Lê Trần Đại Nghĩa, sinh viên Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho biết bản thân thường có thói quen kiểm tra điện thoại ngay sau khi thức dậy vì lo sợ bỏ lỡ tin nhắn hay những thông tin quan trọng. “Sáng sớm thức dậy là sử dụng điện thoại để đầu giường để cập nhật mạng xã hội hoặc xem tin nhắn lỡ có thông tin quan trọng, nó là thói quen rồi”, Nghĩa nói. Tương tự, Lê Hoàng Long, cùng trường với Nghĩa, cũng cho biết trước đây bản thân thường xuyên kiểm tra điện thoại ngay sau khi thức dậy nhưng gần đây đã cố gắng hạn chế.
Thức dậy mà không cầm điện thoại cảm giác như “thiếu thiếu gì đó”. Đó là chia sẻ của Lê Thị Thùy Trang (27 tuổi, nhân viên văn phòng). Trang cho biết mình cũng có thói quen cầm điện thoại ngay sau khi thức dậy buổi sáng dù biết điều đó không tốt cho sức khỏe. Bản thân cô từng đọc nhiều thông tin khuyến cáo không nên sử dụng điện thoại ngay khi vừa ngủ dậy vì có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung và tinh thần, lẫn khả năng nhìn của mắt. “Biết là nó có ảnh hưởng đấy nhưng tôi vẫn khó bỏ thói quen này vì cảm thấy cần một thứ gì đó giúp bản thân tỉnh táo trước khi bắt đầu ngày mới. Thức dậy là cầm điện thoại đầu tiên vì thành thói quen rồi”, Trang chia sẻ.
Theo BSCKII Trần Văn Khanh, Giám đốc Bệnh viện Lê Văn Thịnh (P.Bình Trưng, TP.HCM), thói quen cầm điện thoại ngay khi thức dậy là hành vi ảnh hưởng lớn đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Trong thời đại số, rất nhiều người có thói quen vừa mở mắt đã cầm điện thoại để xem tin nhắn, mạng xã hội hoặc tin tức. Tuy nhiên, dưới góc độ y khoa, đây là một thói quen không có lợi cho sức khỏe mắt và sức khỏe tinh thần nếu kéo dài thường xuyên.
“Đối với mắt, sau một đêm ngủ, bề mặt nhãn cầu thường khô hơn do giảm tiết nước mắt trong lúc ngủ. Khi vừa thức dậy đã nhìn ngay vào màn hình điện thoại ở khoảng cách rất gần, mắt phải điều tiết đột ngột để tập trung hình ảnh. Ánh sáng xanh từ màn hình cùng việc chớp mắt ít hơn có thể làm tăng cảm giác khô mắt, mỏi mắt, nhức đầu và về lâu dài góp phần làm nặng thêm hội chứng thị giác màn hình”, bác sĩ Khanh cho hay.
Về mặt tinh thần, theo bác sĩ Khanh, tác động của thói quen này càng đáng quan ngại hơn. Những phút đầu tiên sau khi thức dậy là thời điểm não bộ chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang trạng thái tỉnh táo. Nếu ngay lập tức tiếp nhận một lượng lớn thông tin từ tin tức, công việc hoặc mạng xã hội, não bộ sẽ bị kích hoạt căng thẳng sớm, khiến dễ lo âu, mất tập trung và cảm giác bị cuốn vào áp lực ngay từ đầu ngày.
Ngoài ra, việc kiểm tra điện thoại liên tục ngay khi thức dậy còn có thể hình thành tình trạng lệ thuộc thông tin, làm giảm khả năng tập trung vào các hoạt động chăm sóc sức khỏe buổi sáng như vận động nhẹ, hít thở sâu, uống nước hoặc ăn sáng.
Lời khuyên của bác sĩ là nên dành 15-30 phút đầu ngày thoải mái trước khi tiếp xúc với điện thoại. Một vài động tác vận động, tiếp xúc ánh sáng tự nhiên, uống nước và chuẩn bị tinh thần cho ngày mới sẽ giúp đôi mắt được thư giãn hơn, não bộ tỉnh táo hơn và khởi đầu ngày mới tích cực, hiệu quả hơn.
Theo bác sĩ Nguyễn Trần Nam, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM), nhiều người xem điện thoại vài phút ngay khi thức dậy rồi sau đó trong ngày tiếp tục dành hàng chục phút để lướt video ngắn; đang xem video này đã vội chuyển sang video khác; mất kiên nhẫn khi đọc bài viết dài hoặc ngồi học hay làm việc được một lúc lại muốn kiểm tra điện thoại. Hiện tượng này được gọi là “não bỏng ngô”. Đây không phải là tên bệnh lý hay chẩn đoán y khoa mà là thuật ngữ mô tả xu hướng hành vi ngày càng phổ biến do tác động của môi trường số.
