PGS.TS.BS Nguyễn Bách, Trưởng khoa Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất, giải thích thận có nhiệm vụ đào thải độc chất, trong đó có muối (natri). Khi cơ thể nạp quá nhiều natri, thận phải tăng cường hoạt động để lọc và đào thải lượng muối dư thừa. Một cơ quan phải làm việc quá sức trong thời gian dài sẽ dần suy giảm chức năng, nên ăn mặn được xem là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ suy thận. Ngoài ra, chế độ ăn nhiều muối còn làm tăng huyết áp, từ đó tiếp tục gây tổn thương cho thận.
Theo bác sĩ Bách, không chỉ cầu thận mà toàn bộ hệ thống lọc của thận đều phải “gồng mình” khi lượng natri cơ thể tăng cao. Lượng máu đến thận nhiều hơn để phục vụ quá trình lọc, các ống thận cũng hoạt động nhiều hơn nhằm đào thải muối. Tình trạng này kéo dài nhiều năm, cầu thận sẽ tăng hoạt động, phì đại, sau đó xơ hóa và cuối cùng dẫn đến suy giảm chức năng.
Hại thận theo cách rất âm thầm
PGS Bách nhấn mạnh ăn mặn không gây tổn thương thận ngay sau một vài bữa ăn. Điều nguy hiểm nằm ở việc duy trì thói quen này trong nhiều năm. Ông ví quá trình đó giống như một người liên tục bắt cơ thể làm việc quá sức, dẫn đến trước mắt vẫn có thể đáp ứng, nhưng về lâu dài sẽ kiệt quệ.
Để dễ hình dung, bác sĩ so sánh với một trận bóng đá có 11 cầu thủ. Một cầu thủ bị thẻ đỏ ngay từ đầu trận, 10 cầu thủ còn lại vẫn có thể thi đấu nhưng phải gắng sức suốt hơn 80 phút và sẽ nhanh chóng xuống sức. Ngược lại, còn vài phút cuối trận mới thiếu người thì cả đội vẫn có thể gánh vác. Thận cũng vậy, làm việc quá tải trong thời gian ngắn thường không gây hậu quả đáng kể, nhưng nếu ngày nào cũng phải “gánh” lượng muối dư thừa thì nguy cơ suy giảm chức năng là điều khó tránh khỏi.
Nhiều người không nhận ra mình đang ăn quá mặn vì vị giác thay đổi theo thời gian. Trẻ sơ sinh bú sữa mẹ vốn đã quen với vị rất nhạt, nhưng khi lớn lên, thức ăn được nêm nếm ngày càng đậm đà khiến khẩu vị tăng dần.
“Ăn riết rồi thành quen, thiếu muối lại thấy không ngon”, ông nói và cho rằng ăn mặn có điểm giống thuốc lá hay cà phê ở chỗ rất dễ hình thành thói quen và khó từ bỏ.
Giảm muối giúp giảm nguy cơ tim mạch
Ngoài tác động lên thận, lượng muối dư thừa còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tim mạch thông qua việc làm tăng huyết áp. Theo bác sĩ Bách, nhiều nghiên cứu cho thấy chỉ cần giảm lượng muối trong khẩu phần ăn, huyết áp có thể giảm khoảng 10-20 mmHg mà không cần dùng thuốc. Đây là mức giảm rất đáng kể, góp phần giảm nguy cơ biến chứng tim mạch cũng như bảo vệ chức năng thận.
Gánh nặng bệnh thận tại Việt Nam cũng đang gia tăng. Một số khảo sát cho thấy khoảng 12,8% người trưởng thành Việt Nam mắc bệnh thận mạn, tương đương gần 8,7 triệu người, nhưng đa số không biết mình mắc bệnh do bệnh tiến triển âm thầm. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, phải lọc máu hoặc ghép thận.
PGS Bách cho biết bệnh thận mạn hiện nay ngày càng phổ biến do nhiều nguyên nhân như già hóa dân số, đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì và lối sống thiếu lành mạnh. Ăn nhiều muối chỉ là một yếu tố trong số đó, nhưng là yếu tố rất phổ biến vì xuất hiện hằng ngày trong bữa ăn. Không chỉ muối trong gia vị, nhiều thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm bảo quản hoặc giàu đạm cũng làm tăng gánh nặng cho thận.
Không có dấu hiệu cảnh báo sớm
Tổn thương thận do ăn mặn diễn tiến âm thầm nên hầu như không có dấu hiệu cảnh báo sớm. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể. Một trong những dấu hiệu dễ gặp hơn là huyết áp tăng, song nhiều người chủ quan, cho rằng do căng thẳng, thức khuya hoặc mệt mỏi nên không đi kiểm tra.
