Hôm trước, nhà hàng xóm của tôi mở tiệc cuối tuần tại nhà và tôi được mời tham dự. Buổi tiệc kết thúc, tôi thấy họ gom rác bên trong còn nguyên hộp thức ăn thừa, xương, canh, rau và cả nửa con gà nướng ăn dở rồi bỏ vào thùng rác.
Tới chơi nhà đứa em họ, tôi cũng thấy tình trạng để rác thực phẩm lẫn lộn vào rác vô cơ, rồi tất cả để vào thùng rác trước nhà chờ xe đến lấy. Thật không thể tưởng tượng nổi, với số rác “thập cẩm” đó, nếu từ hai ngày trở lên không có người thu gom thì chúng sẽ phân hủy, ruồi nhặng bâu vào và hôi thối đến chừng nào.
Trong xóm tôi, không ít nhà cứ vứt lẫn lộn thức ăn, cơm thừa vào thùng rác như vậy. Vừa lúc xe rác chạy ngang, nước rác từ phía sau xe nhỏ xuống mặt đường. Người đó lập tức nhăn mặt: “Xe rác gì mà hôi quá, chạy đến đâu nước bẩn văng xuống đường đến đó”.
Tôi chợt nghĩ, có lẽ không ít trong số những dòng nước rác ấy lại bắt đầu từ chính những túi rác như vậy. Thức ăn thừa, rác hữu cơ còn nhiều nước bị bỏ chung với các loại rác khác, không được tách riêng hay xử lý trước khi đem đi thu gom.
Nhiều người bức xúc vì xe rác chảy nước, mùi hôi lan khắp đường phố. Riêng mình, tôi rất tội nghiệp và thông cảm với những người thu gom rác. Nếu rác thực phẩm được phân loại ngay từ đầu, để ráo nước hoặc xử lý riêng, lượng nước rỉ và mùi hôi sẽ giảm đi rất nhiều.
5 năm trước, tôi dồn toàn bộ tiền tích góp nhiều năm cộng thêm khoản vay ngân hàng để mua một căn nhà hơn 5 tỷ đồng ở Hà Nội. Thời điểm đó, ai cũng nói bất động sản là kênh giữ tiền an toàn nhất. Bạn bè xung quanh liên tục khoe chuyện giá đất tăng từng tháng, mua hôm trước hôm sau đã có người trả chênh vài trăm triệu. Tôi cũng bị cuốn vào tâm lý ấy.
Tôi tính toán: nhà có thể cho thuê khoảng 10 triệu đồng mỗi tháng, tức 120 triệu một năm. Chưa kể vài năm sau giá nhà chắc chắn sẽ tăng tiếp. Nhưng sau 5 năm, nhìn lại, tôi mới thấy bài toán đầu tư thực tế không màu hồng như mình tưởng. Căn nhà hiện vẫn cho thuê đều, nhưng giá thuê gần như không tăng đáng kể. Người thuê liên tục mặc cả vì khu vực xung quanh ngày càng nhiều nhà cho thuê. Có giai đoạn nhà trống vài tháng, tôi vẫn phải đóng lãi vay, thuế đất và chi phí sửa chữa.
Nhiều người nghe "10 triệu một tháng" tưởng là nguồn thu ổn định và hấp dẫn. Nhưng nếu tính kỹ, 120 triệu mỗi năm trên tài sản trị giá 5 tỷ đồng chỉ tương đương khoảng hơn 2% lợi nhuận, chưa trừ chi phí bảo trì, khấu hao hay thời gian nhà bỏ trống. Gửi tiết kiệm ngân hàng nhiều thời điểm còn có lãi suất cao hơn mà không phải đau đầu quản lý tài sản.
Điều khiến tôi trăn trở là số tiền 5 tỷ ấy thực ra đã bị "chôn" vào một tài sản có tính thanh khoản không cao. Có thời điểm cần tiền xoay công việc, tôi rao bán nhiều tháng vẫn không có người hỏi mua. Giá tăng thì ai nghe cũng thích, nhưng để bán được đúng kỳ vọng hay không lại là chuyện khác.
>> Vợ chồng ở thuê 5,5 triệu một tháng sướng hơn bỏ 4 tỷ mua nhà
Nhiều người Việt thường có tâm lý quá tin vào bất động sản. Chúng ta nhìn vào mức tăng giá trong quá khứ rồi mặc định tương lai sẽ tiếp tục như vậy. Nhưng ít ai ngồi xuống tính thật kỹ hiệu suất khai thác của tài sản mình đang nắm giữ. Vậy nên, nhiều người vẫn lao vào mua chỉ vì niềm tin "nhà và đất không bao giờ lỗ".
Tôi không phủ nhận bất động sản vẫn là tài sản quan trọng với nhiều gia đình Việt Nam. Nó tạo cảm giác an toàn, hữu hình và ít biến động tâm lý hơn chứng khoán hay các kênh đầu tư khác. Nhưng sau trải nghiệm của mình, tôi nghĩ người mua nhà để đầu tư cần tỉnh táo hơn. Đừng chỉ nhìn vào giá trị tài sản trên giấy để tự thấy mình giàu lên.
Bây giờ, nếu quay lại thời điểm 5 năm trước, có lẽ tôi vẫn mua nhà, nhưng sẽ cân nhắc kỹ hơn rất nhiều về bài toán khai thác thực tế thay vì chỉ nghe những câu kiểu "mua đi kiểu gì cũng lời".
