Ông Vũ Minh Đức – Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, Bộ GD-ĐT – đã chia sẻ với phóng viên Tuổi Trẻ về những thay đổi quan trọng trong việc xét chọn, bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư từ năm 2026.
Theo ông Đức, những năm trước việc xét công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư thực hiện qua ba cấp: các cơ sở giáo dục đại học thành lập hội đồng cơ sở để xem xét, đánh giá, chọn ứng viên đủ tiêu chuẩn, đề xuất lên hội đồng ngành/liên ngành thẩm định.
Sau khi thẩm định, hội đồng ngành/liên ngành trình Hội đồng Giáo sư nhà nước xem xét, công nhận đạt chuẩn chức danh. Bước cuối, các trường đại học thực hiện bổ nhiệm.
* Thưa ông, vì sao đến nay chưa có kế hoạch xét công nhận chức danh giáo sư, phó giáo sư năm 2026?
– Luật Giáo dục đại học số 125/2025 được Quốc hội thông qua ngày 10-12-2025, có hiệu lực từ 1-1-2026; tại khoản 5 và 6 điều 29 quy định: “Bộ trưởng Bộ GD-ĐT quy định tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư. Cơ sở giáo dục đại học thực hiện việc bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư”.
Thực hiện quy định của luật, Bộ GD-ĐT đang khẩn trương xây dựng, ban hành thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư (dự kiến ban hành trong quý 3-2026).
Sau khi thông tư của bộ được ban hành, các cơ sở giáo dục đại học sẽ triển khai việc xét, bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư năm 2026.
* Kế hoạch xét công nhận chức danh giáo sư, phó giáo sư năm nay có những điều chỉnh quan trọng, đáng chú ý nào. Lý do của những điều chỉnh này là gì, thưa ông?
– Điểm điều chỉnh quan trọng trong quy định mới về xét, bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư là: việc bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư gắn với vị trí việc làm, định hướng phát triển của cơ sở giáo dục đại học; chuyển từ cơ chế xét công nhận chức danh giáo sư, phó giáo sư theo mô hình tập trung sang cơ chế để các cơ sở giáo dục đại học trực tiếp tuyển chọn, bổ nhiệm và quản lý đội ngũ học thuật trình độ cao.
Đây không đơn thuần là thay đổi về quy trình nhân sự mà còn phản ánh sự chuyển đổi sâu hơn trong tư duy quản trị đại học: từ quản lý hành chính sang quản trị chất lượng; từ công nhận danh vị sang xác lập trách nhiệm học thuật; từ kiểm soát tập trung sang tự chủ có giám sát.
Việc điều chỉnh này là bước triển khai cụ thể chỉ đạo của Đảng và Nhà nước được nêu trong nghị quyết 71 của Trung ương về đột phá phát triển giáo dục, thực hiện quy định của Luật Giáo dục đại học và xu thế tự chủ đại học ngày càng cao, hội nhập với chuẩn mực quốc tế.
* Được biết Bộ GD-ĐT đang xây dựng thông tư mới về xét công nhận giáo sư, phó giáo sư. Dự kiến các cơ sở giáo dục đại học sẽ được trao quyền thế nào trong việc bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư?
– Dự thảo quy định mới của bộ giao cho cơ sở giáo dục đại học chịu trách nhiệm toàn bộ quá trình xét, bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư. Bộ dự kiến phân cấp mạnh mẽ gắn liền với trách nhiệm giải trình, đề cao vai trò của người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học.
* Dự kiến các cơ sở giáo dục sẽ dựa vào căn cứ nào để xét chọn, bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư?
– Để đảm bảo mặt bằng chất lượng đội ngũ giáo sư, phó giáo sư, Bộ GD-ĐT sẽ ban hành tiêu chí, tiêu chuẩn, tập trung vào ba năng lực nền tảng cốt lõi của ứng viên: năng lực giảng dạy, uy tín khoa học và khả năng thu hút nguồn lực để phát triển năng lực nghiên cứu của trường.
