Đợt nắng nóng quét qua châu Âu đang dịch chuyển dần về phía đông. Trong khi các kỷ lục nhiệt độ tiếp tục bị phá vỡ trên khắp Tây và Trung Âu, sự ảnh hưởng của biến đổi khí hậu với khu vực này càng trở nên rõ ràng.
Nắng nóng cực đoan
Pháp, quốc gia hứng chịu điều kiện khắc nghiệt nhất trong suốt tuần qua, sáng 28/6 thông báo rằng khoảng 1.000 ca tử vong vượt mức thông thường đã được ghi nhận trên toàn quốc kể từ 24/6.
Giới chức y tế chưa chính thức quy trách nhiệm các trường hợp tử vong này cho đợt nắng nóng và nhấn mạnh rằng đây mới chỉ là số liệu sơ bộ, nhiều khả năng sẽ còn tăng thêm. Tuy nhiên, số người chết gia tăng vào đúng đợt nắng “như thiêu, như đốt” dường như có liên quan tới hiện tượng thời tiết cực đoan này.
Pháp đang so sánh đợt nắng nóng hiện nay với thảm họa nắng nóng năm 2003. Đợt nắng nóng năm 2003 kéo dài 16 ngày và khiến châu Âu gần như hoàn toàn bị động, gây ra khoảng 80.000 ca tử vong vượt mức trên toàn lục địa, trong đó riêng Pháp có khoảng 15.000 ca.
Kể từ đó, các chính phủ châu Âu đã triển khai nhiều biện pháp nhằm giảm tác động của các đợt nắng nóng, bao gồm các hệ thống cảnh báo sớm hiệu quả hơn. Mặc dù tỷ lệ tử vong liên quan đến nhiệt độ cao đã giảm đáng kể, con số này vẫn ở mức đáng lo ngại.
Trong 1.000 ca tử vong vượt mức thông thường nói trên, có 85% số trường hợp tử vong là người từ 65 tuổi trở lên, trong khi số người tử vong tại nhà đã tăng tới 40%.
Nhiệt độ cao có thể gây tổn hại sức khỏe theo nhiều cách khác nhau. Các chuyên gia cảnh báo những nhóm đối mặt nguy cơ lớn nhất gồm người cao tuổi, trẻ sơ sinh, lao động làm việc ngoài trời và những người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn.
Các ước tính cho thấy mỗi năm có tới 480.000 người trên toàn thế giới tử vong do nắng nóng, nhiều hơn tổng số người chết do lũ lụt, động đất và bão cộng lại.
Trong vài thập kỷ gần đây, châu Âu liên tục chứng kiến các đợt nắng nóng xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc. Các nhà khoa học cảnh báo rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra đang khiến các đợt nắng nóng vừa thường xuyên hơn vừa khắc nghiệt hơn.
Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn 200.000 người tại châu Âu đã tử vong do các nguyên nhân liên quan đến nắng nóng trong 4 năm qua, và phần lớn các trường hợp này được cho là có thể phòng tránh được.
Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu cho biết châu Âu hiện là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới, với nhiệt độ tăng nhanh gấp đôi mức trung bình toàn cầu kể từ thập niên 1980.
Tranh cãi về điều hòa nhiệt độ
Câu hỏi châu Âu nên ứng phó ra sao với các đợt nắng nóng ngày càng thường xuyên đã trở thành chủ đề tranh luận chính trị, đặc biệt liên quan đến việc có nên lắp đặt điều hòa nhiệt độ không chỉ trong các tòa nhà công cộng như bệnh viện, trường học mà cả trong nhà ở tư nhân.
Điều hòa nhiệt độ vẫn tương đối hiếm tại phần lớn các nước châu Âu. Mặc dù đã có nhiều năm cảnh báo về nhiệt độ gia tăng, tỷ lệ hộ gia đình sở hữu điều hòa vẫn khá thấp ở hầu hết các quốc gia, dù nhu cầu lắp đặt đã tăng mạnh trong đợt nắng nóng hiện nay.
