Dưới góc nhìn của nhiều thế hệ người Việt, điểm số từ lâu không chỉ là kết quả của một bài thi mà còn được xem như thước đo cho sự nỗ lực, năng lực và cơ hội bước vào tương lai.
Một học sinh đạt 8 hay 9 điểm từng là niềm tự hào của cả gia đình. Còn điểm 10 gần như đồng nghĩa với sự xuất sắc hiếm có. Thế nhưng, mùa tuyển sinh đại học những năm gần đây đang cho thấy một thực tế khác. Nhiều thí sinh đạt tổng điểm 26,5, 27, thậm chí 28 điểm vẫn thấp thỏm chờ đợi, không dám chắc mình có thể bước chân vào ngành học hoặc ngôi trường đã theo đuổi suốt nhiều năm. Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng đó lại là câu chuyện rất thật của giáo dục hiện nay.
Điều thay đổi không phải ở năng lực của học sinh, mà ở cách thức tuyển sinh và mức độ cạnh tranh của hệ thống.
Nếu như trước đây, kết quả của một kỳ thi gần như quyết định toàn bộ cơ hội vào đại học, thì nay bức tranh tuyển sinh đã trở nên đa dạng và phức tạp hơn rất nhiều. Các trường đại học đồng thời sử dụng nhiều phương thức xét tuyển như học bạ, đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, xét tuyển kết hợp với chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, tuyển thẳng và xét điểm thi tốt nghiệp THPT. Mỗi phương thức đều có những ưu điểm riêng, nhưng đi kèm với đó là một thực tế: số lượng chỉ tiêu dành riêng cho thí sinh xét bằng điểm thi tốt nghiệp không còn lớn như trước.
Nói một cách dễ hiểu, cuộc đua không còn diễn ra trên một đường chạy duy nhất. Khi cánh cửa được mở theo nhiều hướng khác nhau, áp lực cạnh tranh ở từng hướng cũng tăng lên. Điều đó lý giải vì sao có những em đạt mức điểm mà trước đây gần như chắc chắn đỗ đại học, nay vẫn phải cân nhắc từng nguyện vọng, từng khả năng rủi ro. Đặc biệt, ở những ngành học được xã hội đánh giá cao về cơ hội nghề nghiệp như kinh tế, luật, ngoại thương, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo hay y khoa, khoảng cách giữa người đỗ và người trượt đôi khi chỉ được tính bằng vài phần mười điểm.
Tất nhiên, điểm số vẫn quan trọng, nhưng không còn là tấm vé bảo đảm cho sự yên tâm tuyệt đối. Điều các em cần không chỉ là học giỏi hơn, mà còn phải hiểu rõ cách tuyển sinh vận hành, biết lựa chọn chiến lược phù hợp và chuẩn bị nhiều phương án cho tương lai của mình.
Điều đặc biệt của mỗi mùa tuyển sinh đại học không nằm ở những khoảng cách quá lớn, mà thường nằm ở những con số rất nhỏ. Nếu hỏi điều gì khiến hàng nghìn gia đình mất ăn mất ngủ sau ngày công bố điểm thi, câu trả lời có lẽ không phải là chênh lệch 5 hay 10 điểm. Thứ ám ảnh nhất lại thường là 0,25 điểm.
Một phần tư điểm – con số tưởng như rất nhỏ trên bảng điểm – nhưng trong thực tế lại có thể trở thành ranh giới mong manh giữa đỗ và trượt, giữa niềm vui vỡ òa và sự tiếc nuối kéo dài nhiều năm. Không ít thí sinh đạt kết quả rất cao, chỉ thiếu đúng vài phần mười điểm để chạm tới ngành học mơ ước. Khoảng cách ấy nhỏ đến mức người ngoài nhìn vào có thể nghĩ rằng “chỉ thiếu một chút thôi”, nhưng với người trong cuộc, đó là cả một câu chuyện khác.