Bác sĩ Nam cho biết người có biểu hiện “não bỏng ngô” thường khó tập trung lâu, khó đọc sách dài hoặc dễ bỏ dở công việc giữa chừng. Tình trạng mất kiên nhẫn, muốn có kết quả ngay lập tức, khó chờ đợi và cảm giác “thiếu gì đó” khi không cầm điện thoại xuất hiện ngày càng nhiều.
“Trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm có nguy cơ cao hơn do não bộ vẫn đang trong quá trình phát triển. Việc tiếp xúc quá nhiều với các nội dung ngắn, tốc độ nhanh và kích thích mạnh có thể làm giảm khả năng chú ý kéo dài, khiến khó tập trung học tập, dễ bị phân tâm, khó kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị điện tử”, bác sĩ Nam cảnh báo.
Lừa đảo tiền chuộc thú cưng bằng AI đang trở thành nỗi ám ảnh của nhiều người khi thú cưng bị thất lạc. Nhiều bạn trẻ đã rơi vào bẫy lừa đảo này, không chỉ mất tiền mà còn mất đi niềm tin vào việc tìm kiếm thú cưng của mình.
Anh T.Q.T. (30 tuổi), đang thuê trọ trên đường Trần Văn Khánh (P.Tân Thuận, TP.HCM), cho biết cuối tháng 3 anh vừa tìm lại được mèo đi lạc. Kể lại câu chuyện qua điện thoại, anh vừa bực vừa buồn cười.
"Tôi đã tìm được mèo rồi, nhưng vẫn có đối tượng lừa đảo nhắn tin đòi tiền chuộc. Tụi nó dùng AI tạo ảnh để lừa đảo. Quá bận, chẳng có thời gian dây dưa, tôi nhắn: "Anh đem thịt luôn dùm em đi anh", rồi chặn luôn", anh T. kể.
Cụ thể, tối 20.3, con mèo của anh nhân lúc các bạn sinh viên cùng trọ mở cửa đã chạy ra ngoài. Tìm kiếm khắp nơi không thấy, anh đăng bài lên các hội nhóm nhờ hỗ trợ. Trưa hôm sau, anh nhận được cuộc gọi báo đang giữ mèo, yêu cầu anh đến nhận.
"Tôi đeo cho mèo vòng cổ có ghi số điện thoại. Người nhặt được gọi tôi đến đón. Lúc đó tôi đang đi làm nên nhờ em họ đến nhận giúp", anh nói.
Đúng lúc này, điện thoại anh bất ngờ nhận tin nhắn từ tài khoản Zalo "Ngoc Vu", nói đang giữ mèo và yêu cầu chuyển khoản 4 triệu đồng tiền chuộc, hẹn "chuyển xong ra cầu Tân Thuận nhận". Người này còn gửi hình ảnh mèo nằm trong chuồng sắt, nền bẩn thỉu.
"Nhìn hình giống y chang, tôi giật mình. Tôi gọi ngay cho em họ thì em nói đã đón mèo rồi. Lúc đó mới nhận ra: khi nóng ruột rất dễ bị lừa. Sau nhìn lại thấy ảnh AI, Tôi đăng bài cảnh báo và biết nhiều người cũng bị lừa kiểu này. Họ lấy ảnh mình từng đăng khi tìm thú cưng rồi tạo ảnh AI giống thật để đòi tiền", anh cho biết…
Không may mắn như anh T., chị Đ.T.T.T. (35 tuổi, ngụ P.Tân Sơn Nhất, TP.HCM) đã mất 3 triệu đồng vì chiêu lừa tương tự.
Chị kể, khoảng 1 giờ sáng, chị nhận được tin nhắn Zalo từ một người tên Đức, khẳng định đã thấy mèo của chị. Người này gửi hình ảnh mèo bị nhốt, nhìn rất đáng thương, giống hệt bé Lem (tên thú cưng của chị).
"Tôi yêu cầu gọi video xem trực tiếp nhưng họ từ chối. Tôi biết 80% là lừa đảo nhưng vẫn hy vọng. Họ nói suy nghĩ kỹ, 5 giờ sáng trả lời, nếu không chuộc sẽ đưa vào lò mổ. Chỉ cần còn một chút hy vọng, tôi vẫn bám vào", chị nói.
Sau khi thương lượng, người này yêu cầu 3 triệu đồng để "chuộc mèo". Chị chuyển khoản, rồi cùng bạn đến địa điểm đã hẹn gần nhà nhưng không thấy ai. Gọi lại thì đã bị chặn liên lạc.
3 ngày sau, chị may mắn phát hiện mèo Lem bị kẹt trong nhà hàng xóm, cách nhà vài căn.
