Gia đình tôi vừa trở về từ chuyến du lịch với nhiều kỷ niệm đẹp. Nhưng câu chuyện “5 kg cua gạch” mua về làm quà lại khiến chúng tôi băn khoăn mãi đến giờ.
Trước khi kết thúc chuyến đi, chúng tôi ghé một cửa hàng hải sản khá đông khách để mua quà cho người thân ở nhà. Người bán giới thiệu cua gạch loại ngon, giá 800.000 đồng một kg. Thấy hợp lý, lại tin tưởng vì cửa hàng có vẻ uy tín, tôi quyết định mua 5 kg với giá 4 triệu đồng và nhờ họ đóng gói, gửi về tận nhà.
Một ngày sau, thùng hàng được giao đến. Cả nhà háo hức mở ra, nhưng niềm vui nhanh chóng giảm đi khi tôi thử cân lại. Trong tổng số 5 kg đó, có tới 1,2 kg là dây buộc. Tính ra, số tiền dành cho phần dây này lên tới gần một triệu đồng.
Tôi lập tức liên hệ lại với người bán, nhưng câu trả lời nhận được từ họ chỉ là: “Mua cua biển bao giờ cũng phải kèm theo dây buộc, trước giờ đều thế”. Họ còn giải thích rằng dây được làm ẩm để giúp cua sống lâu trong quá trình vận chuyển, nên không thể tháo ra hay giảm bớt.
>> Cò mồi nói khách ‘đừng mua vé tham quan Ngọ Môn Huế’
Tôi hiểu việc buộc dây là cần thiết. Nhưng điều khiến tôi khó chấp nhận là cách tính giá không hề được nói trước. Với người mua như tôi, “5 kg cua” đương nhiên là 5 kg cua, chứ không nghĩ rằng một phần đáng kể lại là dây buộc. Nếu biết trước, có lẽ tôi đã cân nhắc lại hoặc yêu cầu cân riêng.
Liệu có phải chỉ mình tôi rơi vào tình huống này, hay đây là chuyện nhiều người từng gặp nhưng đành chấp nhận? Nếu việc cân cả dây buộc đã trở thành thông lệ trong mua bán hải sản, thì người tiêu dùng như tôi có nên mặc nhiên đồng ý, hay vẫn có quyền đòi hỏi quyền lợi?
Du lịch không chỉ là cảnh đẹp hay món ăn ngon, mà còn là cảm giác tin tưởng khi mua sắm, sử dụng dịch vụ. Chỉ một trải nghiệm thiếu rõ ràng cũng có thể khiến niềm vui bị ảnh hưởng. Tôi nghĩ, nếu người bán minh bạch, rõ ràng hơn ngay từ đầu, có lẽ những khó chịu, bức xúc của người mua như của tôi đã không xảy ra.
Một bài viết gần đây kể về cảnh người mẹ phải ngồi kèm con học đến 11h đêm vì sợ con không theo kịp kỳ thi vào lớp 10 đầy cạnh tranh. Câu chuyện này đang diễn ra trong rất nhiều căn hộ thành phố sau giờ cơm tối. Bàn học của con sáng đèn, tiếng thở dài, tiếng nhắc bài, tiếng cáu gắt.
Có những phụ huynh đã rời ghế nhà trường hai mươi năm, giờ phải học lại toán lớp 6, tiếng Anh lớp 8 để còn biết cách chỉ bài cho con. Ban ngày đi làm, tối về tiếp tục ca hai với vai trò gia sư. Không ít người thú nhận rằng áp lực học của con giờ còn khiến người lớn mệt hơn cả công việc.
Điều đáng nói là dù học thêm bị hạn chế, áp lực học tập không hề biến mất. Nó chỉ chuyển từ lớp học sang phòng khách gia đình. Trong khi đó, một công cụ rất mạnh đã xuất hiện ngay trước mắt nhưng giáo dục Việt Nam vẫn còn dè dặt: AI.
