Hội nghị tái thiết Ukraine dự kiến diễn ra ngày 25-6 tại TP Gdansk (Ba Lan), quy tụ lãnh đạo doanh nghiệp và quan chức thảo luận tái thiết Ukraine thời hậu chiến.
Tuy nhiên, căng thẳng ngoại giao leo thang giữa hai đồng minh khiến hội nghị có nguy cơ bị lu mờ, khi Ukraine cho biết Tổng thống Volodymyr Zelensky sẽ không tham dự, sau khi ông ký sắc lệnh đặt tên một đơn vị đặc nhiệm theo tên Quân đội Khởi nghĩa Ukraine (UPA) – lực lượng gây tranh cãi trong lịch sử quan hệ hai nước.
Sắc lệnh ký ngày 26-5 của ông Zelensky đặt tên một đơn vị thuộc Lực lượng Tác chiến đặc biệt Ukraine theo Quân đội Khởi nghĩa Ukraine (UPA) – lực lượng vũ trang hoạt động gần một thập niên ở miền tây Ukraine trong và sau Thế chiến 2, vấn đề lịch sử gây tranh cãi lớn nhất giữa hai nước.
Warsaw cho biết UPA đã sát hại khoảng 100.000 dân thường Ba Lan tại khu vực này trong Thế chiến 2 và xem đây là hành động diệt chủng. Trong khi đó, những người theo chủ nghĩa dân tộc Ukraine lại tôn vinh UPA vì đã chiến đấu cho một Nhà nước Ukraine độc lập, bất chấp mối liên hệ của lực lượng này với Đức Quốc xã.
Sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine năm 2022, Ba Lan và Ukraine đã nỗ lực kiềm chế những tranh cãi dai dẳng này.
Nhưng sắc lệnh vinh danh UPA của ông Zelensky đã làm sống dậy những oán hận tưởng chừng được gác lại, đe dọa lung lay một trong những liên minh thân thiết nhất Đông Âu, trong nỗ lực duy trì mặt trận phía đông chống Nga – một ưu tiên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Phần lớn vũ khí, đạn dược mà Mỹ và châu Âu cung cấp cho Ukraine đều đi qua các căn cứ, tuyến đường bộ và đường sắt trên lãnh thổ Ba Lan.
“Hai nước láng giềng này đều hết lòng ủng hộ việc liên minh với phương Tây, hợp tác chặt chẽ về quân sự và hiện hoàn toàn đồng thuận trong việc phản đối tham vọng mở rộng của Nga. Nhưng lịch sử lại đang cản đường!” – cây bút Maria Varenikova bình luận trên báo New York Times.
Ông Karol Nawrocki, Tổng thống theo chủ nghĩa dân tộc của Ba Lan, đáp trả bằng việc thu hồi Huân chương Đại bàng trắng – huân chương cao quý nhất của Warsaw – từng trao cho ông Zelensky. Động thái này khiến một số quan chức cấp cao và 3 cựu Tổng thống Ukraine đồng loạt trả lại các huân chương do Ba Lan trao tặng.
Bà Anna Colin Lebedev, giảng viên khoa học chính trị tại Đại học Paris Nanterre, cho rằng các hoạt động vinh danh UPA gần đây tại Ukraine không nhằm chống Ba Lan mà nhằm chống Nga. “Tuy nhiên mỗi lần người Ukraine tôn vinh những người đã chiến đấu vì chủ quyền của họ, họ lại khiến người Ba Lan phản ứng mạnh” – bà nói.
Theo báo Washington Post, Ukraine hiện gần như hoàn toàn phụ thuộc vào các đối tác châu Âu về vũ khí và hỗ trợ kinh tế, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump sẵn sàng bán vũ khí nhưng không còn viện trợ trực tiếp cho Kiev. Vì vậy, căng thẳng với láng giềng càng gây thêm khó khăn cho Ukraine.
Hungary từng chặn Ukraine gia nhập Liên minh châu Âu, chỉ nhượng bộ sau khi Thủ tướng Viktor Orban thất bại trong bầu cử tháng 4; Slovakia dưới thời Thủ tướng Robert Fico cũng từ chối viện trợ quân sự cho Kiev từ năm 2023.
Ông Nawrocki mô tả việc tước Huân chương Đại bàng trắng của ông Zelensky là “một lời cảnh báo”, nhấn mạnh “có những giới hạn không được phép vượt qua trong quan hệ Ba Lan – Ukraine”.