"Tôi không dùng Facebook, phải nhờ bạn đăng bài cảnh báo. Kẻ lừa đảo còn mở chặn để nhắn tin chọc ghẹo, tôi chặn luôn. Trong phần bình luận, có người nói chúng còn khoe lừa được 3 triệu đồng. Sau bài đăng, nhiều người nói nhờ đọc câu chuyện của tôi nên không chuyển tiền nữa", chị kể.
Huỳnh Lê Nina, sinh viên Trường đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM, cho biết vào mùa hè, em ưu tiên học bơi vì đây là hoạt động phù hợp với thời tiết nắng nóng, giúp giải nhiệt và mang lại cảm giác thoải mái. Theo Nina, học bơi không chỉ để thư giãn mà còn là một kỹ năng sống cần thiết, bởi trong những tình huống khẩn cấp như không may rơi xuống nước, bản thân có thể tự cứu mình.
"Biết bơi là một kỹ năng rất cần trong cuộc sống, trong những tình huống nguy cấp, mình có thể cứu người khác hoặc cứu lấy chính mình nên em ưu tiên học bơi", Nina nói.
Cũng yêu thích các hoạt động liên quan thể thao mùa hè, Nguyễn Văn Tiến, sinh viên Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, cho biết bản thân muốn học bơi vì vừa giúp xua tan nóng bức, vừa nâng cao kỹ năng sống và cải thiện sức khỏe.
"Ngoài ra, mình cũng muốn học chơi đàn do bản thân yêu thích âm nhạc và mong muốn tham gia các câu lạc bộ nghệ thuật để có thêm trải nghiệm", Tiến nói và cho biết thêm bên cạnh các môn thể thao, sinh viên nên học thêm ngoại ngữ hay các lớp như nấu ăn, pha chế hay thuyết trình, MC cũng bổ trợ cho việc xin việc sau này rất nhiều.
Trong khi đó, Lê Quốc Bảo, sinh viên Trường đại học FPT lựa chọn học bóng rổ trong dịp hè vì niềm yêu thích với môn thể thao này. Bảo chia sẻ bóng rổ giúp bản thân giải tỏa căng thẳng sau thời gian học tập, đồng thời rèn luyện sức khỏe và tính kỷ luật khi duy trì tập luyện thường xuyên.
Bên cạnh các hoạt động thể thao, nhiều sinh viên lựa chọn học thêm ngoại ngữ trong dịp hè để nâng cao kỹ năng và chuẩn bị cho cơ hội nghề nghiệp tương lai. Không ít bạn trẻ xem đây là khoảng thời gian phù hợp để trau dồi tiếng Anh hoặc khám phá thêm những ngôn ngữ mới gắn liền với văn hóa và sở thích cá nhân.
Đặng Thu Hoài, sinh viên Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, cho biết em muốn học thêm các kỹ năng sống hoặc thử sức với bộ môn leo núi trong mùa hè. Sau khoảng thời gian tập trung học tập, em muốn dành thời gian để trải nghiệm, khám phá những điều mới lạ và có thêm nhiều trải nghiệm thực tế hơn.
"Em rất thích du lịch trekking nên hè này sẽ học bộ môn leo núi, nó không chỉ giúp mình có những trải nghiệm thiên nhiên mà còn rèn luyện sức khỏe và kỹ năng sinh tồn", Hoài chia sẻ.
Ngoài ra, để phục vụ cho những chuyến đi khám phá sau này cũng như chuẩn bị cho tương lai ra trường, Hoài đăng ký học thêm lớp tiếng Trung. Theo Hoài chia sẻ, học thêm một ngoại ngữ là như sống "cuộc đời mới" vì được khám phá văn hóa, đặc trưng của một nước khác. "Học tiếng Trung em có kiến thức mới, kỹ năng mới, đồng thời tăng khả năng giao tiếp", Hoài nói.
Trong khi đó, Hồ Đức Trí, cùng trường với Hoài lại ưu tiên học thêm tiếng Anh trong dịp hè. Trí cho biết hiện đang là sinh viên năm hai nên muốn trau dồi ngoại ngữ để tích lũy thêm kiến thức và kỹ năng phục vụ công việc sau này. "Việc có nền tảng tiếng Anh tốt sẽ giúp mở rộng cơ hội nghề nghiệp, đặc biệt là khả năng tham gia các dự án nước ngoài trong tương lai", Trí nói.
Còn Bùi Thúy Hằng, sinh viên Trường ĐH Sư phạm kỹ thuật TP.HCM, chia sẻ bản thân muốn học bơi vì đây vừa là kỹ năng sống hữu ích, vừa giúp làm dịu cái nóng trong mùa hè. Tuy nhiên, đây không phải là ưu tiên số một của Hằng, em cho biết mình mong muốn học thêm tiếng Pháp, do yêu thích ngôn ngữ này và muốn tìm hiểu thêm về văn hóa, thời trang Pháp. "Đây là lựa chọn học thêm ưu tiên hàng đầu của em trong dịp hè này, học tiếng Pháp vừa là sở thích vừa làm đẹp CV của em khi tốt nghiệp", Hằng nói.