Nhiều người vẫn nghĩ AI là thứ gì đó quá xa vời, dành cho dân công nghệ hoặc lập trình viên. Nhưng thực tế, AI hôm nay có thể làm những việc rất đời thường trong việc học: giải thích lại bài toán theo cách dễ hiểu hơn, tạo bài tập theo đúng trình độ của học sinh, sửa đoạn văn, luyện tiếng Anh hội thoại, hay kiên nhẫn trả lời một câu hỏi đến lần thứ mười mà không cáu gắt.
Điều quan trọng không phải AI giỏi đến đâu, mà là nó giúp giảm gánh nặng cho cha mẹ đến mức nào.
Một người mẹ không giỏi tiếng Anh vẫn có thể nhờ AI giải thích ngữ pháp cho con. Một ông bố quên gần hết kiến thức hình học vẫn có thể yêu cầu AI hướng dẫn từng bước giải bài. Thay vì ngồi tìm kiếm trên Google hàng tiếng đồng hồ rồi cố nhớ lại công thức cũ, phụ huynh có thể tập trung vào việc đồng hành và động viên con học.
Nhiều cuộc xung đột trong nhà không bắt nguồn từ chuyện con học kém, mà từ sự kiệt sức của người lớn. Khi cha mẹ vừa phải kiếm sống vừa phải đóng vai giáo viên, mối quan hệ gia đình rất dễ biến thành một lớp học căng thẳng. Câu chuyện "học tới 11h đêm" thực chất không chỉ là chuyện học hành.
Nó phản ánh một xã hội nơi cả phụ huynh lẫn trẻ em đều đang bị cuốn vào cuộc đua thành tích quá dài. AI không thể thay thế giáo viên. Cũng không thể thay thế sự quan tâm của cha mẹ. Nhưng AI có thể trở thành một "trợ giảng" cá nhân cho mỗi gia đình.
Vấn đề là chúng ta đang nhìn AI như một mối lo, thay vì một công cụ giáo dục. Nhiều trường học vẫn lo học sinh dùng AI để chép bài. Lo lắng đó không sai. Nhưng cấm đoán chưa bao giờ là cách khiến công nghệ biến mất. Điều cần hơn có lẽ là dạy trẻ cách sử dụng AI để hiểu bài, phản biện và tự học, thay vì chỉ tìm đáp án.
Bởi vài năm nữa, khả năng dùng AI để học có thể sẽ trở thành kỹ năng cơ bản giống như từng biết tra cứu Internet hay sử dụng máy tính. Khi ấy, khoảng cách không còn nằm giữa học thêm hay không học thêm, mà nằm giữa những đứa trẻ biết tận dụng công nghệ để học tốt hơn và những đứa trẻ vẫn bị mắc kẹt trong cách học cũ.
Có lẽ sau tất cả những tranh luận về dạy thêm, câu hỏi đáng đặt ra không chỉ là "có nên học thêm hay không". Mà là: Tại sao chúng ta vẫn để hàng triệu phụ huynh tự vật lộn mỗi tối, trong khi công nghệ đã đủ khả năng giúp việc học trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều?
Tổ chức Công đoàn đề nghị Quốc hội sửa đổi toàn diện Bộ luật Lao động năm 2019 cho phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Một trong những nội dung đề xuất là bổ sung 2 ngày nghỉ dịp Quốc khánh, cho phép người lao động nghỉ từ ngày 2 đến 5/9 để có điều kiện đưa con đến trường trong ngày khai giảng.
Đề xuất này đã nhiều lần được công đoàn đưa ra. Tại Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ 13 năm 2023, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cũng từng kiến nghị tăng thêm 2 ngày nghỉ dịp Quốc khánh nhằm tạo thêm thời gian nghỉ ngơi cho người lao động và hỗ trợ các gia đình có con bước vào năm học mới.
*Quan điểm của bạn về đề xuất này?