Bà Oleksandra Iwaniuk, nhà phân tích chính trị người Ukraine giảng dạy tại Đại học Warsaw, nhận định cả hai nước đều đã hành động thiếu thận trọng với những vấn đề lịch sử nhạy cảm gắn liền với niềm tự hào dân tộc, trong khi Nga là bên hưởng lợi lớn nhất.
“Cả hai bên đang tự bắn vào chân mình về mặt chiến lược, còn bên chiến thắng duy nhất là Matxcơva. Nga hẳn đang khui champagne ăn mừng vào lúc này” – bà bình luận.
Dù vậy, giới quan sát cho rằng trước các động thái của Nga, khó có khả năng Ba Lan sẽ dừng viện trợ cho Ukraine hay từ bạn trở thành thù.
Ba Lan đã tiếp nhận hàng triệu người tị nạn Ukraine từ đầu cuộc chiến, hiện còn khoảng 2 triệu người sinh sống tại đây, nhưng thái độ của người dân với cộng đồng này đã cứng rắn hơn trong hai năm qua. “Điều đó thực sự đã lan ra cả ngoài đường phố” – bà Iwaniuk nhận thấy.
Sáng 15/5, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gặp nhau tại khu phức hợp Trung Nam Hải ở Bắc Kinh.
Hai nhà lãnh đạo đã dạo bước qua những khu vườn hoang sơ tại đây, trò chuyện cùng nhau trước khi họ tiến hành hội đàm bên tiệc trà và bữa trưa.
Ông Tập cho biết, ông chọn nơi đây cho cuộc gặp như một lời cảm ơn vì ông Trump đã tiếp đón ông tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Florida vào năm 2017. Cuộc gặp đó là lần đầu tiên 2 người gặp nhau, chỉ vài tháng sau khi ông Trump nhậm chức trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình.
Tại Trung Nam Hải, sau cuộc thảo luận riêng kéo dài khoảng 10 phút và không có sự hiện diện của báo giới, ông Trump và ông Tập đã cùng dạo bước qua các khu vườn của Trung Nam Hải. Những cây hoa hồng ở đây đã gây ấn tượng với Tổng thống Trump.
Ông Trump cho biết: “Tôi đã hỏi liệu Chủ tịch Tập rằng liệu ông ấy có thể tặng tôi một ít về trồng ở Vườn Hồng (trong Nhà Trắng) không, và ông ấy đã đồng ý. Tôi chưa bao giờ thấy những bông hoa hồng nào to đến thế”. Ông Tập sau đó nói rằng ông sẽ gửi tặng hạt giống hoa hồng cho ông Trump.
Hai nhà lãnh đạo đã có một số đoạn trò chuyện vui vẻ khi ông Tập giới thiệu với người đồng cấp Mỹ về những cây cổ thụ, một số cây đã vài trăm năm tuổi, trong khu phức hợp Trung Nam Hải.
“Chúng sống lâu đến vậy sao?” ông Trump hỏi, trong khi ông Tập mỉm cười và chỉ ra có một số cây trong khu phức hợp đã hơn một nghìn năm tuổi.
Hai nhà lãnh đạo cùng đi qua một lối đi có mái che với những cột xanh và các vòm cửa được trang trí hình chim muông cùng phong cảnh núi non truyền thống của Trung Quốc hướng về một quảng trường nhỏ, nơi họ cùng nhau chụp ảnh lưu niệm.
Sau đó, ông Trump và ông Tập ngồi trong một gian lầu trang trọng, nơi ông Tập nói về lịch sử của Trung Nam Hải thông qua một thông dịch viên. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cũng có mặt tại đó.
“Đây là nơi làm việc và sinh sống của các nhà lãnh đạo Đảng và chính quyền trung ương Trung Quốc, bao gồm cả bản thân tôi”, ông Tập nói.
Ông cho biết sau khi thành lập nước vào năm 1949, ban lãnh đạo của Trung Quốc đã chuyển đến đây, bao gồm cả các nhà lãnh đạo: Mao Trạch Đông, Chu Ân Lai, Đặng Tiểu Bình, Giang Trạch Dân và Hồ Cẩm Đào.
Trung Nam Hải là khu phức hợp lãnh đạo của đảng Cộng sản Trung Quốc, thường được coi là tương đương với Nhà Trắng của Trung Quốc. Khu vực này rộng khoảng hơn 600 hecta, có hồ nước cùng với các gian lầu, vườn tược và văn phòng làm việc.
Được bao quanh bởi một bức tường màu đỏ thổ hoàng có tuổi đời hàng thế kỷ, đây là một trong những nơi bí mật nhất Trung Quốc, với nhiều camera giám sát nhô cao phía trên và được tuần tra nghiêm ngặt bởi các lực lượng an ninh cả mặc thường phục lẫn sắc phục.