Một số tiêu chuẩn cụ thể có thể như: có công bố khoa học quốc tế thuộc danh mục Scopus hoặc WoS, năng lực ngoại ngữ chuyên môn bằng tiếng Anh, thành tựu khoa học, kết quả đào tạo nổi bật và định hướng nghiên cứu của ứng viên.
Trên cơ sở quy định của bộ, các trường có quyền quy định chi tiết tiêu chuẩn giáo sư, phó giáo sư sao cho sát điều kiện thực tế, định hướng chiến lược của mình. Tuy nhiên, việc này phải phù hợp với đặc thù lĩnh vực, chuyên ngành đào tạo và không thấp hơn quy định chung.
Các cơ sở giáo dục đại học thành lập hội đồng xét, bổ nhiệm theo ngành/nhóm ngành, tổ chức phản biện, đánh giá năng lực giảng dạy, nghiên cứu khoa học và uy tín của ứng viên và ban hành quyết định bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư với những người đủ điều kiện theo quy định.
"Đến vị trí đó còn bị từ chối thì cơ hội có việc làm sau tốt nghiệp là rất mong manh. Tôi thực sự cần một chiếc CV ấn tượng hơn", Weston-Edwards nói.
Cựu sinh viên Đại học Leeds, Anh, nằm trong hàng nghìn người trẻ ở châu Âu và Mỹ đang đặt cược vào tấm bằng thạc sĩ để vượt qua thị trường việc làm khắc nghiệt nhất trong nhiều thập kỷ.
Dữ liệu cho thấy lượng đơn đăng ký vào các trường luật tại Mỹ năm nay đã tăng 32% so với mức trung bình 4 năm qua. Còn tại châu Âu, khảo sát của Hội đồng Tuyển sinh Quản lý Sau đại học (GMAC) chỉ ra rằng 3/4 chương trình thạc sĩ kinh doanh có lượng thí sinh tăng vọt so với năm ngoái.
Các chuyên gia chỉ ra nhiều nguyên nhân. Tại Anh, thuế quỹ lương tăng và mức lương tối thiểu cao khiến doanh nghiệp ngại tuyển người mới. Trong khi đó, nhóm cử nhân ra trường lại đối mặt với nguy cơ bị AI thay thế dần.
Tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên Anh đang ở mức cao nhất kể từ năm 2015. Hơn nửa triệu người muốn làm việc đã rời bỏ thị trường lao động để đi học; sinh viên hiện chiếm hơn 1/4 số người không có việc làm, đang khao khát tìm cơ hội.
Kết quả là số lượng ghi danh các khóa học thạc sĩ tại Anh đã tăng 8% trong niên khóa 2024-2025. Các chuyên ngành mang tính thực tiễn cao như tài chính thu hút nhất. Như ở trường Kinh doanh Bayes (London), lượng hồ sơ tăng gần 10% và dự kiến còn tiếp tục tăng mạnh.
Quy mô các lớp học tăng còn kéo theo nhu cầu tuyển dụng giảng viên. Trên LinkedIn, "giảng viên đại học" là công việc tăng trưởng nhanh thứ ba năm nay, vượt qua cả các vị trí như nhà nghiên cứu học máy hay môi giới đầu tư.
Tình hình tại lục địa già cũng không khác biệt. Lauren Amdor, 23 tuổi, chuẩn bị học thạc sĩ ngoại giao tại trường Sciences Po (Paris) vào tháng 8. Cô mong được hưởng lợi từ chương trình thực tập 6 tháng và mạng lưới cố vấn nghề nghiệp của trường, gồm các giảng viên đang là chuyên gia làm việc thực tế.