Làm việc nhiều năm trong lĩnh vực giáo dục, tôi từng gặp không ít trường hợp như vậy. Có một thí sinh từng chia sẻ với tôi rằng em thiếu đúng 0,25 điểm để vào ngành Luật mà mình theo đuổi từ những năm đầu trung học phổ thông.
Em vẫn tiếp tục học ở một ngành khác, vẫn tốt nghiệp đúng hạn, vẫn có công việc ổn định. Thế nhưng nhiều năm sau, khi nhắc lại mùa tuyển sinh năm ấy, điều em nhớ nhất không phải là việc mình đã học gì hay làm gì sau đó, mà là cảm giác đứng trước cánh cửa ước mơ rồi nhìn nó khép lại chỉ vì một khoảng cách quá nhỏ.
Sự tiếc nuối ấy không xuất phát từ thất bại, mà xuất phát từ cảm giác đã ở rất gần điều mình mong muốn.
Thực tế, 0,25 điểm trên bảng kết quả không hề nhỏ như chúng ta tưởng. Đằng sau con số ấy có thể là hàng tháng trời ôn luyện, là những buổi tối học đến khuya, là những lần tự vượt qua sự mệt mỏi và áp lực của tuổi học trò. Đôi khi, đó chỉ là một công thức được nhớ chính xác vào phút cuối, một lần bình tĩnh hơn khi gặp câu hỏi khó, hay đơn giản là không tô nhầm đáp án trong những giây cuối cùng của bài thi. Những chi tiết tưởng như rất nhỏ ấy lại có thể tạo nên khác biệt quyết định trong một cuộc cạnh tranh mà hàng nghìn thí sinh cùng hướng tới một số lượng chỉ tiêu có hạn.
Sau khi điểm thi được công bố, nhiều người vẫn nghĩ rằng cuộc đua đại học gần như đã ngã ngũ. Thực tế không hẳn như vậy. Với không ít thí sinh, chặng đường quan trọng nhất lại bắt đầu từ thời điểm này. Bởi điểm số chỉ phản ánh kết quả của một kỳ thi, còn khả năng trúng tuyển phụ thuộc rất nhiều vào cách lựa chọn nguyện vọng. Nói cách khác, mùa tuyển sinh 2026 không chỉ là cuộc cạnh tranh về năng lực học tập mà còn là bài kiểm tra về sự tỉnh táo, khả năng phân tích và tư duy chiến lược của mỗi thí sinh và gia đình.
Nhiều năm theo dõi công tác tuyển sinh, tôi nhận thấy một thực tế khá thú vị. Không phải lúc nào người có điểm cao hơn cũng là người đạt được kết quả tuyển sinh tốt hơn. Có những em đạt điểm rất cao nhưng đăng ký nguyện vọng theo cảm tính, chỉ tập trung vào một vài ngành có mức cạnh tranh khốc liệt, cuối cùng lại rơi vào thế bị động.
Ngược lại, có những em điểm số không quá nổi bật nhưng hiểu rất rõ năng lực của bản thân, nắm chắc thông tin tuyển sinh và xây dựng chiến lược đăng ký hợp lý nên vẫn bước vào được môi trường học tập phù hợp với mong muốn của mình. Điều đó cho thấy trong tuyển sinh hiện đại, hiểu mình đôi khi quan trọng không kém việc cố gắng vượt lên người khác.
Lựa chọn thông minh trước hết là biết nhìn thẳng vào thực tế. Nếu mức điểm của mình đang ở nhóm cạnh tranh cao, hãy mạnh dạn theo đuổi ngành học yêu thích. Nhưng nếu điểm số chỉ ở ngưỡng sát điểm chuẩn các năm trước, cần bình tĩnh đánh giá mọi khả năng thay vì chỉ đặt cược vào một phương án duy nhất.
Một bộ hồ sơ nguyện vọng tốt không phải là bộ hồ sơ chỉ toàn những lựa chọn “mơ ước”, mà là bộ hồ sơ có sự cân bằng giữa khát vọng và tính khả thi. Trong đó, có những nguyện vọng để chinh phục, có những nguyện vọng để bảo đảm an toàn và có cả những phương án dự phòng nếu kịch bản không diễn ra như mong đợi.
