ở thủ đô Muscat.
“Hai bên có những cuộc thảo luận mang tính xây dựng về bản ghi nhớ giữa Iran và Mỹ gần đây, đặc biệt là điều khoản về eo biển Hormuz”, Ngoại trưởng Albusaidi cho biết. “Chúng tôi tái khẳng định cam kết tuân thủ luật pháp quốc tế và đảm bảo lưu thông an toàn, không phí quá cảnh”.
Tehran đã nhiều lần tuyên bố kế hoạch thu “phí dịch vụ hàng hải” đối với các tàu qua eo biển, thay vì thu phí quá cảnh – kế hoạch bị Mỹ phản đối kịch liệt. Ông Ghalibaf cho biết Iran sẽ miễn phí 60 ngày theo quy định trong bản ghi nhớ đã ký với Mỹ.
Bản ghi nhớ nói rằng Iran và Oman, hai nước giáp eo biển Hormuz, sẽ thảo luận về việc quản lý và các dịch vụ hàng hải trong tương lai cùng với các quốc gia vùng Vịnh khác.
Eo biển Hormuz là nơi khoảng 20% lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng của thế giới đi qua. Tuyến đường thủy trọng yếu này bị đóng cửa sau khi xung đột giữa Mỹ – Israel với Iran bùng phát vào cuối tháng 2.
Iran dỡ phong tỏa Hormuz theo bản ghi nhớ chung ký với Mỹ ngày 17/6. Trước khi văn bản này được ký, các quan chức Mỹ chỉ trích Oman gay gắt sau khi có thông tin nước này lên kế hoạch thu phí chung với Iran.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 27/5 dọa “thổi bay” đồng minh Oman nếu họ hợp tác với Iran kiểm soát eo biển. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cảnh báo Mỹ sẽ trừng phạt Oman nếu nước này tham gia thiết lập cơ chế thu phí quá cảnh.
Không quân Ukraine hôm qua 2.5 tuyên bố đã bắn hạ 142 trong số 163 máy bay không người lái (UAV) tầm xa do Nga phóng đi trong đêm 1.5 và rạng sáng 2.5, theo Reuters. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Nga hôm qua thông báo lực lượng phòng không nước này đã bắn hạ 505 UAV của Ukraine.
Hai bên đưa ra những thông báo như trên sau khi quân đội Ukraine tuyên bố UAV của họ hôm 1.5 đã tấn công nhà máy lọc dầu Tuapse ở thành phố cảng Tuapse thuộc tỉnh Krasnodar Krai của Nga, theo trang tin The Kyiv Independent. Cơ quan An ninh Ukraine khẳng định cuộc tấn công đã gây ra hỏa hoạn tại những bể chứa dầu, và cột khói đen bốc lên trên nhà máy lọc dầu Tuapse. Đài truyền hình RTVI của Nga đưa tin ít nhất 2 bể chứa tại cơ sở này đã bốc cháy trong cuộc tấn công hôm 1.5.
Đây là lần thứ 4 trong vòng 16 ngày nhà máy lọc dầu Tuapse, nằm ven biển Đen, bị Ukraine tập kích, theo Reuters. Các cuộc tấn công đã tạo ra những đám mây đen dày đặc ở Tuapse và gây ra các vệt dầu loang dọc theo bờ biển, tàn phá bãi biển của những khu nghỉ dưỡng nổi tiếng. Giới chức Nga hôm 1.5 nói đến nay họ đã dọn sạch hơn 13.300 m3 dầu và đất bị ô nhiễm dọc theo bờ biển.
Đến chiều qua, Nga chưa phản ứng trước thông tin Ukraine tiếp tục tấn công nhà máy lọc dầu Tuapse. Sau vụ cơ sở này bị tấn công vào ngày 28.4, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova nhấn mạnh: "Như Tổng thống Nga đã nói, cuộc tấn công của Ukraine vào Tuapse có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng về môi trường". Bà Zakharova cho rằng các quốc gia thành viên NATO ven biển Đen phải cùng chịu trách nhiệm về quyết định của liên minh quân sự này trong việc cung cấp vũ khí cho Kyiv, theo Hãng tin TASS.
