Nghiên cứu do Autotrader (Anh) thực hiện trên hơn 3.000 tài xế tại 15 quốc gia, cho thấy người Mỹ chọn cách đặt niềm tin vào Gen X (sinh năm 1965-1980, tức những người khoảng 46-61 tuổi) khi cần sửa chữa ôtô trên đường. Khoảng 67% số người được hỏi tin tưởng nhất vào thế hệ này, trong khi Gen Z (sinh năm 1997-2012) nhận mức tín nhiệm 0%.
Tình trạng này không chỉ diễn ra ở Mỹ. Các tài xế tại Anh, Bồ Đào Nha và Australia cũng có góc nhìn tương tự khi Gen X áp đảo các bảng khảo sát, còn Gen Z nhận số phiếu bầu bằng 0. Trên phạm vi toàn cầu, thế hệ trẻ nhất chỉ nhận được 2% sự ủng hộ, trong khi Gen X thống trị với 57% số người bình chọn.
Tuy nhiên, điều thú vị là Gen Z không hề thiếu tự tin như cách số đông nhìn nhận họ. Tại Anh, 43% tài xế trẻ tin rằng họ có thể tự thay lốp (dù thực tế hiện nay rất ít xe mới trang bị lốp dự phòng), và 29% Gen Z tại Mỹ có câu trả lời tương tự. Vấn đề cốt lõi không nằm ở sự tự tin của họ, mà là làm sao để thuyết phục được những người khác.
Học sửa xe qua TikTok
Niềm tin của thế giới dành cho Gen X dường như đã được tạo dựng theo cách truyền thống và có lẽ sẽ không dễ bị bào mòn.
Tom Roberts, chuyên gia tại Autotrader cho biết: “Kiến thức về xe hơi luôn được truyền lại thông qua trải nghiệm thực tế, từ cha mẹ, thợ cơ khí và những năm tháng tự mày mò bên đường. Những gì chúng ta đang thấy hiện nay là một sự thay đổi mang tính thế hệ trong cách việc học đó diễn ra, chứ không phải là sự mất đi hứng thú với nó. Gen X đã gây dựng được danh tiếng của mình qua nhiều thập kỷ, chứng minh rằng uy tín là thứ được tích lũy theo thời gian”.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các tài xế trẻ đang thay đổi cách tiếp cận kiến thức thay vì né tránh việc bảo dưỡng xe. Tại hầu hết các quốc gia, Gen Z là thế hệ có xu hướng tìm kiếm lời khuyên sửa chữa qua mạng xã hội, YouTube, TikTok và các công cụ AI nhiều nhất.
Mỹ là một trong số ít ngoại lệ khi thế hệ Millennials (Gen Y, 1981-1996) lại dẫn đầu về việc dùng mạng xã hội để tìm hướng dẫn về ôtô, trong khi Gen X lại là nhóm sử dụng AI nhiều nhất cho việc này.
Điều bất ngờ nhất là định kiến về Gen Z có thể tệ hơn so với thực tế. Trong số những tài xế trẻ từng tự tay sửa xe, hơn 80% ở hầu hết các quốc gia cho biết họ không làm tình trạng của xe trở nên tồi tệ hơn – một kết quả có thể coi là sửa chữa thành công. Ngoại lệ duy nhất là Nam Phi, nơi gần một nửa số Gen Z thừa nhận đã khiến chiếc xe hỏng nặng hơn khi cố gắng tự sửa.
Ai tự tin nhất?
Các câu trả lời có phần hỗn hợp hơn. Thế hệ Millennials, Baby Boomers (1946-1964) và Gen X đều hứng chịu một vài “gạch đá” tùy thuộc vào vị trí địa lý của người trả lời.
Sự bướng bỉnh và tự tin thái quá không chỉ dừng lại ở tư duy thế hệ. Sự khác biệt về văn hóa cũng đóng một vai trò quan trọng, điều này trở nên rõ ràng khi Autotrader hỏi những người tham gia khảo sát họ sẽ làm gì đầu tiên trong trường hợp xe bị hỏng.
