Anh Đinh Văn Thông, cán bộ kiểm lâm Vườn quốc gia Chư Yang Sin, tỉnh Đắk Lắk nhận lời đưa tôi đến thăm voi đá mẹ rồi tiếp tục hành trình sang voi đá cha cách đó khoảng 5 km.
Chuyến đi tưởng chỉ là cuộc khám phá một danh thắng nổi tiếng, nhưng càng bước sâu vào vùng đất này, tôi càng nhận ra mình đang đi vào một thế giới đầy huyền thoại, nơi những khối đá vô tri từ lâu đã trở thành một phần tâm thức của cư dân bản địa.
Voi đá mẹ và voi đá cha trước đây cùng thuộc huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk. Sau sáp nhập đơn vị hành chính thì voi đá mẹ thuộc xã Hòa Sơn, còn voi đá cha thuộc xã Liên Sơn Lắk (Đắk Lắk). Voi đá mẹ dài khoảng 200 m và chiều cao hơn 30 m, chỉ cách trụ sở Ban quản lý Vườn quốc gia Chư Yang Sin vài cây số.
Từ xa, khối đá khổng lồ hiện lên như một con voi đang nằm phục bên chân núi. Mỗi bước chân tiến lại gần, cảm giác choáng ngợp càng rõ nét hơn. Ở một góc nhìn, có thể thấy tảng đá nguyên khối đồ sộ nằm sừng sững giữa thiên nhiên rất giống hình dáng một con voi khổng lồ. Bề mặt đá nhẵn bóng, màu xám đen, trải qua biết bao mưa nắng vẫn giữ nguyên vẻ uy nghi.
Để leo lên lưng voi đá mẹ không quá khó khăn. Thế nhưng khi ngồi trên lưng voi đá mẹ, tôi càng cảm nhận rõ sự hùng vĩ của thiên nhiên Tây nguyên. Phóng tầm mắt ra bốn phía, thấy những cánh rừng thuộc dãy Chư Yang Sin trải dài bất tận và những buôn làng nhỏ bé nép mình dưới chân núi. Giữa không gian mênh mông ấy, con người bỗng trở nên nhỏ bé đến lạ.
Nếu voi đá mẹ nằm nép bên chân núi thì voi đá cha với chiều dài khoảng 70 m và chu vi khoảng 180 m lại hiện diện theo một cách hoàn toàn khác. Voi đá cha nằm cô độc giữa cánh đồng.
Từ xa nhìn lại, đá voi cha giống hệt một con voi khổng lồ đang nghỉ ngơi giữa cánh đồng lúa. Khung cảnh ấy tạo nên cảm giác vừa kỳ vĩ vừa bí ẩn, như thể thiên nhiên đã cố tình đặt đôi voi ở 2 vị trí khác nhau để kể một câu chuyện mà đến nay vẫn chưa ai giải mã được.
Người dân nơi đây không ai biết chính xác voi đá cha và voi đá mẹ xuất hiện từ bao giờ. Họ chỉ biết rằng từ thời ông bà, tổ tiên của mình, 2 khối đá ấy đã hiện diện trên vùng đất này.
Chính sự hiện diện “độc lạ” giữa núi rừng, đồng lúa cùng hình dáng đặc biệt ấy đã khiến 2 khối đá trở thành một trong những biểu tượng thiên nhiên độc đáo nhất của đại ngàn, thu hút ngày càng nhiều du khách tìm đến khám phá.
Càng hỏi chuyện người dân địa phương, tôi càng nhận được nhiều câu chuyện thú vị hơn là những lời giải thích mang tính khoa học. Trong căn nhà dài truyền thống, ông Y Gah H’Mók, hậu duệ đời thứ 10 của gia tộc nổi tiếng với nghề nuôi và thuần dưỡng voi ở vùng hồ Lắk, chậm rãi kể cho tôi nghe những điều mà ông được cha ông truyền lại.
“Ngày xưa, người già kể rằng 2 hòn đá không nằm ở vị trí như bây giờ. Chúng biết đi. Voi đá mẹ từng ở xa hơn nhưng dần tiến về chân núi. Còn voi đá cha thì một đêm bỗng xuất hiện giữa đồng lúa”, ông nói rồi hướng ánh mắt xa xăm về phía những cánh đồng đang ngả màu vàng.