Trung bình chỉ khoảng 20% số hộ gia đình ở châu Âu có điều hòa. Tại Pháp, tỷ lệ này vào khoảng 25%, còn tại Tây Ban Nha, quốc gia có khí hậu nóng hơn, tỷ lệ đạt khoảng 50%.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này. Nhiều tòa nhà ở châu Âu đã có tuổi đời hàng chục hoặc hàng trăm năm, khiến việc lắp đặt điều hòa trở nên phức tạp và tốn kém, với chi phí khoảng 1.000 euro cho mỗi hệ thống.
Ngoài ra, các quốc gia như Anh và Pháp còn áp đặt nhiều quy định hành chính hạn chế việc lắp đặt điều hòa nhằm bảo tồn diện mạo của các công trình lịch sử. Các lo ngại về môi trường cũng góp phần làm gia tăng sự phản đối.
Những người chỉ trích cho rằng điều hòa thải nhiệt ra môi trường đô thị, làm trầm trọng thêm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Đồng thời, mức tiêu thụ điện tăng lên sẽ kéo theo lượng phát thải khí nhà kính cao hơn, khiến châu Âu khó đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Các nhà hoạt động khí hậu cho rằng việc phổ cập điều hòa chỉ là giải pháp ngắn hạn, trong khi lại làm trầm trọng thêm vấn đề về lâu dài. Kết quả là nhiều bệnh viện và trường học tại châu Âu vẫn không có điều hòa.
Trong đợt nắng nóng hiện nay, nhiều cơ quan công quyền đã gặp khó khăn trong hoạt động. Các bệnh viện đối mặt với áp lực điều trị ngày càng lớn, trong khi Anh ghi nhận sự cố gián đoạn hoạt động của các máy chụp cộng hưởng từ MRI vào cuối tuần. Nhiều trường học phải đóng cửa và cho học sinh nghỉ học.
Để khắc phục tình hình, chính phủ Pháp đã phân bổ 100 triệu euro để khẩn cấp lắp đặt hệ thống điều hòa trong các bệnh viện.
Thị trưởng London (Anh) Sadiq Khan tuần trước cũng cho rằng việc lắp điều hòa trong trường học và bệnh viện cuối cùng sẽ trở thành điều không thể tránh khỏi.
Tại Pháp, tranh cãi về việc lắp đặt điều hòa trong nhà ở đặc biệt quyết liệt. Phe cánh hữu ủng hộ kế hoạch giúp người dân lắp điều hòa trên quy mô lớn và cho rằng những thiết bị này “không gây ra hiện tượng nóng lên toàn cầu”.
Trong khi đó, các đảng cánh tả và trung dung vẫn phản đối việc khuyến khích phổ biến điều hòa trên diện rộng, cho rằng những lời kêu gọi trên để phục vụ mục đích bầu cử.
Thành phố Ghent của Bỉ, nơi chính quyền do các chính trị gia trung tả lãnh đạo, đã khuyến cáo người dân không nên sử dụng điều hòa và tuyên bố: “Chiếc điều hòa tốt nhất chính là một cái cây”.
Chính quyền khuyến khích người dân sử dụng quạt và thậm chí còn phát cây miễn phí để trồng trong vườn. Tuy nhiên, Nghị sĩ cánh hữu vùng Flanders, Maurits Vande Reyde, chỉ trích lời khuyên này, cho rằng nhiều người đã thiệt mạng vì không có các biện pháp làm mát hợp lý trong nắng nóng cực đoan.
Bộ trưởng các nước Liên minh châu Âu (EU) hôm 25/6 họp tại Luxembourg để thảo luận về chính sách liên quan biến đổi khí hậu. Cuộc họp trở nên đặc biệt với sự xuất hiện của một thành viên mới: một bé trai ba tháng tuổi tên Adam.
Đây là con trai của Bộ trưởng Khí hậu Thụy Điển Romina Pourmokhtari, 30 tuổi. Bà Pourmokhtari cho biết bà đưa theo con tới dự cuộc họp để nhấn mạnh những lợi ích của chính sách nghỉ phép chăm con dành cho bố mẹ, vốn không buộc phụ nữ phải lựa chọn giữa công việc và trách nhiệm gia đình.