“Trên toàn cầu, hầu hết các tài xế sẽ gọi cho bạn bè hoặc thành viên gia đình trước tiên (39%) khi gặp sự cố, tiếp theo là dịch vụ cứu hộ (30%) và thợ cơ khí chuyên nghiệp (19%),” báo cáo cho biết. “Chỉ có 6% tìm đến lời khuyên trực tuyến ngay lập tức và 6% khác sẽ tự mình thử sửa chữa”.
Trong khi người Canada có vẻ là những người ít liên hệ với bạn bè, gia đình nhất (37%) hoặc thậm chí là dịch vụ cứu hộ (35%) khi bị mắc kẹt, thì nước Mỹ lại là nơi có những tài xế tự lực cánh sinh nhất trên diện rộng, báo cáo tiếp tục. Thực tế, 10% người Mỹ nói rằng, nếu họ bị mắc kẹt bên đường vì sự cố xe hơi, họ sẽ cố gắng tự mình khắc phục mà không gọi cho ai cả, tỷ lệ cao nhất so với bất kỳ quốc gia nào.
Không ít tài xế có thói quen để sẵn vài chai nước lọc trong xe để tiện sử dụng, đặc biệt vào những ngày nắng nóng. Tuy nhiên, ít ai ngờ rằng chính vật dụng quen thuộc này lại là yếu tố tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, thậm chí có thể dẫn đến cháy xe nếu đặt sai vị trí trong ô tô, nhất là khi xe dừng đỗ dưới trời nắng.
Về bản chất, chai nước nhựa trong suốt chứa đầy nước có thể hoạt động như một thấu kính hội tụ. Khi ánh nắng mặt trời chiếu xuyên qua, các tia sáng không còn phân tán mà bị tập trung vào một điểm rất nhỏ trên bề mặt nội thất. Nguyên lý này tương tự cách nhiều người từng dùng kính lúp để đốt giấy trong các thí nghiệm về ánh sáng. Theo đó, khi năng lượng sáng bị "nén" lại sẽ chuyển hóa thành nhiệt lượng tại một điểm cụ thể.
Trong điều kiện thuận lợi, điểm hội tụ này có thể đạt nhiệt độ đủ cao để làm nóng, thậm chí gây cháy một số vật liệu như da, nỉ hoặc nhựa trong xe. Thực tế, đã có những thử nghiệm cho thấy chỉ sau một khoảng thời gian ngắn, tia sáng hội tụ qua chai nước có thể để lại vết cháy xém trên bề mặt ghế.
Rủi ro này càng gia tăng khi đặt trong bối cảnh môi trường ca-bin ô tô vốn đã rất nóng. Khi xe đậu ngoài trời nắng, nhiệt độ bên trong có thể nhanh chóng tăng lên mức 50 - 60 độ C, thậm chí cao hơn nếu đỗ lâu. Không gian kín khiến nhiệt bị giữ lại, làm các vật liệu nội thất nóng lên nhanh chóng và dễ bị tác động bởi nguồn nhiệt cục bộ.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận đúng bản chất rằng không phải cứ để chai nước trong xe là chắc chắn gây cháy. Nguy cơ chỉ xuất hiện khi hội đủ các yếu tố như ánh nắng chiếu trực tiếp, góc chiếu phù hợp, chai nước trong suốt và được đặt ở vị trí có thể hội tụ ánh sáng vào một điểm trên nội thất. Dù vậy, chính vì khó kiểm soát các yếu tố này trong thực tế, việc chủ động phòng tránh vẫn là cần thiết.
Bên cạnh nguy cơ gây cháy, việc để chai nước trong ô tô dưới trời nắng còn tiềm ẩn những vấn đề khác. Nhiệt độ cao có thể làm biến dạng chai nhựa, đồng thời khiến một số hợp chất trong nhựa thôi nhiễm vào nước. Nếu tiếp tục sử dụng, chất lượng nước uống không còn đảm bảo như ban đầu. Ngoài ra, môi trường nóng ẩm cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, đặc biệt ở phần miệng chai nếu đã mở nắp.