Điều tôi luôn muốn chia sẻ với các học sinh là đừng biến một nguyện vọng thành toàn bộ tương lai của mình. Một ngành học tốt có thể mở ra nhiều cơ hội, nhưng không có ngành học nào đủ sức quyết định toàn bộ cuộc đời một con người.
Thực tế đã chứng minh rất nhiều người thành công không đi đúng con đường mà họ từng dự định ở tuổi 18. Có người học một ngành nhưng làm một nghề khác. Có người khởi nghiệp từ những lĩnh vực hoàn toàn không liên quan đến tấm bằng đại học. Có người từng xem việc trượt nguyện vọng một là thất bại lớn nhất, nhưng vài năm sau lại nhận ra đó chỉ là một khúc quanh nhỏ trên hành trình trưởng thành. Chính vì vậy, trong những ngày còn lại của mùa tuyển sinh, điều cần nhất không phải là lo lắng thêm về những gì đã qua, mà là dành thời gian nghiên cứu kỹ các phương án phía trước.
Các em hãy đọc kỹ đề án tuyển sinh, tham khảo phổ điểm, xem xét nhu cầu nhân lực của từng ngành nghề và quan trọng nhất là lắng nghe chính bản thân mình. Điểm số có thể các em đến trước một cánh cửa, nhưng sự lựa chọn đúng đắn mới là yếu tố quyết định các em sẽ đi được bao xa sau khi bước qua cánh cửa ấy.
Và đó mới là bài học quan trọng nhất mà mùa tuyển sinh nào cũng để lại cho những người trẻ đang đứng trước ngưỡng cửa trưởng thành.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay diễn ra vào ngày 11 và 12.6. Toàn quốc có 1.223.776 thí sinh đăng ký dự thi (tăng 61.642 thí sinh so với năm trước), trong đó, số lượng thí sinh đăng ký trực tuyến là 1.204.806 (đạt 98,45%) với 2.487 điểm thi và gần 50.000 phòng thi.
Các địa phương đã huy động khoảng 200.000 cán bộ, giáo viên, nhân viên và các lực lượng chức năng tham gia phục vụ kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026.
Chiều nay (29.5), ĐH Quốc gia TP.HCM có phản hồi chính thức liên quan đến phản ánh của thí sinh về câu hỏi phần logic trong đề thi đánh giá năng lực đợt 2 vừa qua.
Theo đó, ĐH Quốc gia TP.HCM cho biết đã nhận được một số ý kiến phản ánh liên quan đến câu hỏi phần logic trong đề thi đánh giá năng lực đợt 2 năm nay. Một số ý kiến cho rằng có sự tương đồng giữa một số câu hỏi logic trong đề thi với câu hỏi của các bài thi quốc tế, đồng thời bày tỏ băn khoăn về khả năng một số trung tâm luyện thi đã tiếp cận và khai thác các dạng câu hỏi này trong quá trình ôn luyện cho thí sinh.
Trên cơ sở các ý kiến phản ánh của thí sinh và dư luận xã hội, ĐH Quốc gia TP.HCM đã tiến hành rà soát, thẩm định và đánh giá các câu hỏi phần logic trong đề thi đánh giá năng lực đợt 2 năm nay. Công tác rà soát được thực hiện theo quy trình chuyên môn, bao gồm: thành lập Hội đồng rà soát câu hỏi thi; kiểm tra hồ sơ xây dựng và thẩm định câu hỏi; rà soát quá trình biên soạn, phản biện và thử nghiệm câu hỏi; yêu cầu chuyên gia xây dựng câu hỏi giải trình bằng văn bản và báo cáo trực tiếp trước hội đồng; đồng thời tổ chức đối sánh chuyên môn với một số dạng câu hỏi logic của các kỳ thi quốc tế được phản ánh.