"Tôi muốn bản thân là ví dụ cho việc phụ nữ không phải lựa chọn những điều như vậy. Đương nhiên, điều đó đòi hỏi tôi phải có người bạn đời với tư duy hiện đại, sẵn sàng đồng hành cùng tôi", bà Pourmokhtari nói.
Một quan chức Hội đồng EU xác nhận đây là lần đầu tiên một em bé tham dự cuộc họp của các Bộ trưởng EU.
Bà Pourmokhtari là Bộ trưởng trẻ nhất trong lịch sử chính phủ Thụy Điển, khi nhậm chức vào năm 2022 ở tuổi 26. Bà vừa trở lại làm việc sau kỳ nghỉ thai sản, trong khi chồng bà đang nghỉ phép đến tháng 9 và đã cùng bà đến Luxembourg để chăm sóc con trai.
Thụy Điển có một trong những quốc gia có chính sách nghỉ phép chăm con hào phóng nhất thế giới, một phần nhờ hệ thống thuế cao của nước này. Các bậc cha mẹ được hưởng tổng cộng khoảng 16 tháng nghỉ phép có lương để chăm con nhỏ.
Trong đó, 90 ngày phép được dành riêng cho mỗi người và không thể chuyển nhượng cho người kia. Nếu một người không sử dụng hết thời gian nghỉ phép được phân bổ này, số ngày đó sẽ bị mất.
90 ngày phép không thể chuyển nhượng này, thường được gọi là "ba tháng của bố", được đưa ra để khuyến khích các ông bố dành nhiều thời gian hơn cho con cái.
Một quan chức Mỹ hôm 1/5 nói với hãng thông tấn AFP rằng tàu sân bay USS Gerald R. Ford của nước này đã rời khỏi Trung Đông và hiện ở khu vực do Bộ tư lệnh lực lượng Mỹ tại châu Âu (EUCOM) phụ trách.
Khu vực thuộc trách nhiệm của EUCOM trải dài khắp châu Âu, vùng Kavkaz, Iceland và Nga, bao gồm 50 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Quan chức Mỹ cho biết hải quân nước này hiện còn 20 tàu ở Trung Đông, trong đó có hai tàu sân bay USS Abraham Lincoln và USS George H.W. Bush.
Thông tin xuất hiện sau khi báo Washington Post ngày 29/4 dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết chiến hạm Ford sẽ bắt đầu hành trình về nước trong vài ngày tiếp theo. Một người nói rằng chiến hạm này dự kiến cập cảng tại bang Virginia vào giữa tháng 5.
Bộ tư lệnh Trung Đông (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, chưa đưa ra bình luận.
Tàu sân bay Ford đã ở trên biển trong hơn 10 tháng và từng tham gia các hoạt động của Mỹ ở biển Caribe, nơi lực lượng nước này tập kích xuồng nghi chở ma túy, chặn tàu chở dầu nằm trong danh sách trừng phạt và mở cuộc đột kích nhằm bắt Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro.
Chiến hạm sau đó được triển khai tới Trung Đông để hỗ trợ chiến dịch tấn công Iran. Hôm 12/3, hỏa hoạn bùng phát tại phòng giặt là trên tàu sân bay Ford khiến hai thủy thủ bị thương và khoảng 100 chiếc giường bị hư hại nghiêm trọng, theo quân đội Mỹ.
Chiến hạm này cũng được cho là đã gặp phải những vấn đề lớn về hệ thống nhà vệ sinh khi ở trên biển. Theo truyền thông Mỹ, nhà vệ sinh thường xuyên bị tắc và các thủy thủ phải xếp hàng dài để chờ đến lượt sử dụng.
Nhóm tác chiến tàu sân bay Ford rời căn cứ Norfolk ở bang Virginia từ cuối tháng 6/2025. Đây là đợt triển khai dài nhất của một tàu sân bay Mỹ trong nhiều thập kỷ.