Cũng trong ngày 1.5, Chỉ huy Lực lượng Hệ thống không người lái Ukraine Robert Brovdi khẳng định UAV của nước này ngày 25.4 đã tấn công sân bay Shagol ở TP.Chelyabinsk thuộc Nga, khiến 2 chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình Su-57, 1 chiếc Su-34 và 1 chiến đấu cơ khác bị hư hại, theo The Kyiv Independent.
Trước đó, Bộ Tổng tham mưu Lực lượng vũ trang Ukraine thông báo những chiến đấu cơ Nga bị hư hại trong cuộc tấn công vào sân bay Shagol được tìm thấy cách biên giới Ukraine khoảng 1.700 km.
Khi Kyiv tăng cường các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng quân sự của Nga, Moscow đã điều động phần lớn lực lượng không quân của mình ra xa biên giới Ukraine hơn. Tuy nhiên, UAV của Ukraine hiện có khả năng bay xa hơn 2.000 km, gây ra mối đe dọa ngay cả đối với máy bay nằm sâu trong lãnh thổ Nga.
Ngày 29.4, Cơ quan An ninh Ukraine thông báo trên mạng xã hội rằng UAV của nước này đã tấn công một trạm bơm dầu gần TP.Perm của Nga, cách Ukraine khoảng 1.500 km, theo Reuters. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gọi đó là giai đoạn mới trong việc sử dụng vũ khí của Ukraine để hạn chế tiềm năng tác chiến của Nga, và nhấn mạnh: "Chúng tôi sẽ tiếp tục mở rộng tầm bắn này".
Đến nay chưa có thông tin phản ứng từ Nga về những tuyên bố trên của phía Ukraine. Trong khi đó, Đài RT dẫn lời chuyên gia quân sự Nga Dmitry Kornev cho rằng những đợt tấn công ồ ạt bằng UAV của Ukraine gần đây đã trở thành thử thách thực sự đối với hệ thống phòng không Nga, và Moscow đã tăng cường khả năng phát hiện cũng như phản ứng trước những cuộc tấn công như thế.
"Chúng tôi có thể tiếp quản eo biển Hormuz nếu cần thiết. Nếu Iran không đạt thỏa thuận với Mỹ, chúng tôi sẽ thu phí tại tuyến hàng hải này", Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 21/6 trả lời phỏng vấn Fox News.
Ông cảnh báo sẽ nối lại các cuộc ném bom vào Iran và dường như đe dọa phái đoàn Iran đang đàm phán với Mỹ tại Thụy Sĩ.
"Tôi đã nói với quan chức Iran rằng nếu đóng eo biển Hormuz thì các ông sẽ không còn đất nước. Các ông thậm chí không thể trở về nước mình được nữa", Tổng thống Mỹ nói thêm, thêm rằng ông tin Mỹ có thể trở thành "thiên thần bảo hộ" của eo biển và kiểm soát 20% lượng dầu mỏ đi qua đây.
Trong bài đăng trên mạng xã hội, người đứng đầu Nhà Trắng tiếp tục cảnh báo Iran về các lực lượng ủy nhiệm của nước này ở Lebanon.
"Iran phải lập tức ngừng sử dụng lực lượng ủy nhiệm được trả lương cao của họ ở Lebanon để gây rối. Nếu họ không làm vậy, Mỹ sẽ một lần nữa giáng đòn rất mạnh vào Iran, như chúng tôi đã làm tuần trước, nhưng còn dữ dội hơn thế nữa", ông Trump cho hay.
