Một trong những nội dung mới trong dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) là quy định về định danh người gửi bưu gửi. Đây được xem là thay đổi lớn trong cách quản lý hoạt động chuyển phát, nhằm thúc đẩy bưu chính số trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh tế số phát triển mạnh.
Theo luật hiện hành, "bưu gửi" được định nghĩa là: bao gồm thư, gói, kiện hàng hóa được chấp nhận, vận chuyển và phát hợp pháp qua mạng bưu chính.
Trong khi đó, dự thảo mới định nghĩa "bưu gửi" bao gồm thư và gói, kiện hàng hóa được chấp nhận, chia chọn, vận chuyển và phát tới địa chỉ người nhận hoặc địa điểm nhận theo thỏa thuận, trong đó "mỗi bưu gửi được định danh riêng và có khả năng theo dõi, truy vết trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ".
Dự thảo cũng quy định người gửi có nghĩa vụ "cung cấp thông tin định danh theo quy định của pháp luật về định danh và xác thực điện tử", đồng thời phải ghi đầy đủ, chính xác thông tin về người gửi, người nhận và nội dung bưu gửi. Với doanh nghiệp bưu chính, họ sẽ phải "định danh người trực tiếp sử dụng dịch vụ bưu chính khi thực hiện thủ tục nhận gửi", đồng thời tuân thủ quy định về an toàn, an ninh và bảo vệ dữ liệu bưu chính.
Dự thảo luật dành riêng một chương về "bưu chính số và bảo đảm an toàn, an ninh trong hoạt động bưu chính". Trong đó, dữ liệu bưu chính được xác định bao gồm thông tin về bưu gửi, người sử dụng dịch vụ và toàn bộ quá trình chấp nhận, chia chọn, vận chuyển và phát hàng.
Theo nguyên tắc phát triển bưu chính số, dữ liệu phải được "gắn với từng bưu gửi", cho phép ghi nhận, lưu giữ và truy xuất thông tin trong toàn bộ quá trình vận hành. Dự thảo cũng yêu cầu các hệ thống bưu chính phải có khả năng kết nối, chia sẻ và liên thông dữ liệu.
Doanh nghiệp bưu chính có trách nhiệm tạo lập và lưu giữ dữ liệu phát sinh trong quá trình cung cấp dịch vụ, đồng thời áp dụng các biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với mức độ rủi ro và quy mô hoạt động. Trong trường hợp xảy ra sự cố mất hoặc lộ dữ liệu, doanh nghiệp phải thông báo cho cơ quan có thẩm quyền và các bên liên quan.
Theo cơ quan soạn thảo đánh giá, thị trường bưu chính đã thay đổi mạnh sau 15 năm kể từ Luật Bưu chính 2010. Nếu trước đây ngành bưu chính chủ yếu phục vụ thư tín, hiện gói, kiện hàng hóa phục vụ thương mại điện tử đã chiếm hơn 90% sản lượng bưu gửi. Trong tờ trình của Bộ Khoa học và Công nghệ, giai đoạn 2020-2025, tổng sản lượng bưu gửi tăng hơn bốn lần. Sự tăng trưởng nhanh kéo theo nguy cơ hàng lậu, hàng cấm, giấy tờ giả mạo và các hành vi vi phạm pháp luật qua đường bưu chính.
Cơ quan soạn thảo cho rằng hoạt động bưu chính hiện không còn đơn thuần là chuyển phát truyền thống mà đang chuyển thành "bưu chính số", vận hành dựa trên dữ liệu và nền tảng công nghệ. Vì vậy, cần hình thành cơ chế định danh và truy vết để bảo đảm khả năng kiểm soát trong toàn bộ quá trình vận chuyển. Khái niệm "dịch vụ bưu chính" được mở rộng sang cả các công đoạn như lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả hay phát hàng thu tiền (COD).
Bên cạnh đó, dự thảo luật cho phép doanh nghiệp cung cấp dữ liệu bưu chính theo yêu cầu hợp pháp bằng văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tuy nhiên, việc cung cấp dữ liệu phải đúng mục đích, phạm vi cần thiết và "không làm phát sinh chi phí bất hợp lý cho doanh nghiệp".
Ngoài việc định danh người gửi, dự thảo còn siết quản lý đối với toàn bộ vòng đời của bưu gửi. Theo đó, mỗi kiện hàng phải có khả năng theo dõi và truy vết xuyên suốt từ lúc được chấp nhận, lưu kho, chia chọn, vận chuyển đến khi phát thành công hoặc hoàn trả. Sau khi tiếp nhận và xác nhận, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn, toàn vẹn của bưu gửi và bồi thường thiệt hại nếu xảy ra mất mát, hư hỏng theo quy định.
Theo cơ quan soạn thảo, mọi giao dịch của nền kinh tế số đều bắt đầu trên môi trường số nhưng chỉ hoàn tất khi hàng hóa được giao trong thực tế. Dự thảo cũng mở đường cho các mô hình mới như giao hàng bằng robot, thiết bị bay không người lái và các nền tảng sử dụng "nguồn lực đám đông" để vận chuyển hàng hóa. Một số công nghệ hoặc mô hình mới có thể được triển khai theo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox).
Theo kế hoạch, dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026.
Tin Gốc: Vnexpress