Kết quả rà soát cho thấy, các câu hỏi phần logic trong đề thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM bảo đảm tính chính xác về mặt khoa học, được diễn đạt rõ ràng, cung cấp đầy đủ dữ kiện cần thiết và đáp ứng mục tiêu đánh giá năng lực tư duy logic của thí sinh.
Các câu hỏi có sự khác biệt về ngữ cảnh, dữ kiện, nhân vật, hệ thống điều kiện, cách đặt vấn đề và phương án trả lời so với các câu hỏi của các kỳ thi quốc tế được đối sánh.
Phía đơn vị tổ chức cũng cho hay, một số câu hỏi có điểm tương đồng về dạng thức suy luận hoặc mô hình logic với các câu hỏi trong các bài thi đánh giá năng lực quốc tế. "Đây là đặc điểm phổ biến trong lĩnh vực khảo thí, do các bài thi đánh giá năng lực thường sử dụng những mô hình suy luận logic cơ bản như sắp xếp thứ tự, phân nhóm, suy luận điều kiện hoặc loại trừ để đánh giá năng lực tư duy của thí sinh", ĐH Quốc gia TP.HCM khẳng định.
Hội đồng rà soát nhận định: "Sự tương đồng về dạng thức logic không phải là căn cứ để kết luận một câu hỏi được dịch hoặc sao chép trực tiếp từ câu hỏi của bài thi khác. Thực tế, trong nhiều kỳ thi chuẩn hóa quốc tế, các câu hỏi cùng dạng logic có thể có cấu trúc suy luận tương tự nhưng khác nhau về ngữ cảnh, dữ kiện và cách triển khai nội dung".
Trên cơ sở kết quả rà soát và hồ sơ chuyên môn, ĐH Quốc gia TP.HCM khẳng định chưa ghi nhận căn cứ cho thấy các câu hỏi phần logic trong đề thi đánh giá năng lực đợt 2 năm 2026 là bản dịch nguyên dạng hoặc sao chép trực tiếp từ câu hỏi của các bài thi nước ngoài.
ĐH Quốc gia TP.HCM cũng khẳng định chưa ghi nhận bất kỳ dấu hiệu hay căn cứ nào cho thấy ngân hàng câu hỏi hoặc đề thi đánh giá năng lực đợt 2 năm 2026 bị lộ lọt, bị truy cập trái phép hoặc bị sử dụng không đúng quy định. Các quy trình quản lý ngân hàng câu hỏi và bảo mật đề thi được thực hiện nghiêm ngặt ở tất cả các khâu nhằm bảo đảm tính công bằng và khách quan của kỳ thi.
Sau đợt thi này, ĐH Quốc gia TP.HCM cho biết tiếp tục triển khai các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng ngân hàng câu hỏi và quy trình xây dựng đề thi. Đặc biệt, rà soát tổng thể ngân hàng câu hỏi, đặc biệt đối với phần logic, nhằm tiếp tục nâng cao tính độc lập, tính đa dạng và chất lượng chuyên môn của câu hỏi.
Đồng thời, tăng cường công tác tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ chuyên gia biên soạn và thẩm định câu hỏi về phương pháp thiết kế câu hỏi đánh giá năng lực, chuẩn mực học thuật và quy định liên quan đến tính nguyên bản của câu hỏi. Cải tiến quy trình kiểm soát chất lượng, tăng cường các bước rà soát, thẩm định và đối sánh chuyên môn trước khi câu hỏi được đưa vào ngân hàng và sử dụng trong đề thi.
ĐH Quốc gia TP.HCM khẳng định kỳ thi đánh giá năng lực được xây dựng và tổ chức trên tinh thần nghiêm túc, khách quan và trách nhiệm, hướng đến mục tiêu đánh giá năng lực người học một cách công bằng, hiệu quả và phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục ĐH.
Trước đó, phản ánh tới Thanh Niên ngày 26.5, một thí sinh dự đợt 2 thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM, nêu nghi vấn nhiều câu hỏi tư duy logic trong đề đợt 2 và các đợt trước "lấy ý tưởng" từ các tài liệu tham khảo của kỳ thi tuyển sinh quốc tế.