Chuẩn đô đốc về hưu Mỹ Mark Montgomery từng cho biết trang thiết bị trên tàu sẽ bắt đầu hỏng hóc sau khoảng 8 tháng không được về cảng bảo dưỡng và sửa chữa.
Theo Washington Post, làm nhiệm vụ trên biển quá lâu không chỉ ảnh hưởng đến khả năng hoạt động trong tương lai của chính chiếc Ford, mà còn tác động đến mức độ sẵn sàng của những tàu chiến khác bởi các nhà máy của Mỹ có năng lực giới hạn.
USS Gerald R. Ford là siêu tàu sân bay của Mỹ, cũng là chiến hạm đắt nhất trong lịch sử hải quân nước này với mức giá bàn giao gần 13 tỷ USD. Tàu có thể chở 75 máy bay các loại, gồm tiêm kích F/A-18E/F, phi cơ tác chiến điện tử EA-18G, máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không E-2D, cùng nhiều loại trực thăng tuần tra và săn ngầm.
Nhóm chiến hạm hộ tống gồm các tàu khu trục USS Winston S. Churchill, USS Bainbridge, USS Mahan và USS Forrest Sherman, cùng ít nhất một tàu ngầm hạt nhân tấn công. Mỗi tàu có thể mang được hàng chục tên lửa các loại, được trang bị hệ thống cảm biến cho phép giám sát vùng trời và vùng biển rộng lớn xung quanh.
Động thái này đánh dấu bước đi mới nhất của Mỹ trong việc công nhận bà Rodríguez là lãnh đạo hợp pháp của Venezuela, sau khi quân đội Mỹ bắt giữ cựu Tổng thống Nicolas Maduro cùng phu nhân Cilia Flores tại Caracas hôm 3.1. Hai người hiện đối mặt các cáo buộc buôn bán ma túy tại Mỹ và họ đã tuyên bố không nhận tội, theo AP ngày 2.4.
Việc dỡ bỏ trừng phạt cho phép bà Rodríguez mở rộng hợp tác với các công ty và nhà đầu tư Mỹ.
Trong phản ứng sau thông báo, bà Rodríguez bày tỏ kỳ vọng quan hệ song phương Mỹ - Venezuela sẽ được cải thiện. "Chúng tôi đánh giá cao quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump như một bước tiến hướng tới bình thường hóa và tăng cường quan hệ giữa hai nước chúng ta", bà viết trên Telegram.
Bà Rodríguez cùng nhiều nhân vật thân cận với ông Maduro từng bị Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt từ năm 2018 với cáo buộc góp phần duy trì quyền lực cho chính quyền của ông Maduro sau cuộc bầu cử gây tranh cãi.
Tuy nhiên, sau khi ông Maduro bị bắt giữ, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã chuyển hướng hợp tác sang bà Rodríguez - người hiện dẫn dắt tiến trình tái thiết đất nước và thúc đẩy mở cửa nền kinh tế giàu dầu mỏ này cho đầu tư quốc tế. Tháng 3, Mỹ cũng công nhận bà là "người đứng đầu nhà nước duy nhất" của Venezuela trong một vụ kiện dân sự tại tòa án liên bang.
Song song đó, Mỹ đã nới lỏng các hạn chế đối với ngành năng lượng Venezuela. Tháng 3, Bộ Tài chính Mỹ cho phép công ty dầu khí nhà nước PDVSA bán trực tiếp dầu ra thị trường toàn cầu, bao gồm các doanh nghiệp Mỹ - một thay đổi đáng kể sau nhiều năm siết chặt.
Tuy nhiên, tình hình pháp lý tại Venezuela vẫn phức tạp. Ông Maduro về mặt pháp lý vẫn được coi là tổng thống theo hệ thống trong nước. Sau khi ông bị bắt, Tòa án tối cao Venezuela tuyên bố tình trạng "vắng mặt tạm thời", cho phép bà Rodríguez nắm quyền trong 90 ngày, có thể gia hạn thêm tối đa 6 tháng với sự phê chuẩn của Quốc hội do đảng cầm quyền kiểm soát.
Thời hạn 90 ngày này dự kiến kết thúc vào ngày 3.4.