Theo lời kể của người M’nông, voi đá cha và voi đá mẹ vốn là một đôi voi “yêu nhau”. Vì một biến cố nào đó mà phải xa cách, và vì thương nhớ nhau da diết đến chết rồi hóa thân thành đá. Trong câu chuyện này còn có chi tiết rất “liêu trai chí dị”. Theo đó, dù biến thành khối đá, nhưng qua thời gian, voi đá cha vẫn luôn tìm cách dịch chuyển để đến gần voi đá mẹ hơn.
Dù hiện nay 2 khối đá vẫn còn cách nhau khoảng 5 km, người dân bản địa vẫn tin rằng khoảng cách ấy ngày một ngắn lại. Một số người còn chỉ cho khách tham quan những rãnh đất dài trên đồng ruộng và xem đó là dấu tích của hành trình dịch chuyển kỳ bí ấy.
Khoa học chưa từng xác nhận câu chuyện này, nhưng với người dân nơi đây, điều đó dường như không quá quan trọng. Truyền thuyết ấy đã tồn tại qua nhiều đời người và trở thành một phần không thể tách rời trong đời sống văn hóa của cộng đồng. Có lẽ cũng từ truyền thuyết đó mà voi đá mẹ và voi đá cha được người dân xem như những vị thần tình yêu của vùng đất Tây nguyên.
Chúng tôi gặp một đôi bạn trẻ từ TP.HCM vừa tham quan voi đá cha xong và tiếp tục tìm đến voi đá mẹ. Họ quen nhau gần 3 năm và quyết định đến Đắk Lắk trong chuyến du lịch đầu tiên chỉ có 2 người
“Trước khi đi tụi em đọc được nhiều câu chuyện nói rằng voi đá mẹ tượng trưng cho tình yêu bền vững. Nghe khá thú vị nên tụi em muốn đến tận nơi xem sao”, chàng trai chia sẻ.
Ngồi bên cạnh, cô gái mỉm cười nhìn về phía đỉnh đá. Cô bảo không biết truyền thuyết ấy có thật hay không, nhưng đứng giữa không gian này, cảm giác bình yên khiến người ta muốn tin vào những điều đẹp đẽ.
“Nhìn voi đá cha và voi đá mẹ cách nhau như vậy mà vẫn luôn được kể là đang tìm đến nhau, em thấy giống tình yêu vậy. Có thể xa cách, có thể gặp khó khăn nhưng nếu đủ chân thành thì cuối cùng vẫn hướng về nhau”, cô gái nói.
Không chỉ là biểu tượng tình yêu, voi đá cha và voi đá mẹ còn được người dân bản địa xem như những vị thần bảo hộ buôn làng. Nhiều thế hệ người M’nông tin rằng voi đá che chở mùa màng, bảo vệ cuộc sống bình yên và mang đến sự no đủ cho cộng đồng. Bởi vậy, từ bao đời nay, người dân luôn có ý thức gìn giữ, tôn trọng và không xâm phạm đến những khối đá thiêng.
Chiều muộn, khi ánh nắng cuối ngày nhuộm vàng những cánh đồng dưới chân voi đá cha, tôi đứng lặng nhìn khối đá khổng lồ giữa không gian rộng lớn của đại ngàn. Đã có biết bao du khách đến rồi đi, biết bao thế hệ người dân lớn lên cùng những câu chuyện về voi đá.
Đến nay, không ai khẳng định truyền thuyết ấy là sản phẩm của trí tưởng tượng dân gian. Nhưng có lẽ chính sự bí ẩn đó mới tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho vùng đất này.
Giữa Tây nguyên lộng gió, voi đá cha vẫn nằm giữa cánh đồng, voi đá mẹ vẫn tựa mình bên chân núi và câu chuyện tình nghìn năm của 2 voi đá vẫn tiếp tục được kể bằng niềm tin của người dân bản địa và sự tò mò của những lữ khách phương xa.
