Ăn một đĩa bún đậu nhưng hết hai bát mắm tôm

Nhà bê tông bị nung nóng ban ngày, ban đêm nhả nhiệt, trời vẫn hầm hập. Sau những trận mưa giải nhiệt, Hà Nội lại tiếp tục nắng nóng. Quạt tay, quạt máy, quạt hơi nước thổi không khí nóng vào người chẳng thấm vào đâu.

Máy lạnh nhà tôi mở hết ở các phòng. Trong phòng thì mát mẻ còn bên ngoài thì nóng. Những nhà san sát nhau trong ngõ, những cục nóng máy lạnh cứ thi nhau chạy hết công suất và phả khí nóng ra bên ngoài, làm không khí thêm phần ngột ngạt.

Mọi người bàn nhau về El Nino, về biến đổi khí hậu nóng lên từng năm. Tôi nhớ những bộ phim khoa học viễn tưởng kể về ngày con người phải đi tìm hành tinh mới vì Trái Đất không còn thích hợp để sinh sống.

Nhưng thực tế có lẽ không cần chờ đến một tương lai xa như vậy. Biến đổi khí hậu đang hiện diện ngay trong những ngày hè mà chúng ta trải qua. Khi tôi ngồi trong phòng điều hòa mát lạnh, ngoài kia vẫn có hàng triệu người không có lựa chọn đó.

Đó là những công nhân xây dựng đội nắng trên các công trường. Những người giao hàng chạy xe giữa mặt đường bỏng rát. Những người bán vé số, bán hàng rong, thu gom ve chai, công nhân môi trường, người lao động tự do. Trong khi nhiều người tìm cách tránh nắng thì công việc của họ lại bắt buộc phải đối mặt với nắng nóng nhiều giờ liền.

Nhiệt độ ngoài trời 39-40 độ C đo trong lều khí tượng chưa phải là điều đáng sợ nhất. Điều đáng sợ là nhiệt độ cảm nhận trên mặt đường bê tông, nhựa đường hay các khu vực ít cây xanh có thể cao hơn rất nhiều. Cơ thể liên tục mất nước, kiệt sức và đối mặt với nguy cơ sốc nhiệt. Một ngày làm việc dưới nắng gắt không chỉ là sự khó chịu mà còn là sự bào mòn sức khỏe theo thời gian.

Người có điều hòa, có xe hơi, có văn phòng làm việc sẽ chịu ảnh hưởng ít hơn. Người lao động ngoài trời, người thu nhập thấp, người già và trẻ nhỏ thường là những đối tượng chịu tác động nặng nề nhất. Nói cách khác, những người đóng góp ít nhất vào lượng phát thải gây nóng lên toàn cầu lại thường là những người phải gánh chịu hậu quả nhiều nhất.

Nghịch lý ấy khiến câu chuyện nắng nóng không còn đơn thuần là chuyện thời tiết. Nó là câu chuyện của quy hoạch đô thị, của môi trường sống và của trách nhiệm xã hội.

Trong nhiều năm, những khoảng đất trống dần được phủ kín bằng bê tông. Cây xanh bị thay thế bởi các tòa nhà. Ao hồ bị san lấp. Những khu dân cư ngày càng dày đặc nhưng không gian xanh lại không tăng tương ứng. Thành phố giống như một khối bê tông khổng lồ hấp thụ nhiệt vào ban ngày rồi âm thầm nhả nhiệt suốt đêm. Đó là lý do nhiều người có cảm giác Hà Nội ngày càng nóng hơn, kể cả khi mặt trời đã lặn.

Tất nhiên, không ai có thể một mình giải quyết biến đổi khí hậu. Việc tắt một bóng đèn hay trồng một cái cây sẽ không ngay lập tức làm nhiệt độ giảm xuống. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta bất lực.

Các thành phố cần nhiều cây xanh hơn, nhiều mặt nước hơn và những công trình tiết kiệm năng lượng hơn. Các khu dân cư cần được quy hoạch theo hướng giảm hấp thụ nhiệt. Người lao động ngoài trời cần được bảo vệ tốt hơn bằng những quy định về thời gian làm việc trong điều kiện nắng nóng cực đoan, các điểm nghỉ chân, nước uống và hỗ trợ y tế cần thiết.

Về phía mỗi cá nhân, sử dụng năng lượng tiết kiệm hơn, hạn chế lãng phí điện, trồng thêm cây xanh hay lựa chọn những phương tiện ít phát thải hơn có thể là những việc nhỏ nhưng không vô nghĩa. Mỗi hành động riêng lẻ có thể không tạo ra thay đổi lớn, nhưng hàng triệu hành động nhỏ cộng lại sẽ tạo nên khác biệt.

Những vấn đề nêu trên có lẽ là hình ảnh thu nhỏ của nhiều vấn đề môi trường hiện nay. Chúng ta thường tìm cách làm mát phần không gian của riêng mình mà quên mất cái giá mà cộng đồng phải trả.

Nếu một ngày nào đó những đợt nắng 40 độ C trở thành điều "bình thường mới", câu hỏi sẽ là làm thế nào để thành phố và cả Trái Đất này vẫn còn là nơi đáng sống cho tất cả mọi người e rằng đã quá trễ để trả lời.