Vợ tôi, một người đi chợ mua mớ rau, con cá còn bị hớ lại rất thích nói về tầm nhìn đầu tư: Mua cái này tiền đẻ ra tiền, tháng này mua, tháng sau bán chốt lời.
Nhưng thực tế, nhà tôi còn một mảnh đất bỏ hoang ở quê lúc mua 700 triệu giờ bán 300 chả ai hỏi. Ngoài ra, danh mục đầu tư còn có số vàng mua lúc gần 190 triệu đồng một lượng và cả kg bạc giá hơn 100 triệu đồng.
Đất không bán được lúc này thì tương lai về già ở. Hy vọng vàng tăng giá để về bờ là rất cao. Còn cả kg bạc thì không thấy bờ bến là ở đâu, chẳng nhẽ đem ra nhờ thợ làm thành vòng đeo cổ, đeo tay?
Để mua được vàng giá 190 triệu đồng một lượng, vợ tôi chầu chực xếp hàng, đi hết hàng vàng này đến hàng khác mới gom được. Bình thường buổi sáng không muốn dậy đi làm nhưng lại háo hức xếp hàng lúc 3h sáng ở cửa hàng vàng để tranh nhau mua.
Mua được thì vui như Tết vì "cảm thấy an tâm lắm anh ạ". Để mua được bạc, vợ tôi phải xin về sớm buổi chiều đi cả chục cây số mua bạc của một người rao bán qua mạng đang cần chốt lời sớm.
Cứ thế tiền tiết kiệm tích góp cả năm được "chôn" vào đấy, không biết khi nào có thể quy đổi lại được thành tiền.
Bây giờ, khắp các group Facebook vàng, bạc, những bài chia sẻ than khóc "đường về bờ còn xa quá". Nhưng tôi tin chắc bây giờ nếu cho chọn lại, họ - trong đó có vợ tôi vẫn đu đỉnh một cách tình nguyện chứ không tỉnh táo hay thận trọng suy nghĩ trước khi ra quyết định. Cứ hỏi vợ tôi bây giờ thì biết.
Bởi tôi thấy tâm lý FOMO ăn sâu vào rất nhiều người. Không chỉ đất đai, vàng bạc, hễ cái gì đang lên giá là họ sẽ đu đỉnh, như trước đây quê tôi lá điều khô bỗng dưng lên giá, thế là nhiều người lao ra làm vựa thu mua đẩy giá, sau đó là vỡ nợ.
Gia đình tôi vừa trở về từ chuyến du lịch với nhiều kỷ niệm đẹp. Nhưng câu chuyện "5 kg cua gạch" mua về làm quà lại khiến chúng tôi băn khoăn mãi đến giờ.
Trước khi kết thúc chuyến đi, chúng tôi ghé một cửa hàng hải sản khá đông khách để mua quà cho người thân ở nhà. Người bán giới thiệu cua gạch loại ngon, giá 800.000 đồng một kg. Thấy hợp lý, lại tin tưởng vì cửa hàng có vẻ uy tín, tôi quyết định mua 5 kg với giá 4 triệu đồng và nhờ họ đóng gói, gửi về tận nhà.
Một ngày sau, thùng hàng được giao đến. Cả nhà háo hức mở ra, nhưng niềm vui nhanh chóng giảm đi khi tôi thử cân lại. Trong tổng số 5 kg đó, có tới 1,2 kg là dây buộc. Tính ra, số tiền dành cho phần dây này lên tới gần một triệu đồng.
Tôi lập tức liên hệ lại với người bán, nhưng câu trả lời nhận được từ họ chỉ là: "Mua cua biển bao giờ cũng phải kèm theo dây buộc, trước giờ đều thế". Họ còn giải thích rằng dây được làm ẩm để giúp cua sống lâu trong quá trình vận chuyển, nên không thể tháo ra hay giảm bớt.
>> Cò mồi nói khách 'đừng mua vé tham quan Ngọ Môn Huế'
Tôi hiểu việc buộc dây là cần thiết. Nhưng điều khiến tôi khó chấp nhận là cách tính giá không hề được nói trước. Với người mua như tôi, "5 kg cua" đương nhiên là 5 kg cua, chứ không nghĩ rằng một phần đáng kể lại là dây buộc. Nếu biết trước, có lẽ tôi đã cân nhắc lại hoặc yêu cầu cân riêng.
Liệu có phải chỉ mình tôi rơi vào tình huống này, hay đây là chuyện nhiều người từng gặp nhưng đành chấp nhận? Nếu việc cân cả dây buộc đã trở thành thông lệ trong mua bán hải sản, thì người tiêu dùng như tôi có nên mặc nhiên đồng ý, hay vẫn có quyền đòi hỏi quyền lợi?
Du lịch không chỉ là cảnh đẹp hay món ăn ngon, mà còn là cảm giác tin tưởng khi mua sắm, sử dụng dịch vụ. Chỉ một trải nghiệm thiếu rõ ràng cũng có thể khiến niềm vui bị ảnh hưởng. Tôi nghĩ, nếu người bán minh bạch, rõ ràng hơn ngay từ đầu, có lẽ những khó chịu, bức xúc của người mua như của tôi đã không xảy ra.
