Mỗi lần thấy người ta tranh luận về trường chuyên, tôi lại thấy xuất hiện một cụm từ quen thuộc: “gà chọi”. Nhiều người nghĩ những đứa trẻ ở đó chỉ biết học, chỉ biết đi thi, giỏi giành giải, nhưng thiếu kỹ năng sống, thiếu trải nghiệm, lớn lên khó hòa nhập xã hội.
Tôi không biết trường chuyên bây giờ đã thay đổi đến đâu. Nhưng tôi từng học trường thường, rồi vào trường chuyên. Bây giờ tôi có hai con, một học trường công, một học trường tư. Tôi không cho rằng trường chuyên là con đường duy nhất để thành công. Nhưng tôi cũng thấy không công bằng nếu chỉ nhìn vài ví dụ tiêu cực rồi phủ nhận cả một môi trường đã giúp rất nhiều đứa trẻ thay đổi cuộc đời.
Nhiều người cho rằng học trường chuyên quá khổ, con cái không có thời gian phát triển thể lực hay các hoạt động khác. Ít nhất với trải nghiệm của mình cách đây hơn 20 năm thì không phải vậy. Quanh tôi, các lớp chuyên khác rất mạnh về thể thao. Ngày nào tôi cũng thấy các bạn trai cao trên 1,7 m chơi bóng rổ ngoài sân. Cuối tuần, các lớp, các khối đá bóng, cổ vũ rất hoành tráng.
Nói về văn hóa thì, tôi học chuyên Anh. Hồi đó, ai cũng biết học sinh chuyên Anh khá “chịu chơi”. Tôi vẫn nhớ cảm giác rất choáng của một đứa nhóc 15 tuổi mới vào trường khi cả khối tự tổ chức một đêm ca nhạc ở nhà văn hóa. Hàng trăm học sinh các trường khác đến xem. Ca nhạc, tạp kỹ, biểu diễn thời trang… tất cả đều do học sinh tự làm.
Khối tôi cũng rất cập nhật văn hóa phương Tây lúc đó: bóng đá, âm nhạc, phim ảnh… cái gì cũng biết. Đến các dịp quan trọng, chúng tôi cũng đi bán hoa, kinh doanh gây quỹ, tham gia cắm hoa, văn nghệ, nhạc cụ… hoạt động nào cũng có mặt. Đấy là những thứ học sinh không được dạy ở trong trường. Đơn giản vì chúng tôi được bao quanh bởi những con người cũng thích tìm hiểu, khám phá, thích cạnh tranh và dám nghĩ dám làm.
>> Con tôi học trường tư 10 triệu một tháng không phải để chạy đua trường chuyên
Điều mình thấy may mắn nhất khi học trường chuyên không chỉ là cơ sở vật chất, mà còn là thầy cô. Phải công nhận các thầy cô ở trường chuyên được đầu tư nên rất giỏi. Không chỉ giỏi chuyên môn mà họ còn rất tâm lý, hiểu và thương học sinh. Tôi cũng không thấy mình bị thiệt thòi gì khi học trong môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Bây giờ, tôi thấy càng ngày người ta càng đầu tư cho các trường chuyên để cơ sở vật chất tốt hơn. Trường tư thì những gia đình có điều kiện mới dễ tiếp cận. Còn với trường chuyên, những học sinh có năng lực mới có cơ hội vào. Nếu trường chuyên được đầu tư tốt, thì những đứa trẻ có khả năng nhưng điều kiện kinh tế hạn chế vẫn có cơ hội học trong một môi trường chất lượng. Chỉ riêng điều đó thôi, theo tôi đã rất đáng.
Nhà tôi ngày ấy không khá giả. Có những lúc tôi thấy hơi lạc lõng giữa nhiều bạn có điều kiện hơn. Nhưng nhìn lại, tôi thấy đó là một giai đoạn rất may mắn. Nhờ học lực, tôi được học trong một môi trường mà nếu phải đóng học phí như trường tư thời đó, gia đình chắc chắn không thể kham được. Nếu không có kỳ thi tuyển ấy, có lẽ tôi đã không có nhiều cơ hội như sau này.
Tất nhiên, phải thừa nhận để vào được trường chuyên rất vất vả. Đúng là tôi phải học thêm và tự học rất nhiều, cả ở trường lẫn ở nhà. Tôi mất gần cả mùa hè để ôn thi chuyển cấp. Có điều, quanh tôi lúc ấy ai cũng học như vậy nên cũng thấy bình thường. Đổi lại, tôi rèn được sự tập trung, tinh thần cạnh tranh và quan trọng nhất là không bỏ cuộc. Môi trường chuyên rèn cho tôi “resilience” – sự kiên cường và khả năng phục hồi sau thất bại.
Khi sang nước ngoài học, tôi chẳng có ai ở bên cạnh. Có những lúc tôi cảm thấy lạc lõng, thậm chí đôi khi như bị “cô lập”. Nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ đến chuyện bỏ cuộc. Đến bây giờ nhìn lại, mình vẫn nghĩ phần nào đó là nhờ ba năm học trong một môi trường luôn buộc mình phải cố gắng thêm một chút nữa.
Dĩ nhiên bây giờ khác ngày xưa rất nhiều. Các em học sinh có Internet, có AI, có rất nhiều nguồn học liệu. Không học trường chuyên vẫn có thể giỏi Tiếng Anh, giỏi STEM hay săn học bổng. Nhưng theo mình vẫn có một khác biệt. Một học sinh giỏi ở trường thường vẫn có thể rất giỏi. Chỉ là các em phải tự tạo động lực cho mình. Điều đó không hề dễ, nhất là ở tuổi mới lớn, khi các em còn đang loay hoay đi tìm mình là ai.
Ở trường chuyên thì khác. Thầy cô và bạn bè chính là sợi dây kéo tôi đi tiếp. Có những lúc tôi nản, nhìn quanh, ai cũng đang học, ai cũng đang cố, thế là tôi lại tiếp tục. Việc phải cố gắng mỗi ngày dần trở thành một thói quen. Theo tôi, đó mới là giá trị lớn nhất của trường chuyên.
Thời bây giờ, bố mẹ lo cho con nhiều hơn ngày xưa rất nhiều. Sợ con áp lực, sợ con trầm cảm, sợ con không phát triển toàn diện, sợ con thấp bé, sợ con bị bắt nạt. Tôi hiểu tất cả những nỗi lo ấy. Nhưng đôi khi tôi có cảm giác, chúng ta đang kỳ vọng ba năm cấp ba phải biến các con thành một con người hoàn thiện: vừa học giỏi, vừa giỏi thể thao, vừa giỏi nghệ thuật, vừa có kỹ năng xã hội, vừa hạnh phúc.
Tin Gốc: Vnexpress