Phái đoàn Iran đang tham gia đàm phán tại Thụy Sĩ đã đưa ra tuyên bố phản đối chính thức với phía Mỹ sau lời đe dọa của ông Trump. "Phái đoàn đang cân nhắc các phương án đáp trả phù hợp trước những lời đe dọa gần đây của ông Donald Trump", Press TV đăng trên X.
Trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo Mỹ không nên đe dọa Tehran, đồng thời tuyên bố "các lực lượng vũ trang của chúng tôi sẵn sàng đáp trả".
"Chẳng lẽ Mỹ không nghĩ nếu đe dọa có tác dụng thì họ đã không rơi vào tình trạng bế tắc như hôm nay? Chúng tôi không bận tâm tới những lời đe dọa từ Mỹ", ông Ghalibaf nói. "Tốt hơn hết Mỹ nên thận trọng hơn trong phát ngôn. Dù họ nói gì đi nữa, chúng tôi mới là bên hành động".
Tasnim sau đó dẫn nguồn tin cho biết phái đoàn Iran đã rời địa điểm đối thoại để phản đối phát biểu của Tổng thống Mỹ.
Phái đoàn Mỹ do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu và các đại diện của Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn dắt đang đàm phán tại khu nghỉ dưỡng trên núi Burgenstock, Thụy Sĩ, với sự tham gia của đại diện từ hai nước trung gian là Pakistan và Qatar.
"Tổng thống Trump đã yêu cầu chúng tôi lật sang chương mới, thay đổi mối quan hệ giữa Mỹ với Iran", ông Vance phát biểu trước khi bắt đầu đối thoại.
Đàm phán diễn ra trong bối cảnh Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz để đáp trả các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Lebanon. "Không thể bước vào giai đoạn đàm phán để đạt được thỏa thuận cuối cùng nếu chiến sự không chấm dứt trên mọi mặt trận", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei đăng trên X.
Theo truyền hình nhà nước Iran, chương trình hạt nhân của Tehran không được đề cập trong vòng đàm phán đầu tiên kéo dài 80 phút. Thay vào đó, trọng tâm là việc thực hiện bản ghi nhớ giữa Tehran và Washington, cũng như tình hình ở Lebanon.
Theo Hãng tin AFP, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 18-6 đã công kích những người chỉ trích thỏa thuận hòa bình với Iran, gọi họ là "những kẻ ngu ngốc" vì cho rằng ông đã nhượng bộ quá nhiều để chấm dứt chiến tranh.
Trên mạng xã hội, ông Trump khẳng định những người cho rằng ông chưa đủ cứng rắn với Iran "hoặc là ghen tị, hoặc là người xấu, hoặc là ngu xuẩn", đồng thời nhấn mạnh thị trường chứng khoán Mỹ vừa lập đỉnh mới còn giá dầu đang lao dốc.
Phát biểu trên được đưa ra chỉ vài giờ sau khi ông Trump ký thỏa thuận với Iran trong bữa tối trước đó tại cung điện Versailles gần Paris (Pháp).
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cũng xác nhận Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã ký văn kiện.
Thỏa thuận này sẽ có hiệu lực ngay lập tức và Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz. Tiếp đến, hai bên sẽ bước vào giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày nhằm hướng tới một thỏa thuận toàn diện, bao gồm chương trình hạt nhân Iran.
Theo nội dung thỏa thuận, Mỹ sẽ dỡ bỏ ngay các lệnh trừng phạt dầu mỏ đang gây sức ép lên nền kinh tế Iran. Sau khi đạt được thỏa thuận cuối cùng về hạt nhân, Washington sẽ hỗ trợ giải ngân quỹ tái thiết trị giá 300 tỉ USD do các nước trong khu vực hậu thuẫn.
Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi cho biết cơ quan này sẵn sàng xác định các bước đi cụ thể để triển khai thỏa thuận. Các quan chức Mỹ cũng nói Iran sẽ pha loãng lượng uranium đã làm giàu dưới sự giám sát của IAEA.