Tin Gốc: Vnexpress

Khu nhà chung cư của tôi xây đã lâu nên vấn đề cách âm không được tốt cho lắm. Hằng ngày, cứ vào khoảng 4h chiều, đứng ở khu vực ban công nhà tôi là nghe văng vẳng tiếng đàn piano.

Người đánh đàn là một đứa trẻ đang luyện tập. Cứ hai tuần là đổi sang một bài mới. Riêng tôi ám ảnh nhất là bài Con bướm vàng cháu đánh suốt mấy tháng mới nhuần nhuyễn.

Đứa trẻ này học đàn cũng khá lâu rồi nhưng chỉ đánh được những bài hát Việt Nam đơn giản, dành cho thiếu nhi.

Tôi có quen biết gia đình này vì có con trong cùng độ tuổi. Thời gian trước người bố khoe với tôi là đã đăng ký cho con đi học đàn piano mấy khóa liền. Chịu chơi hơn, cả nhà còn mua một cây đàn piano cho con tập ở nhà. Tổng chi phí đâu đó rơi vào khoảng 75 triệu đồng rồi.

Tôi chia sẻ lại là chỉ cho cháu nhà đi học vẽ, dụng cụ, giấy màu cũng rẻ chứ không đắt. Vả lại cháu có mau chán thì bỏ đi cũng không tiếc. Với lại học piano, dường như chỉ phù hợp với những gia đình khá giả có điều kiện. Thứ nhất là chi phí theo đuổi đắt đỏ, thứ hai là bỏ công sức luyện tập trong thời gian dài, nếu thành thạo piano rồi thì biểu diễn ở đâu? Có ra tiền không?

Vẽ tranh nếu có khiếu còn có thể đi bán tranh, vẽ trang trí tường nhà, chứ giỏi đàn piano thì có bao nhiêu khách sạn 5 sao tuyển pianolist? Sau khi nghe tôi nói một hồi thì anh hàng xóm nhận ra dường như đây là kỹ năng hơi vô dụng - đối với những người có yêu cầu thực dụng.

Riêng tôi, tôi không nghĩ đó là thực dụng. Học thêm một kỹ năng là điều cần thiết và tốt, nhưng kỹ năng đó phải ứng dụng được trong đời sống, để bổ trợ thêm cho sinh hoạt, cuộc sống sau này thì mới không phí phạm.

Tin Gốc: Vnexpress

"Tại sao anh lại nghỉ việc sau 10 năm?". Đó là câu hỏi đầu tiên tôi nhận được trong buổi phỏng vấn với một công ty nước ngoài. Người đối diện không hỏi tôi bao nhiêu tuổi, cũng không tỏ vẻ ngạc nhiên khi nhìn thấy quãng thời gian gắn bó khá dài với một tập đoàn lớn. Họ chỉ muốn biết điều gì khiến một người đã có công việc ổn định quyết định bắt đầu lại? Câu hỏi ấy khiến tôi nhận ra điều làm nhiều người chần chừ trước những bước ngoặt của sự nghiệp không phải vì nhà tuyển dụng đánh giá mình quá lớn tuổi, mà vì chính mình đã mặc định như vậy.

Năm nay tôi 48 tuổi, vừa được một công ty nước ngoài tuyển dụng với mức lương khá ổn. Điều khiến tôi vui là cảm giác mình vẫn có thể bắt đầu một công việc mới ở độ tuổi nhiều người nghĩ chỉ nên tìm sự ổn định. Trước đó, tôi đã có 10 năm làm việc tại một tập đoàn lớn. Đó là quãng thời gian giúp tôi trưởng thành trong nghề, được tham gia nhiều dự án và làm việc với những đồng nghiệp giỏi. Tôi biết ơn môi trường ấy vì đã cho tôi cơ hội tích lũy kinh nghiệm.

Nhưng theo thời gian, mọi thứ đều thay đổi. Văn hóa làm việc thay đổi, định hướng phát triển thay đổi và chính tôi cũng thay đổi. Có những ngày tôi vẫn hoàn thành công việc đúng tiến độ, nhưng cảm giác hào hứng với những dự án mới không còn như trước. Tôi nhận ra mình đang làm việc nhiều bằng thói quen hơn là bằng sự hứng thú.

Nghỉ việc sau 10 năm là quyết định mà tôi đã cân nhắc rất lâu. Dĩ nhiên tôi cũng lo lắng, bởi rời khỏi một công việc ổn định luôn là điều không dễ. Nhưng điều tôi sợ hơn là ở lại chỉ vì nghĩ mình đã quá lớn tuổi để tìm một cơ hội khác. Tôi luôn tin nếu một người vẫn tạo ra giá trị thì thị trường lao động vẫn sẽ có chỗ cho họ. Vấn đề là mình có sẵn sàng bước ra để chứng minh điều đó hay không?