"Làm sinh viên thì dễ được hỗ trợ nghề nghiệp hơn nhiều so với việc tự bơi bên ngoài", cô nói.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo các tân thạc sĩ sẽ bước ra một thế giới rất khác so với lúc nhập học, đặc biệt với sự bùng nổ của AI. Chẳng hạn, tại Mỹ, bằng luật vốn là "tem bảo đảm" cho sự nghiệp cũng đang lung lay. Các hiệu trưởng trường luật thừa nhận thị trường việc làm cho khóa tốt nghiệp năm 2029 có thể sẽ thay đổi hoàn toàn.
"Không gì khiến sinh viên thất vọng nhanh hơn việc cảm thấy mình bị lừa về triển vọng nghề nghiệp", theo James Leipold, cố vấn cấp cao tại Hội đồng Tuyển sinh Trường Luật (LSAC).
Trong khi đó, Sean Fitzpatrick, CEO của LexisNexis, cảnh báo Mỹ đã đạt đến mức "bão hòa" trong tuyển dụng ngành luật. Quản lý tại những hãng luật lớn dự báo dù khối lượng công việc tăng, họ vẫn giữ nguyên hoặc giảm quy mô nhân sự nhờ tận dụng AI.
Tuy thị trường việc làm ảm đạm, Weston-Edwards vẫn thấy được an ủi vì ở thế "người chọn trường", nộp đâu trúng đó. Khi chọn nơi nhập học, cậu không còn quá bận tâm đến nội dung học thuật hay cấu trúc khóa học. Câu hỏi duy nhất cậu quan tâm là liệu học xong có việc không.
"Khả năng tìm được việc làm là yếu tố số một. Rất nhiều người học thạc sĩ bây giờ vì tình hình thị trường quá tệ, chứ không hẳn vì đam mê nghiên cứu sâu hơn", Weston-Edwards nhận định.
Công an tỉnh Bắc Ninh cho hay, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026 - 2027 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh sẽ chính thức diễn ra trong 3 ngày, từ 26 - 28.5. Với số lượng thí sinh đông và địa bàn tổ chức rộng, Công an tỉnh Bắc Ninh xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, đòi hỏi công tác bảo vệ phải thực hiện chặt chẽ, không để xảy ra sai sót.
Do đó, lực lượng công an tại địa phương này từ cấp tỉnh đến các xã, phường đã xây dựng kế hoạch, sẵn sàng ứng phó với mọi tình huống phát sinh tại tất cả các hội đồng thi toàn tỉnh.
Công an tỉnh Bắc Ninh cho hay, cơ quan này đã chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ và công an các xã, phường phối hợp với các đơn vị liên quan chủ động rà soát, khảo sát, đánh giá toàn diện các điều kiện phục vụ kỳ thi. Từ đó, xây dựng kế hoạch bảo vệ sát hợp với tình hình thực tế từng địa phương.
Với trọng tâm là kiểm soát nghiêm khu vực trong và ngoài điểm thi, Công an tỉnh Bắc Ninh đã rà soát kỹ hệ thống phòng cháy, chữa cháy, trang thiết bị y tế và các điều kiện cơ sở vật chất phục vụ kỳ thi.
Đồng thời, các tổ tuần tra lưu động được tăng cường hoạt động liên tục nhằm quản lý chặt chẽ các cơ sở kinh doanh dịch vụ internet, photocopy quanh khu vực thi, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi in sao tài liệu trái phép hoặc lợi dụng công nghệ cao để gian lận.
Cạnh đó, lực lượng công an cơ sở đã đẩy mạnh phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể địa phương tuyên truyền sâu rộng quy chế thi đến từng phụ huynh và học sinh.
Công tác phân luồng, điều tiết giao thông được Công an tỉnh Bắc Ninh đặc biệt chú trọng, nhằm bảo đảm giao thông thông suốt trong những ngày diễn ra kỳ thi, góp phần tạo điều kiện tốt nhất để các thí sinh thuận lợi đến điểm thi, hoàn thành kỳ thi đạt kết quả cao.
Quyết định nằm trong kế hoạch tái cơ cấu tổng số 460 chương trình của trường, theo thư gửi giảng viên và sinh viên ngày 1/4. Hiệu phó Lois Agnew đánh giá bước đi này nhằm xây dựng một mô hình đại học "tập trung, khác biệt và phù hợp hơn với nhu cầu của sinh viên".