Trong một số trường hợp, áp suất bên trong chai tăng do nhiệt độ cao cũng có thể khiến chai bị phồng, rò rỉ nước ra nội thất xe. Dù khả năng phát nổ không phổ biến, nhưng đây vẫn là yếu tố cần lưu ý khi để các vật chứa chất lỏng trong không gian kín, nhiệt độ cao.
Từ những phân tích trên, có thể thấy chai nước lọc về bản chất không phải là vật dụng nguy hiểm, nhưng lại hoàn toàn có thể trở thành yếu tố rủi ro khi đặt trong môi trường đặc thù như ca-bin ô tô dưới trời nắng. Vì vậy, người sử dụng ô tô nên hạn chế để chai nước trong xe khi đậu lâu ngoài trời, đặc biệt là ở những vị trí có thể bị ánh nắng chiếu trực tiếp như trên táp-lô, ghế ngồi hoặc gần cửa kính. Nếu cần mang theo nước, nên cất trong hộc kín, che chắn khỏi ánh sáng hoặc mang theo khi rời xe.
Không chỉ chai nước, một số vật dụng quen thuộc khác cũng không nên để trong ô tô dưới trời nắng nóng. Các thiết bị điện tử như điện thoại, pin sạc dự phòng dễ bị hư hỏng hoặc tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ khi quá nhiệt. Ngoài ra, bật lửa, bình xịt, nước hoa hay lon nước có ga cũng có thể tăng áp suất và phát nổ trong môi trường nhiệt độ cao. Ngay cả kính mắt hoặc các vật liệu trong suốt cũng có thể tạo hiệu ứng tương tự thấu kính, gây tập trung ánh sáng và làm tăng nguy cơ cháy cục bộ trong xe.
Với nhiều tài xế, biển báo có thiết kế hình tròn, viền đỏ, nền trắng và số giới hạn tốc độ màu đen (biển P.127) khá quen thuộc khi lưu thông trên quốc lộ, tỉnh lộ hoặc các tuyến đường trong đô thị. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, người lái xe lại bối rối khi gặp biển báo có thiết kế gần giống hệt nhưng phía trên xuất hiện thêm chữ "ZONE".
Thoạt nhìn, hai biển báo chỉ khác nhau một chi tiết nhỏ. Tuy nhiên, lại mang ý nghĩa và phạm vi hiệu lực hoàn toàn khác nhau. Nếu chỉ nhìn con số giới hạn tốc độ mà bỏ qua chữ "ZONE", người điều khiển phương tiện rất dễ hiểu sai quy định, dẫn đến vi phạm giao thông.
Căn cứ theo Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia Việt Nam QCVN 41:2024/BGTVT, biển P.127 có tên gọi "Tốc độ tối đa cho phép", thuộc nhóm biển báo cấm. Biển này quy định tốc độ tối đa các phương tiện cơ giới được phép chạy trên đoạn đường có đặt biển.
Hiểu đơn giản, khi gặp biển P.127 ghi "50", người lái xe không được điều khiển phương tiện vượt quá 50 km/giờ trong phạm vi biển còn hiệu lực. Biển báo này chỉ hết hiệu lực khi trên đoạn đường có biển DP.134 (Hết tốc độ tối đa cho phép); DP.135 (Hết tất cả lệnh cấm) hoặc theo hệ thống báo hiệu đường bộ.
Trong khi đó, biển R.E,9d có tên gọi "Hạn chế tốc độ tối đa trong khu vực", thuộc nhóm biển hiệu lệnh. Điểm nhận biết rõ nhất là phía trên có thêm chữ "ZONE".
Khác với P.127 chỉ áp dụng trên một đoạn đường, biển R.E,9d quy định tốc độ tối đa đối với toàn bộ các tuyến đường nằm trong khu vực được chỉ định, chẳng hạn khu dân cư, khu đô thị hoặc khu công nghiệp.
Điều này đồng nghĩa, dù người lái xe đã đi qua nhiều ngã ba, ngã tư hoặc rẽ sang tuyến đường khác nhưng vẫn còn ở trong khu vực đó thì giới hạn tốc độ ghi trên biển vẫn tiếp tục có hiệu lực. Chỉ khi gặp biển R.E,10d "Hết hạn chế tốc độ tối đa trong khu vực", quy định về tốc độ của biển "ZONE" mới chấm dứt.