Ngày 10-7 là thời điểm kết thúc phân bổ học sinh lớp 1 và lớp 6 đại trà tại TP.HCM năm học 2026-2027. Tuy nhiên, không ít phụ huynh băn khoăn vì muốn đổi trường sau khi con đã được phân tuyến.
Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, chị Lê Thị Xuân (phường Diên Hồng) cho biết đã dùng mã định danh cá nhân của con để đăng ký tuyển sinh lớp 1 theo đối tượng ưu tiên 1 trên cổng tuyển sinh.
Theo quy định, con chị sẽ được phân vào trường đúng tuyến trên địa bàn phường. Tuy nhiên, nguyện vọng của gia đình là cho con học tại một trường ở phường Cầu Ông Lãnh để học cùng anh chị, thuận tiện đưa đón.
'Tôi không chứng minh được mình thuộc đối tượng ưu tiên 2 nên không thể đăng ký nguyện vọng. Chưa có kết quả phân trường nhưng rất lo vì không biết có cách nào để hai con học cùng trường', chị Xuân nói.
Tương tự, chị N.T.K. (phường Bến Thành) đăng ký cho con vào lớp 1 chương trình tích hợp của Trường tiểu học Nguyễn Thái Học nhưng không trúng tuyển do vượt chỉ tiêu.
Theo quy trình, hồ sơ của học sinh sẽ được chuyển về địa phương để phân tuyến trường đại trà. Trường đúng tuyến của con chị là Trường tiểu học Nguyễn Huệ.
'Tôi thắc mắc vì sao hồ sơ trượt trường đặc thù không được trả lại để phụ huynh chủ động đăng ký vào trường khác có mô hình tương tự. Việc chọn trường nên là quyền của phụ huynh', chị bày tỏ.
Trong khi đó, một trường tiểu học theo mô hình tiên tiến, hội nhập tại khu vực trung tâm TP.HCM năm học này tuyển 210 học sinh lớp 1 nhưng sau đợt tuyển sinh đầu mới có 86 em nhập học.
Theo đại diện nhà trường, do hệ thống tuyển sinh tự động xét theo đối tượng ưu tiên nên phụ huynh ở các phường khác không thuộc diện ưu tiên 2 không thể đăng ký, dù trường vẫn còn chỉ tiêu.
Một hiệu trưởng THCS tại khu vực trung tâm TP.HCM đánh giá tuyển sinh đầu cấp năm nay có nhiều điểm tiến bộ khi ứng dụng chuyển đổi số, sử dụng mã định danh cá nhân, góp phần hạn chế tình trạng 'chạy' trường, 'chạy' hộ khẩu.
Tuy nhiên, theo vị này, với các trường đại trà chịu áp lực dân số cơ học lớn, thành phố cần có cơ chế điều tiết linh hoạt giữa các phường để tạo điều kiện cho những nguyện vọng học chéo tuyến khi trường còn chỉ tiêu.
Đối với các trường đặc thù được tuyển sinh trên phạm vi toàn thành phố, vị hiệu trưởng đề xuất xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông theo thời gian thực.
'Khi phụ huynh truy cập cổng tuyển sinh, hệ thống nên hiển thị trường nào đã đủ chỉ tiêu, trường nào còn chỗ để những học sinh không trúng nguyện vọng 1 có thể đăng ký vào trường phù hợp', vị này kiến nghị.
Ông Nguyễn Xuân Đắc, hiệu trưởng Trường THCS Hoàng Hoa Thám (phường Tân Bình), cho rằng ngoài phân tuyến, nên mở rộng quyền lựa chọn trường cho phụ huynh.
'Hiệu trưởng phải chủ động nâng chất lượng giáo dục, đầu tư cơ sở vật chất, tổ chức hoạt động ngoại khóa, bán trú... để thu hút phụ huynh đăng ký cho con', ông Đắc nói.