>> Sếp 'triệt đường sống' của nhân viên cũ nhảy việc

Tôi làm trong lĩnh vực "nghệ thuật thứ 7". Đây là ngành thay đổi rất nhanh. Chỉ vài năm không cập nhật công nghệ là có thể tụt lại phía sau. Tôi đã chứng kiến sự chuyển dịch từ Full HD lên 4K, 6K rồi 8K; từ DSLR sang mirrorless; sự phát triển của flycam và gần đây là AI đang làm thay đổi quy trình sản xuất hình ảnh.

Nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm cũ và ngừng học hỏi, có lẽ tôi đã bị bỏ lại từ lâu. Nhiều người hỏi tôi có sợ AI thay thế công việc không? Tôi không nghĩ vậy. Theo tôi, AI là một công cụ rất mạnh. Nó giúp tạo phụ đề nhanh hơn, xử lý âm thanh hiệu quả hơn, dựng bản nháp trong thời gian ngắn hơn. Nhưng AI không biết khán giả sẽ xúc động ở đâu, không cảm nhận được khi nào nên giữ lại vài giây im lặng để tạo cảm xúc cho một thước phim. Công nghệ có thể hỗ trợ rất nhiều, nhưng việc kể một câu chuyện vẫn là công việc của con người.

Làm nghề nhiều năm, tôi càng tin rằng thiết bị chỉ là một phần. Điều tạo nên sự khác biệt là kinh nghiệm. Ai cũng có thể mua cùng một chiếc máy quay, nhưng không phải ai cũng tạo ra cùng một bộ phim. Tôi từng gặp nhiều bạn trẻ rất giỏi công nghệ, hiểu rõ từng thông số kỹ thuật, sử dụng thành thạo các phần mềm mới. Đó là lợi thế rất lớn. Nhưng khi khách hàng thay đổi yêu cầu ngay trước giờ quay, khi thời tiết bất ngờ xấu đi hoặc thiết bị gặp sự cố, điều giúp dự án tiếp tục không còn là kiến thức về máy móc, mà là khả năng xử lý tình huống.

Có lần, cả ê-kíp chuẩn bị ghi hình ngoài trời thì mây đen kéo đến. Nếu giữ nguyên kế hoạch, cả ngày quay có thể phải hủy. Chúng tôi quyết định thay đổi thứ tự cảnh quay, cắt bỏ những góc máy ít quan trọng và ưu tiên ghi hình các phân đoạn bắt buộc trước. Cuối cùng, khi cơn mưa đổ xuống, những cảnh quan trọng nhất đã hoàn thành. Những tình huống như vậy không có trong giáo trình, cũng không thể học chỉ bằng cách xem video hướng dẫn trên mạng. Đó là kinh nghiệm được tích lũy sau hàng trăm dự án, hàng nghìn giờ làm việc và không ít lần mắc sai lầm.

Buổi phỏng vấn ở công ty mới càng khiến tôi nhận ra một điều thú vị. Nhà tuyển dụng không hỏi tôi có biết sử dụng dòng máy quay mới nhất hay không? Họ hỏi tôi sẽ làm gì nếu chiếc máy bất ngờ ngừng hoạt động giữa buổi ghi hình? Họ cũng không hỏi tôi dựng phim nhanh đến mức nào, mà hỏi tôi sẽ xử lý ra sao nếu khách hàng thay đổi toàn bộ ý tưởng chỉ vài giờ trước khi bàn giao? Họ không tuyển một người chỉ biết vận hành thiết bị mà cần một người biết giải quyết vấn đề.

Gần đây, tôi đọc nhiều ý kiến cho rằng lao động lớn tuổi sẽ có lợi thế hơn trong thời đại AI nhờ kinh nghiệm, khả năng giao tiếp, tư duy phản biện và sự điềm tĩnh. Tôi đồng ý, nhưng cũng cho rằng kinh nghiệm chỉ thực sự có giá trị khi người sở hữu nó vẫn không ngừng học hỏi. Tôi từng gặp những người ngoài 50 tuổi vẫn hứng thú tìm hiểu AI, cập nhật phần mềm mới và sẵn sàng thay đổi cách làm việc. Ngược lại, tôi cũng gặp những người trẻ hơn nhưng đã hài lòng với những gì mình biết.

Suy cho cùng, điều quyết định giá trị của một người chưa bao giờ chỉ là tuổi tác, mà là thái độ trước sự thay đổi. Ngày nhận được email báo trúng tuyển, tôi thấy mình đã vượt qua được nỗi sợ của chính bản thân: nỗi sợ tuổi tác sẽ trở thành rào cản. Sau buổi phỏng vấn ấy, tôi càng tin rằng điều giúp mình được lựa chọn không phải vì tôi trẻ hơn ai, mà vì tôi vẫn giữ được tinh thần học hỏi và vẫn có thể tạo ra giá trị.

Ở tuổi 48, tôi hiểu mình không còn chạy nhanh như những người mới vào nghề. Nhưng kinh nghiệm giúp tôi biết nên chạy theo hướng nào? Và tôi tin, chừng nào còn giữ được tinh thần ấy, đây không phải là điểm kết của sự nghiệp, mà hoàn toàn có thể là khởi đầu cho một hành trình mới.

Tin Gốc: Vnexpress