Sáng 4/5, anh Trần Văn Huy, 38 tuổi, chèo thuyền ra kiểm tra lồng bè trên sông Lam đoạn qua xã Anh Sơn thì thấy cá phơi bụng trắng dày đặc, một số con bơi lờ đờ rồi chết. "Nuôi hơn 10 năm, đây là lần đầu tôi chứng kiến cảnh này", anh nói.
Bè cá của ông Trần Văn Tưởng cũng xuất hiện tình trạng tương tự. Hàng trăm con cá trắm kích thước lớn nổi trắng mặt nước, nằm la liệt trong các lồng nuôi.
Ông Tưởng cho biết lứa cá khoảng 350 con được gia đình chăm sóc suốt 3 năm, phần lớn đã đến kỳ thu hoạch. Sáng nay, khi cho ăn, ông phát hiện cá nhỏ bơi yếu, chỉ sau vài giờ những con cá lớn cũng bắt đầu chết dần, không thể cứu vãn.
Tại các lồng bè lân cận, người dân liên tục vớt cá chết, chất lên thuyền hoặc đưa vào bờ xử lý. Cá chết chủ yếu là trắm, trôi, mè, ngạnh, nặng từ 0,5 đến 3 kg mỗi con. Dọc mặt sông, một số loài cá tự nhiên khác cũng chết, trôi dạt vào bờ.
Ông Võ Văn Phùng, 64 tuổi, cho biết gia đình nuôi chủ yếu cá trắm cỏ, mỗi lồng từ 200 đến 500 con, sắp đến kỳ thu hoạch. "Ước tính thiệt hại hơn một tấn cá. Do chưa rõ nguyên nhân nên chỉ biết vớt lên đem chôn để tránh ô nhiễm", ông nói.
Theo người dân, nuôi cá lồng trên sông Lam lâu nay khá ổn định do nguồn nước lưu thông, giàu oxy, cá phát triển nhanh, dễ tiêu thụ. Sự cố lần này khiến nhiều hộ đứng trước nguy cơ mất trắng hàng chục triệu đồng sau thời gian dài đầu tư.
Một số người dân cho biết chiều 3/5 khu vực xảy ra giông lốc kèm mưa đá sau nhiều ngày nắng nóng. Điều này có thể khiến môi trường nước biến động đột ngột, ảnh hưởng đến đàn cá.
Ông Bùi Thanh Dũng, Phó chủ tịch UBND xã Anh Sơn, cho biết cơ quan chuyên môn đang thống kê thiệt hại, lấy mẫu xác định nguyên nhân. Đây là lần đầu địa phương ghi nhận tình trạng cá chết trên diện rộng.
"Cơ quan chuyên môn đang kiểm tra hiện trường, phân tích mẫu nước, bước đầu chưa loại trừ khả năng môi trường nước biến động bất thường", ông Dũng nói.
Toàn xã Anh Sơn (trước đây thuộc huyện Anh Sơn) có khoảng 20 hộ nuôi cá lồng bè trên sông Lam, phần lớn bị ảnh hưởng. Chiều nay nhiều người đang cố gắng chèo thuyền vớt vát những con cá còn sống đem đi bán bù lỗ.
Chiều 3/5, tại một số xã trước đây thuộc huyện Anh Sơn xuất hiện giông lốc kèm mưa đá kéo dài 10-25 phút. Tại xã Thành Bình Thọ, nhiều viên đá kích thước bằng quả trứng gà trút xuống, làm hư hỏng 193 ngôi nhà, 112 hecta lúa xuân đổ rạp. Bể chứa của Công ty cổ phần mía đường Sông Lam ở xã Nhân Hòa bị sét đánh thủng, làm 2.000 lít mật tràn ra ngoài, thiệt hại hàng tỷ đồng.
Tại Hà Tĩnh, giông lốc kèm mưa đá chiều 3/5 khiến gần 5.900 ha lúa xuân bị đổ; riêng xã Cẩm Trung có hơn 600 ha chưa thu hoạch bị ảnh hưởng, 18 nhà dân tốc mái và 2 cột điện cao thế bị đổ, nhiều địa phương như Bắc Hồng Lĩnh, Kỳ Xuân, Đức Thịnh, Đức Quang thiệt hại hàng trăm ha.