Những khu vườn có tường bao quanh Trung Nam Hải khá gọn gàng, với các bức tường thấp, mái nhà truyền thống trang trí cầu kỳ, những con đường uốn lượn, hoa hồng đủ màu hồng, vàng, đỏ, những bãi cỏ được cắt tỉa và những hàng cây được chăm sóc cẩn thận.
Giá nhiên liệu tăng cao, nguồn cung bị siết chặt đang khiến giá vé máy bay tăng cao và một số hãng hàng không phải hủy chuyến, theo Business Insider ngày 6.4.
Hãng giá rẻ Ryanair, hãng hàng không lớn nhất châu Âu, cho biết đang cân nhắc giảm số đường bay. Tổng giám đốc Ryanair Michael O'Leary dự báo rằng nguồn cung xăng dầu máy bay có thể bị ảnh hưởng nếu chiến sự tiếp diễn tại Trung Đông.
"Chúng tôi dự đoán sẽ chưa có gián đoạn cho đến đầu tháng 5 nhưng nếu chiến sự tiếp tục, chúng ta có nguy cơ bị gián đoạn nguồn cung tại châu Âu trong tháng 5 và tháng 6", ông O'Leary nói với Sky News.
Hãng Lufthansa cũng đang chuẩn bị các kịch bản ứng phó cho tình huống xấu nhất và có thể "trùm mền" đến 40 máy bay.
Một người phát ngôn của hãng Scandinavian Airlines hồi tháng 3 nói có thể cắt khoảng 1.000 chuyến bay do chi phí nhiên liệu tăng cao. Hầu hết các chuyến bị dừng khai thác là đường bay ngắn tại khu Bắc Âu. Hãng bay đã tạm thời tăng giá vé.
Hãng United Airlines tại Mỹ cũng đang cân nhắc cắt giảm số chuyến bay trong 2 quý tới. "Nếu giá xăng duy trì ở mức này, đồng nghĩa sẽ có thêm 11 tỉ USD trong chi phí thường niên chỉ cho xăng máy bay. Khách quan mà nói, trong năm làm ăn tốt nhất của United Airlines, chúng ta kiếm chưa được 5 tỉ USD", Tổng giám đốc Scott Kirby thông báo với nhân viên công ty.
Hãng Air New Zealand cho biết sẽ cắt khoảng 5% chuyến bay, tương đương khoảng 1.100 chuyến từ đầu tháng 5. Tổng giám đốc Nikhil Ravishankar nói rằng công ty sẽ gộp các chuyến bay vào giờ thấp điểm hoặc những chuyến mà có phương án thay thế để chuyển khách sang chuyến khác.
Xung đột tại Trung Đông đã làm đứt gãy nguồn cung xăng dầu, dầu mỏ bị kẹt lại các cơ sở lưu trữ trên khắp Trung Đông. Việc thiếu nguồn cung đã đẩy giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng.
Giá xăng máy bay cũng lên mức 195 USD vào cuối tháng 3, tăng gần 100 USD từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bắt đầu vào cuối tháng 2, theo Business Insider ngày 6.4. Xung đột càng kéo dài, các nước không tự sản xuất xăng hoặc có nguồn cung hạn chế càng gặp khó khăn.
Giám đốc Cơ quan Năng lượng quốc tế Fatih Biro dự báo lượng dầu bị giảm trong tháng 4 sẽ nhiều gấp đối lượng bị giảm trong tháng 3, khiến tình trạng khan hiếm xăng máy bay và dầu diesel càng nghiêm trọng. "Chúng ta đang thấy điều đó tại châu Á nhưng tôi cho là sẽ sớm thôi, trong tháng 4 hoặc tháng 5, nó sẽ lan sang châu Âu", ông Biro nói.
Nhà phân tích thị trường dầu June Goh tại hãng Sparta Commodities cho biết do xăng máy bay cần thiết bị lưu trữ chuyên dụng để chứa, nên khối lượng được lưu trữ sẽ ít hơn so với các sản phẩm từ dầu khác. Theo bà, giá vé máy bay đã trở nên đắt đỏ hơn nhiều tại châu Á do nhiều hãng hàng không tăng phí nhiên liệu hoặc hủy chuyến bay. Nhà phân tích cảnh báo châu Âu có thể sớm đối mặt với tình trạng thiếu nhiên liệu máy bay.
Công ty phân tích dữ liệu ngành năng lượng Argus Media đánh giá rằng Anh là nước dễ bị ảnh hưởng nhất tại châu Âu do nguồn cung dầu diesel và xăng máy bay bị siết chặt.
Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae chiều 2/5 đề cập đến tương lai của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Nhật Bản, đồng thời công bố những cập nhật quan trọng trong sáng kiến "Tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP)" của Nhật Bản khi phát biểu tại Đại học Quốc gia Hà Nội, theo TTXVN.
Mở đầu bài phát biểu, Thủ tướng Takaichi Sanae nhắc lại kỷ niệm chuyến thăm Việt Nam 6 năm trước và bày tỏ mong muốn được thăm lại Hội An, nơi có di tích Chùa Cầu (Nihonbashi) được hoàn thành trùng tu với sự hợp tác của Nhật Bản cách đây hai năm. Theo Thủ tướng Nhật Bản, đây là minh chứng cho hơn 400 năm lịch sử giao thương năng động giữa hai dân tộc trên những vùng biển tự do.
Thủ tướng Takaichi Sanae cho biết từ việc chủ yếu sản xuất quần áo, hàng dệt may một thập kỷ trước, Việt Nam nay đã trở thành nơi sản xuất của nhiều công ty toàn cầu, trong đó nhiều thiết bị điện tử tích hợp công nghệ tiên tiến của Nhật Bản trong các thành phần cốt lõi.
Bà nhấn mạnh ngành công nghiệp sản xuất của Việt Nam hiện có mối quan hệ không thể tách rời với kinh tế Nhật Bản. Chỉ tính riêng tại ba Khu Công nghiệp Thăng Long gần Hà Nội đã có 205 công ty Nhật Bản đang hoạt động, tạo việc làm cho khoảng 100.000 người. Các doanh nghiệp như Canon đang thu mua linh kiện từ Việt Nam, Nhật Bản và nhiều nơi ở châu Á để sản xuất tới 1/4 lượng máy in toàn cầu ngay tại Việt Nam.
Thủ tướng Takaichi Sanae cho biết hợp tác Việt - Nhật đã vươn ra không gian vũ trụ. Bà đánh giá cao việc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, được triển khai bằng nguồn vốn vay ODA của chính phủ Nhật Bản, vừa khánh thành hồi tháng 3 tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. Nhật Bản cũng đang hỗ trợ Việt Nam chế tạo vệ tinh quan sát Trái Đất, LOTUSat-1, để phục vụ dự báo thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu.
Trong lĩnh vực công nghệ cao, hai nước đang đẩy mạnh hợp tác về chất bán dẫn. Việc mở chương trình kỹ sư công nghệ chip bán dẫn tại Trường Đại học Việt - Nhật năm 2025 được kỳ vọng sẽ củng cố chuỗi cung ứng bán dẫn của Nhật Bản và đóng góp cho sự tiến bộ công nghiệp của Việt Nam.
Theo lãnh đạo Nhật Bản, nước này mong muốn thúc đẩy hợp tác công - tư mạnh mẽ hơn với Việt Nam trong lĩnh vực khai thác và phát triển chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng.
Thủ tướng Takaichi công bố "cập nhật FOIP" tập trung vào ba lĩnh vực ưu tiên: Xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế cho kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu, tăng cường chuỗi cung ứng năng lượng và vật liệu; cùng kiến tạo cơ hội tăng trưởng kinh tế qua hợp tác công - tư và chia sẻ quy tắc; tăng cường hợp tác an ninh để đảm bảo hòa bình, ổn định khu vực.
Về lĩnh vực an ninh năng lượng, Thủ tướng Takaichi cho biết bà vừa tổ chức một hội nghị trực tuyến khẩn cấp với các lãnh đạo châu Á và công bố Sáng kiến "Đối tác về khả năng chống chịu năng lượng và tài nguyên châu Á" (POWERR ASIA), đồng thời cảm ơn sự ủng hộ của Thủ tướng Lê Minh Hưng với sáng kiến này.
Theo đó, Nhật Bản sẽ cung cấp hỗ trợ tài chính, mà dự án đầu tiên là hỗ trợ thu mua dầu thô cho nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn. Về trung và dài hạn, hai bên sẽ xây dựng hệ thống dự trữ dầu khu vực và phát triển các nguồn năng lượng mới như nhiên liệu sinh học, điện Mặt Trời thế hệ mới, điện hạt nhân và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG).
Kết thúc bài phát biểu, Thủ tướng Takaichi Sanae mong muốn các quốc gia tự cường hợp tác xây dựng một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương "tự do và rộng mở" làm nền tảng cho sự hòa bình và thịnh vượng.