Có thể thấy, dù cùng sử dụng vòng tròn viền đỏ, nền trắng và số giới hạn tốc độ màu đen, điểm khác biệt quan trọng nhất giữa hai biển báo nằm ở phạm vi áp dụng.
Trong quá trình lưu thông, không ít tài xế có thể nhầm biển R.E,9d với biển P.127. Do hiểu sai phạm vi hiệu lực, nhiều người cho rằng sau khi đi qua ngã tư hoặc rẽ sang tuyến đường khác thì giới hạn tốc độ sẽ không còn áp dụng.
Tuy nhiên, thực tế nếu chưa gặp biển R.E,10d toàn bộ các tuyến đường trong khu vực vẫn phải tuân thủ giới hạn tốc độ tối đa theo quy định. Vì vậy, việc điều khiển xe chạy quá tốc độ quy định vẫn bị xem là chạy quá tốc độ cho phép.
Căn cứ quy định tại điều 6, Nghị định 168/2024/NĐ-CP (Nghị định 168), tài xế điều khiển ô tô chạy quá tốc độ từ 5 đến dưới 10 km/giờ sẽ bị phạt tiền từ 800.000 đến 1 triệu đồng, trừ 2 điểm trên giấy phép lái xe theo điểm a, khoản 3 và điểm a, khoản 16. Khung vượt tốc độ từ 10 - 20 km/giờ có mức phạt 4 - 6 triệu đồng, trừ 2 điểm trên Giấy phép lái xe quy định tại điểm đ, khoản 5 và điểm a, khoản 16.
Lỗi chạy quá tốc độ trên 20 - 35 km/giờ bị phạt 6 - 8 triệu đồng, trừ 4 điểm bằng lái, căn cứ vào điểm a, khoản 6 và điểm b, khoản 16. Riêng hành vi vượt tốc độ trên 35 km/giờ, tài xế đối mặt mức phạt 12 - 14 triệu đồng theo điểm a, khoản 7; bị trừ 6 điểm trên Giấy phép lái xe theo điểm c, khoản 16, điều 6, Nghị định 168.
Chỉ một chi tiết nhỏ là chữ "ZONE" phía trên biển báo nhưng lại làm thay đổi hoàn toàn phạm vi áp dụng của quy định về tốc độ. Vì vậy, bên cạnh việc quan sát con số giới hạn tốc độ, người lái xe cũng cần chú ý loại biển báo mình đang gặp để hiểu đúng hiệu lực, tránh vi phạm và bị xử phạt.
Tình huống giao thông: Nhiều xe máy dừng chờ đèn đỏ ngay phía trước đầu hai xe tải lớn tại ngã ba. Khi tín hiệu giao thông chuyển sang màu xanh, các phương tiện đồng loạt di chuyển. Lúc này, một xe máy chở hai người có thiên hướng lệch trái, trong khi ngay bên cạnh là xe tải chếch sang phải. Khoảng cách khá gần, xe tải cuốn hai người đi xe máy vào gầm. Hai nạn nhân tử vong.
Kỹ năng lái xe: Người đi xe máy nên tự bảo vệ mình bằng cách chủ động dừng, đỗ xa xe tải lớn nhiều điểm mù, không chen chúc, dừng đỗ xe ngay sát phía trước đầu xe tải, bên hông hoặc xen giữa hai chiếc xe lớn khi chờ đèn đỏ. Khi dừng chờ, hãy đứng cách đầu xe tải ít nhất 2-3 m, để tài xế có đủ tầm nhìn bao quát phía trước khi nhấn ga khởi hành.
Ngoài ra, vùng mù hai bên hông của xe tải rất lớn. Tránh việc chạy song song với xe lớn, đặc biệt là ở các khúc cua hoặc ngã rẽ. Xe tải cần quãng đường phanh dài hơn rất nhiều so với xe con và xe máy. Việc tạt đầu hoặc chuyển hướng sát nút trước đầu xe tải là hành vi cực kỳ nguy hiểm. Khi lưu thông cạnh các "hung thần" xe tải, xe container, hãy chủ động nhường đường và giữ khoảng cách càng xa càng tốt.