Ngày 4.5, Tòa Phúc thẩm TAND tối cao tại Hà Nội mở phiên tòa xét kháng cáo của 15 người trong vụ án đưa và nhận hối lộ, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, xảy ra tại Công ty cổ phần y dược LanQ (Công ty LanQ), Công ty cổ phần dược phẩm Sơn Lâm (Công ty Sơn Lâm) và hàng loạt cơ sở y tế trên cả nước.
Trong những người kháng cáo, có ông Huỳnh Nguyễn Lộc, cựu Viện trưởng Viện Y dược học dân tộc TP.HCM, hồi tháng 2 bị tòa sơ thẩm TAND TP.Hà Nội tuyên phạt 14 năm tù, với cáo buộc nhận hối lộ hơn 47 tỉ đồng.
Người bị cáo buộc đưa hối lộ cho ông Lộc là ông Nguyễn Mạnh Quyền, cựu Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Công ty LanQ, cũng xin giảm nhẹ hình phạt. Tại cấp sơ thẩm, ông này bị tuyên tổng cộng 19 năm tù về 2 tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và đưa hối lộ.
Nhóm kháng cáo còn lại gồm ông Phạm Văn Cách, Chủ tịch HĐQT Công ty Sơn Lâm (cấp sơ thẩm tuyên phạt 15 năm tù về 2 tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và đưa hối lộ), và hàng loạt chủ công ty dược, cựu lãnh đạo hoặc cán bộ các cơ sở y tế.
Theo cáo buộc, để có thể trúng hàng loạt gói thầu cung cấp dược liệu hoặc vị thuốc, cựu Chủ tịch HĐQT Công ty Sơn Lâm Phạm Văn Cách đã chi gần 71 tỉ đồng để hối lộ lãnh đạo, cán bộ tại các cơ sở y tế.
Trong số tiền trên, ông Cách chi cho cựu Viện trưởng Viện Y dược học dân tộc TP.HCM Huỳnh Nguyễn Lộc hơn 47 tỉ đồng, cựu Phó giám đốc phụ trách Bệnh viện Y dược cổ truyền tỉnh Tây Ninh Đinh Thị Mộng Thanh 2,3 tỉ đồng, cựu Giám đốc Bệnh viện Y học cổ truyền tỉnh Thái Nguyên Trương Thị Thu Hương hơn 10 tỉ đồng…
Khai tại tòa, ông Cách cho biết, việc yêu cầu chi "hoa hồng" thường sẽ do các cán bộ y tế chủ động đề xuất. Bị cáo chấp nhận "yêu sách" này vì muốn công việc làm ăn thuận lợi.
Song, một số cựu cán bộ y tế lại cho rằng họ "nhận tiền thụ động", đưa thì nhận chứ không đặt nặng vấn đề lợi ích vật chất.
Ngoài sai phạm trên, viện kiểm sát còn xác định Công ty LanQ có đơn vị thành viên là công ty sở hữu Bệnh viện Y học cổ truyền LanQ đặt tại tỉnh Bắc Giang (cũ).
Để thuận lợi trong việc tạm ứng kinh phí khám chữa bệnh, cựu Chủ tịch HĐQT Công ty LanQ Nguyễn Mạnh Quyền chỉ đạo kế toán trưởng là Nguyễn Thúy Kim nhiều lần chi tiền hối lộ ông Thân Đức Lại, cựu Giám đốc Bảo hiểm xã hội tỉnh Bắc Giang, với tổng số 700 triệu đồng.
Công ty LanQ còn phối hợp với Công ty Sơn Lâm ký hợp đồng cung cấp thuốc. Trên thực tế, phía LanQ chỉ mua một số lượng rất ít vị thuốc của Sơn Lâm, còn lại mua của một doanh nghiệp khác với giá thấp hơn, nhưng phía Sơn Lâm vẫn xuất hóa đơn khống.
Sau khi hợp thức được đầu vào của vị thuốc và thông qua hoạt động khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế, Công ty LanQ làm hồ sơ, được thanh toán hơn 40 tỉ đồng từ Bảo hiểm xã hội tỉnh Bắc Giang và người dân cùng chi trả.