Để phòng bệnh, PGS Bách khuyến cáo mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ hằng năm, trong đó cần thực hiện xét nghiệm nước tiểu vì đây là phương pháp đơn giản nhưng có giá trị sàng lọc cao. Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì, có chế độ ăn nhiều muối hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh thận cần được theo dõi sát hơn.
Lưu ý uống nhiều nước, nên khởi đầu ngày mới với cốc nước 300 ml, ngay từ lúc ngủ dậy, giúp thanh lọc cơ thể. Ăn uống lành mạnh, hạn chế ăn mặn. Tăng cường vận động thể lực. Tránh chất kích thích, không hút thuốc lá, hạn chế bia rượu.
Theo bác sĩ, không có mẹo hay thực phẩm nào có thể thay thế việc giảm muối. Muốn thay đổi khẩu vị, cần giảm từ từ để vị giác thích nghi, tương tự quá trình cai thuốc lá hoặc cà phê. “Ăn mặn chỉ mang lại cảm giác ngon miệng nhất thời. Khi nhận ra đây là thói quen không có lợi, mỗi người nên chủ động tiết chế để bảo vệ thận và tim mạch”, ông nói.
Khi tuổi thọ tăng lên, nhu cầu khám chữa bệnh cũng gia tăng, đặc biệt đối với các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, huyết áp, ung thư hay những bệnh lý thoái hóa. Trong khi đó, nhiều người cao tuổi không thuộc diện chính sách, không có lương hưu hoặc nguồn thu nhập ổn định vẫn phải đóng bảo hiểm y tế (BHYT) theo hộ gia đình. Mức đóng được giảm dần từ thành viên thứ hai trở đi, cụ thể người thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm lần lượt đóng bằng 70%, 60%, 50% và 40% mức đóng của người thứ nhất.
Chi phí này là gánh nặng với một bộ phận người dân, nhất là người sống dựa vào trợ cấp hoặc sự hỗ trợ của con cháu. Vì vậy, cử tri đề nghị Nhà nước nghiên cứu ban hành chính sách cấp miễn phí thẻ BHYT cho toàn bộ người dân từ 65 tuổi trở lên.
Bộ Y tế cho rằng "đây là kiến nghị đáng quan tâm trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số". Tuy nhiên, việc bổ sung một nhóm thụ hưởng mới với quy mô lớn cần được xem xét trên cơ sở khả năng cân đối Quỹ BHYT, nguồn lực ngân sách và sự đồng bộ của hệ thống an sinh xã hội. Bộ Y tế ghi nhận kiến nghị của cử tri và sẽ phối hợp với các bộ, ngành liên quan để nghiên cứu, xem xét.
Hiện nhiều nhóm chính sách xã hội đã được ngân sách nhà nước đóng hoặc hỗ trợ đóng BHYT. Trong đó, người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, người có công với cách mạng được ngân sách đóng 100% mức phí; hộ cận nghèo được hỗ trợ 70%; hộ gia đình làm nông, lâm, ngư nghiệp có mức sống trung bình được hỗ trợ tối thiểu 30%.
Ngoài ra, người từ đủ 75 tuổi trở lên đang hưởng trợ cấp tuất hằng tháng và người từ 70 đến dưới 75 tuổi thuộc hộ cận nghèo đang hưởng trợ cấp tuất cũng thuộc nhóm được ngân sách nhà nước đóng BHYT. Thân nhân liệt sĩ, thân nhân người có công với cách mạng và một số nhóm khác cũng được hưởng chính sách tương tự theo quy định của Luật BHYT.
Các địa phương có thể căn cứ khả năng ngân sách để quyết định hỗ trợ thêm mức đóng BHYT cho người dân cao hơn quy định tối thiểu hoặc hỗ trợ cho các nhóm chưa thuộc diện được hỗ trợ, theo Bộ Y tế.
Theo các chuyên gia, nếu được thực hiện, chính sách miễn phí BHYT cho người từ 65 tuổi trở lên giúp giảm gánh nặng chi phí y tế cho người cao tuổi, góp phần tăng tỷ lệ bao phủ BHYT toàn dân. Chính sách này cũng góp phần hạn chế tình trạng người dân bỏ điều trị hoặc chậm tiếp cận dịch vụ y tế vì khó khăn tài chính.
Tuy nhiên, để thực hiện, thách thức lớn nhất là nguồn lực tài chính. Hàng triệu người thuộc nhóm tuổi từ 65 trở lên, nếu ngân sách nhà nước đóng toàn bộ mức phí BHYT sẽ tạo áp lực đáng kể lên ngân sách và quỹ bảo hiểm. Do đó, việc mở rộng chính sách cần được tính toán kỹ lưỡng về lộ trình, phạm vi áp dụng và khả năng chi trả dài hạn.