Theo Bộ luật Lao động, người lao động được nghỉ lễ Quốc khánh 2 ngày, gồm ngày 2/9 và một ngày liền trước hoặc sau do Thủ tướng quyết định hằng năm. Nếu ngày nghỉ lễ trùng với ngày nghỉ hàng tuần, người lao động được nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp. Riêng năm 2026, do thực hiện hoán đổi ngày làm việc từ thứ Hai 31/8 sang thứ Bảy 22/8, người lao động được nghỉ liên tục 5 ngày, từ 29/8 đến hết 2/9.
Tôi rất đồng cảm với những chia sẻ của tác giả bài viết "Tôi làm ngân hàng lương 20 triệu nhưng 8 giờ tối mới được về nhà". Trước đây, tôi cũng từng nghĩ nghề ngân hàng là một công việc đáng mơ ước: môi trường văn phòng sạch sẽ, quần là áo lượt, thu nhập cao. Nhưng từ khi lấy vợ - một người làm ngân hàng nhiều năm, tôi mới hiểu phía sau vẻ ngoài đó là một công việc áp lực và bào mòn hơn rất nhiều người tưởng.
Vợ tôi hiếm khi về nhà trước 20h. Có những hôm bố con tôi đã lên giường đi ngủ vợ mới bước chân vào nhà, người mệt rã rời nhưng điện thoại vẫn liên tục có tin nhắn công việc. Công việc của vợ tôi gần như không có ranh giới rõ ràng giữa giờ làm và giờ nghỉ. Một ngày làm việc của vợ tôi là hàng loạt chỉ tiêu doanh số, huy động tiền gửi, mở thẻ, bán bảo hiểm, chăm sóc khách hàng, gọi điện tư vấn... lúc nào cũng đi làm với tâm trạng căng thẳng kéo dài chỉ vì chưa đạt KPI.
Làm nghề này, sai một con số nhỏ cũng có thể phải ở lại kiểm tra đến tối muộn. Có hôm gần 22h vợ tôi mới xong việc vì phải rà soát lại chứng từ. Những ngày cuối tháng, cuối quý gần như cả phòng đều ở lại làm thêm. Có những hôm vợ tôi vừa ăn cơm vừa trả lời tin nhắn của sếp nên cả tiếng đồng hồ vẫn chưa xong bữa cơm. Cuối tuần đi chơi cùng gia đình mà điện thoại của vợ vẫn reo liên tục là chuyện bình thường.
>> Tôi sai lầm khi làm việc cật lực thời trẻ để nghỉ hưu sớm
Thành ra trong nhà, tôi gần như quán xuyến toàn bộ việc gia đình thay vợ. Từ đưa đón con, dạy con học, họp phụ huynh, đi chợ, nấu cơm, giặt giũ đến dọn dẹp nhà cửa... phần lớn đều do tôi tự sắp xếp. Có những hôm vợ về tới nhà lúc con đã ngủ, tự lấy cơm tôi phần sẵn trong bếp. Sống cùng người làm ngân hàng lâu năm, tôi hiểu nếu mình không san sẻ thì vợ khó mà trụ nổi với guồng công việc hiện tại.
Áp lực của nghề này không chỉ lấy đi thời gian mà còn bào mòn sức lực và tinh thần rất nhanh. Nhiều hôm nhìn vợ vừa về đến nhà đã ngồi lặng đi vì quá mệt, tôi thấy rất thương. Tôi từng chứng kiến nhiều người làm ngân hàng bỏ nghề sau vài năm vì không chịu nổi áp lực. Có người mất ngủ kéo dài, có người kiệt sức tinh thần, có người thu nhập không tệ nhưng cuộc sống lúc nào cũng chỉ xoay quanh KPI và công việc.
Từ bên ngoài nhìn vào, nghề ngân hàng có thể hào nhoáng, lương cao. Nhưng phải sống đủ gần những người làm nghề này, bạn mới nhận ra công việc này dễ khiến con người ta mệt mỏi và hao kiệt cảm xúc đến mức nào nếu không thật sự đủ sức bền.