Danh sách cắt giảm cụ thể không được công bố, nhưng dữ liệu từ nhà trường cho thấy nhóm ngành nhân văn và nghệ thuật chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Chẳng hạn, các ngành như Văn minh cổ điển, tiếng Đức, tiếng Ý, nghiên cứu Trung Đông và Do Thái hiện đại sẽ không còn được cấp bằng cử nhân. Sinh viên cũng không thể chọn Gốm sứ, Trang sức và Kim khí, Điêu khắc hay Hội họa làm chuyên ngành riêng biệt. Thay vào đó, chúng được gộp chung vào bằng Cử nhân Mỹ thuật (BFA).
Bà Sarah Scalese, đại diện nhà trường, cho biết trong số này có 55 ngành vốn không có sinh viên nào theo học. Trong tổng số hơn 20.000 sinh viên tại Syracuse, chỉ 258 người đang học các ngành bị cắt giảm.
"Việc duy trì số chương trình đào tạo nhiều gấp đôi các trường bạn không phải là dấu hiệu của sức mạnh, mà nó cho thấy chúng tôi đã chậm trễ trong việc đánh giá tình hình", bà Scalese khẳng định.
Dù vậy, kế hoạch của trường đang vấp phải sự phản đối từ đội ngũ giảng viên tại Syracuse. Nhiều người lo ngại việc thu hẹp các ngành nhân văn sẽ làm mất đi bản sắc và sự đa dạng tư duy của trường.
Ông Herb Ruffin, phó giáo sư khoa Nghiên cứu người Mỹ gốc Phi, cho biết vai trò của các khoa học xã hội đang bị coi nhẹ, chỉ còn là các môn đại cương cho sinh viên. "Mọi người đang rất giận dữ," ông nói về bầu không khí tại trường.
Lãnh đạo trường khẳng định sẽ có lộ trình để đảm bảo những sinh viên đang học các ngành bị xóa bỏ tốt nghiệp. Đồng thời, các môn học thuộc lĩnh vực này vẫn tiếp tục được giảng dạy dưới dạng môn tự chọn hoặc chuyên ngành phụ.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Syracuse đối mặt với những thách thức tài chính, đặc biệt do lượng sinh viên quốc tế - nhóm thường đóng 100% học phí - giảm mạnh. Tỷ lệ du học sinh mới đã giảm từ 12% xuống còn 5% trong hai năm qua do rào cản về thị thực.
Thực tế tại Syracuse phản ánh xu hướng cắt giảm các ngành nhân văn và khoa học xã hội ở các đại học Mỹ.
Đại học Montclair State - trường công lớn thứ nhì bang New Jersey - đã đóng 15 ngành nhân văn và khoa học xã hội, trong đó có tiếng Anh, lịch sử và xã hội học. Đại học North Carolina đang lên kế hoạch đóng cửa 6 trung tâm chuyên về nghiên cứu địa lý, còn Đại học Chicago đã ngừng tuyển nghiên cứu sinh tiến sĩ ở gần như tất cả ngành khoa học nhân văn từ năm ngoái.
Theo Hiệp hội các trường đại học và nhà tuyển dụng quốc gia Mỹ (NACE), cử nhân khoa học máy tính năm nay dự kiến có lương khởi điểm trung bình hơn 81.500 USD, tăng 7% so với 2025, cao nhất trong số các ngành được khảo sát. Cử nhân tài chính thì được các nhà tuyển dụng săn đón nhất, với tỷ lệ hơn 60%. Trong khi đó, sinh viên tốt nghiệp khối ngành khoa học xã hội có mức lương khởi điểm trung bình là 66.200 USD, thấp hơn năm ngoái gần 2%, cũng là nhóm duy nhất giảm.
Khánh Linh (Theo The New York Times, The Guardian)