Không chỉ dành thời gian nghỉ ngơi, nhiều bạn trẻ đang xem mùa hè là cơ hội để phát triển bản thân thông qua các kỹ năng mới. Các hoạt động trải nghiệm được lựa chọn để nâng cao sức khỏe và kỹ năng sống, trong khi ngoại ngữ vẫn là ưu tiên hàng đầu nhằm chuẩn bị cho học tập và công việc tương lai. Điều này cho thấy người trẻ đang ngày càng chủ động đầu tư cho hành trang nghề nghiệp lâu dài.
Ngày 24.5, tại Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày thế giới không thuốc lá (31.5) và Tuần lễ quốc gia không thuốc lá (25.5 - 31.5.2026), do Trung ương Đoàn phối hợp với Bộ Y tế và Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá tổ chức, các chuyên gia đều cảnh báo sự thật nguy hiểm của thuốc lá thế hệ mới.
Theo ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, chủ đề của Ngày thế giới không thuốc lá năm nay là "Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá", thể hiện thông điệp mạnh mẽ của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhằm thúc đẩy các chính sách quyết liệt hơn để bảo vệ giới trẻ.
Ông Đức cho biết, sử dụng thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh không lây nhiễm nguy hiểm như ung thư, tim mạch, đái tháo đường. Không chỉ thuốc lá điếu truyền thống, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng cũng chứa nicotine gây nghiện mạnh cùng hàng nghìn hóa chất độc hại, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sử dụng và cộng đồng.
Đặc biệt, TS Hà Anh Đức cảnh báo nicotine có tác động nghiêm trọng tới sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên, gây suy giảm nhận thức, cảm xúc, khả năng học tập và làm gia tăng nguy cơ rối loạn tâm thần.
Trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá mới ngày càng phổ biến, nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang phải đối mặt với yêu cầu cấp bách là tăng cường các biện pháp kiểm soát thuốc lá để tránh làm suy giảm những thành quả phòng, chống tác hại thuốc lá đã đạt được trong nhiều năm qua.
Dẫn số liệu điều tra, ông Đức cho biết, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong thanh thiếu niên Việt Nam từ 13 - 15 tuổi đã tăng hơn gấp đôi, từ 3,5% năm 2022 lên 8% năm 2023.
Điều đáng lo ngại là nhiều bạn trẻ đang hiểu sai rằng thuốc lá điện tử "an toàn hơn", "ít độc hại hơn" hoặc có thể giúp cai thuốc lá thông thường.
Theo ông Đức, các sản phẩm này đang được quảng bá như biểu tượng của sự hiện đại, cá tính và thời thượng nhằm thu hút giới trẻ, nhưng phía sau vẻ ngoài hấp dẫn là nguy cơ nghiện nicotine cùng những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe và tương lai của thanh thiếu niên.
Tại buổi lễ, ông Hà Anh Đức gửi thông điệp tới thanh niên, sinh viên cả nước, kêu gọi giới trẻ tiên phong nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng; chủ động nhắc nhở người hút thuốc không hút tại nơi công cộng; lan tỏa thông tin chính xác về tác hại của thuốc lá cũng như các quy định cấm liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.
Phát biểu tại buổi lễ, TS Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, đánh giá cao những bước đi mạnh mẽ của Việt Nam trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt là các chính sách nhằm bảo vệ thanh thiếu niên trước sự gia tăng của các sản phẩm thuốc lá mới.
Theo TS Angela Pratt, chủ đề của năm nay là "Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo" cho thấy một thực tế đáng lo ngại: các sản phẩm thuốc lá và nicotine được thiết kế để thu hút những người trẻ tuổi, khiến họ bị cuốn hút và khiến họ nghiện suốt đời. Bà nhấn mạnh trách nhiệm của các quốc gia là phải phá bỏ "vòng tròn nghiện nicotine" này thông qua các chính sách quyết liệt và đồng bộ.
Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam ghi nhận Việt Nam đã có những hành động đúng hướng khi ban hành lệnh cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và triển khai cải cách thuế thuốc lá. TS Angela Pratt cũng khuyến nghị Việt Nam tiếp tục hoàn thiện luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá theo hướng kiểm soát toàn diện hơn đối với các sản phẩm thuốc lá mới; đồng thời tăng cường các biện pháp như: cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, siết chặt cảnh báo sức khỏe và mở rộng các khu vực cấm hút thuốc.
Bà bày tỏ kỳ vọng Việt Nam có thể tiến tới xây dựng "thế hệ không thuốc lá", nơi thanh thiếu niên được lớn lên trong môi trường không bị ảnh hưởng bởi nicotine và thuốc lá.