Ngày 27/6, Đoàn kiểm tra liên ngành do Sở Y tế TP Cần Thơ đã chủ trì, phối hợp ngành chức năng và đại diện các phường Long Mỹ, Cái Khế kiểm tra đột xuất các cơ sở Nha khoa Quốc tế Tuệ Minh trên địa bàn.
Theo đó, đoàn đã kiểm tra Nha khoa Quốc tế Tuệ Minh phường Long Mỹ, thời điểm làm việc cơ sở này không cung cấp được giấy tờ, hồ sơ pháp lý nào liên quan đến hoạt động khám bệnh, chữa bệnh theo quy định. Chủ cơ sở lẫn người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật đều vắng mặt.
Nhân viên trực tiếp khám chữa bệnh, can thiệp kỹ thuật răng cho khách hàng chỉ có bằng cấp, chứng chỉ về điều dưỡng, xét nghiệm y học, dược, thậm chí có nhân viên chỉ có bằng cao đẳng thương mại điện tử. Không ai có chứng chỉ hành nghề chuyên khoa răng hàm mặt. Toàn bộ nhân sự đang làm việc tại đây đều không có hợp đồng ký kết với cơ sở.
Bên cạnh đó, cơ sở này không xuất trình được hóa đơn chứng từ, hồ sơ chứng minh nguồn gốc xuất xứ của các loại máy móc, thiết bị và các loại thuốc, vật tư y tế.
Ngay sau khi lập biên bản ghi nhận hàng loạt cái “không” nêu trên, đoàn kiểm tra liên ngành đã niêm phong máy móc, trang thiết bị y tế tại Nha khoa Quốc tế Tuệ Minh để xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Theo cơ quan chức năng, trên địa bàn TP Cần Thơ còn nhiều cơ sở Nha khoa Quốc tế Tuệ Minh. Tuy nhiên, trong ngày 26/6 đã đồng loạt đóng cửa, không hoạt động, một số cơ sở đã bị cơ quan chức năng xử phạt vi phạm hành chính và đình chỉ hoạt động.
Nhiều người cho rằng phải đến khi có bệnh mới cần chăm sóc sức khỏe, hoặc muốn khỏe mạnh phải bắt đầu từ những thay đổi "to tát". Tuy nhiên, thực tế cho thấy nền tảng của một cơ thể dẻo dai lại được xây dựng từ những việc rất nhỏ, lặp đi lặp lại mỗi ngày.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa, sức khỏe là trạng thái thoải mái hoàn toàn về thể chất, tinh thần và xã hội, chứ không chỉ đơn thuần là không có bệnh tật. Điều này cho thấy sức khỏe có mối liên hệ mật thiết với lối sống và thói quen sinh hoạt. Do đó, việc chăm sóc sức khỏe cần được xem như một hành trình xuyên suốt, không ngắt quãng và phải được bắt đầu từ những hành động đơn giản nhất mỗi ngày.
Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP HCM khuyến cáo các thói quen sinh hoạt hằng ngày đóng vai trò quyết định trong bảo vệ cơ thể. Nhiều nghiên cứu cho thấy chế độ dinh dưỡng hợp lý, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc, không hút thuốc và hạn chế rượu bia có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm. Lợi ích sức khỏe không đến từ những nỗ lực ngắn hạn mà được tích lũy qua các hành động nhỏ duy trì đều đặn mỗi ngày, từ đó hình thành "lá chắn" vững chắc chống lại các tác nhân gây bệnh.
Bên cạnh sinh hoạt lành mạnh, việc chủ động phòng bệnh sẽ giúp chúng ta nhận diện sớm các nguy cơ, từ đó ngăn chặn sự tiến triển của bệnh tật ngay từ giai đoạn "mầm mống". Việc phát hiện sớm không chỉ nâng cao tỷ lệ điều trị thành công mà còn giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh và xã hội.
Để xây dựng hành trình chăm sóc sức khỏe trọn đời, có thể bắt đầu ngay hôm nay bằng việc thực hiện 7 thói quen thiết thực sau:
Ăn đủ bữa, tăng cường rau xanh, trái cây.
Uống đủ nước, khoảng 1,5-2 lít mỗi ngày.
Duy trì vận động thể chất ít nhất 30 phút mỗi ngày.
Ngủ đủ giấc, đảm bảo thời gian nghỉ ngơi.
Không hút thuốc lá, tránh khói thuốc, hạn chế rượu bia.
Giữ tinh thần thoải mái, giảm căng thẳng.
Theo dõi các chỉ số cơ thể và khám sức khỏe định kỳ.