Trừ đi chi phí mua thuốc và tiền thuế VAT đã nộp, ông Quyền bị cáo buộc chiếm đoạt hơn 18 tỉ đồng của Bảo hiểm xã hội tỉnh Bắc Giang và người dân.
Bộ Xây dựng vừa ban hành Thông tư số 31 kèm theo Sửa đổi Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với nhà chung cư (Quy chuẩn 04:2021), bổ sung hàng loạt quy định mới liên quan đến khu vực để xe điện, sạc xe điện và đổi pin.
Theo quy định mới, khu vực để xe điện trong nhà chung cư ưu tiên theo thứ tự: ngoài trời, trên mặt đất, tầng bán hầm, tầng hầm 1 và các tầng hầm tiếp theo. Trường hợp bố trí tại tầng bán hầm hoặc tầng hầm phải có giải pháp phù hợp để di dời hoặc cô lập phương tiện khi xảy ra sự cố cháy nổ.
Các khu vực để xe điện phải bảo đảm thuận tiện cho việc sử dụng, thoát nạn, thông gió và tiếp cận của lực lượng chữa cháy, đồng thời đáp ứng yêu cầu về khả năng chịu lực phù hợp với loại phương tiện được bố trí.
Đáng chú ý, quy chuẩn cũng yêu cầu tách riêng khu vực để xe ô tô điện với khu vực để xe máy điện, xe gắn máy điện và xe đạp điện; đồng thời khuyến khích tách biệt với khu vực để xe sử dụng nhiên liệu xăng, dầu.
Trong trường hợp không thể bố trí riêng biệt, các khu vực này phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật dành cho xe điện. Khoảng cách giữa các khu vực tối thiểu là 2 m hoặc phải được ngăn cách bằng vật liệu không cháy.
Ngoài ra, khu vực để xe điện bắt buộc phải được lắp đặt camera giám sát, hệ thống báo cháy tự động và thiết bị cảnh báo khí carbon monoxide (CO), Hydrofluoric acid (HF) đã được chứng nhận chất lượng trước khi đưa vào sử dụng.
Đồng thời, với khu vực sạc xe điện trong nhà chung cư, quy chuẩn mới đặt ra nhiều yêu cầu nghiêm ngặt về phòng cháy, chữa cháy. Hệ thống cấp điện cho khu vực sạc xe điện phải được thiết kế tách biệt với các phụ tải khác của tòa nhà, bảo đảm đủ công suất vận hành và khả năng mở rộng trong tương lai...
Đối với khu vực đổi pin, quy chuẩn yêu cầu ưu tiên bố trí ngoài trời hoặc trên mặt đất. Nếu đặt tại tầng bán hầm hoặc tầng hầm 1 phải có giải pháp bảo đảm an toàn và cô lập tủ đổi pin khi xảy ra cháy.
Khu vực đổi pin ngoài trời phải duy trì khoảng cách tối thiểu 3 m với các khu vực tập trung đông người, đường thoát nạn và các khu vực đổi pin khác. Khu vực đổi pin phải được trang bị camera giám sát kết nối về phòng trực 24/24 giờ, phương tiện chữa cháy phù hợp và mái che bằng vật liệu không cháy nếu có lắp đặt.
Quy chuẩn cũng giới hạn dung lượng lưu trữ pin nhằm giảm nguy cơ cháy nổ. Theo đó, tổng dung lượng lưu trữ không vượt quá 100 kWh đối với mỗi khu vực đổi pin ngoài nhà chung cư hoặc tổng dung lượng phân tán trong nhà; không vượt quá 35 kWh đối với mỗi phân vùng riêng biệt trên tầng nổi và 18 kWh đối với mỗi phân vùng tại tầng bán hầm hoặc tầng hầm 1...
Thông tư có hiệu lực từ ngày 15.12.2026. Đối với nhà chung cư hiện hữu, trong vòng 6 tháng kể từ khi quy định có hiệu lực, chủ sở hữu hoặc đơn vị được ủy quyền phải rà soát hiện trạng khu vực để xe điện, sạc xe điện và đổi pin; trường hợp chưa đáp ứng quy chuẩn mới phải tiến hành sửa chữa, cải tạo theo quy định.
