Theo Hãng tin AFP ngày 5-7, hàng chục nghìn người đã đổ về trung tâm thủ đô Tehran (Iran) trong ngày thứ hai của chuỗi lễ tưởng niệm cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và bốn thành viên trong gia đình ông thiệt mạng do các cuộc không kích của Mỹ và Israel hôm 28-2.
Linh cữu ông Khamenei trước đó được quàn trong nhà để các lãnh đạo Iran và quan chức nước ngoài đến viếng. Từ ngày 4-7, linh cữu ông cùng con gái, con rể, con dâu và cháu gái 14 tháng tuổi được đặt ngoài trời dưới lớp kính để người dân tiễn biệt.
Các binh sĩ, sinh viên trường tôn giáo và người dân nối nhau tiến vào đại giáo đường Mosalla (khu phức hợp tôn giáo Grand Mosalla) – nơi linh cữu của ông Khamenei được quàn để công chúng đến viếng.
Nhiều người mặc đồ đen, bật khóc hoặc đấm ngực bày tỏ đau buồn, trong khi những lá cờ mang thông điệp báo thù Mỹ và Israel xuất hiện giữa đám đông.
Tuy nhiên không khí bên ngoài khu phức hợp lại cho thấy sự đối lập. Giữa cái nóng trên 35°C, hàng trăm quầy dọc đường liên tục phát nước ép trái cây, trà, dưa hấu và đồ ăn miễn phí.
Tiếng nhạc điện tử hòa lẫn các bài phát biểu của ông Khamenei và những bài thánh ca ca ngợi Imam Hussein – nhân vật được người Hồi giáo dòng Shia đặc biệt tôn kính.
“Kể từ ngày đầu tiên của quốc tang (4-7), chúng tôi đã phát khoảng 15.000 quả trứng, cùng khoai tây, trà và các loại đồ uống”, tình nguyện viên Said Rezai Manesh (54 tuổi) cho biết. “Trời rất nóng và chúng tôi cần chăm sóc những người hành hương ở đây”.
Khi nhiệt độ tăng cao, lời mời “uống nước đi” liên tục vang lên từ loa phóng thanh. Một tình nguyện viên khác ngồi bên đường té nước giúp người qua đường giải nhiệt, khiến nhiều trẻ em thích thú, liên tục nài nỉ được làm ướt sũng.
“Tôi xem mình là một người lính của đất nước”, một tình nguyện viên chia sẻ khi được hỏi về lý do tham gia phục vụ người đi viếng.
Chính quyền Iran đã tuyên bố ngày 5 và 6-7 là ngày nghỉ lễ, đồng thời kêu gọi người dân tham gia đông đảo chuỗi lễ tang kéo dài đến ngày 9-7. Hệ thống tàu điện ngầm Tehran ghi nhận khoảng 7 triệu lượt đi lại từ tối 4-7 đến sáng hôm sau khi dòng người đổ về trung tâm thủ đô.
Sau lễ rước linh cữu quy mô lớn dự kiến diễn ra tại trung tâm Tehran vào ngày 6-7, linh cữu sẽ được đưa đến thành phố Qom – trung tâm của giáo quyền Hồi giáo Shiite tại Iran – để tổ chức các nghi lễ vào ngày 7-7.
Theo truyền thông nhà nước Iran, linh cữu sẽ được vận chuyển bằng đường bộ trên một xe đặc biệt.
Sau đó, linh cữu sẽ được đưa bằng đường hàng không sang Iraq để tổ chức các nghi lễ tại hai thánh địa Hồi giáo Shia là Najaf và Kerbala vào ngày 8-7, trước khi được đưa trở lại Iran vào ngày 9-7 để tổ chức thêm một lễ rước tại thành phố Mashhad.
Khi đang nằm nhà dưỡng sức sau trận ốm, Dawn Zuidgeest-Craft, khi đó 7 tuổi, sống ở Levittown, bang New York, đã nhận được món quà làm thay đổi cuộc đời là chiếc kính hiển vi. Cô bé Zuidgeest-Craft say mê quan sát sâu bọ, lá cây dưới ống kính đến mức người mẹ Paula Wesner đã dự đoán con gái sau này sẽ trở thành bác sĩ.
Ngoài 30 tuổi, Zuidgeest-Craft đã có trong tay nhiều bằng cấp từ trường điều dưỡng và hài lòng với công việc điều dưỡng thực hành, trong lúc nuôi dạy hai con là Ginger và Sean. Bà dự định sẽ vào trường y để trở thành bác sĩ vào năm 40 tuổi. Tuy nhiên, mục tiêu bị trì hoãn khi bà ly hôn và tái hôn vài năm sau, quyết định sinh thêm hai con với chồng mới ở tuổi 42 và 49.
Bà từng nghĩ có lẽ không bao giờ trở thành bác sĩ được nữa, mãi cho đến năm 2020, khi chồng suýt chết vì xuất huyết não. Hai vợ chồng xem lại danh sách những việc muốn làm trước khi nhắm mắt xuôi tay.
Chồng của Zuidgeest-Craft, ông Carl Craft, muốn đi du lịch. Còn Zuidgeest-Craft, khi đó 69 tuổi, nói rằng muốn học làm bác sĩ.
"Sự kiện ấy khiến tôi nhận ra 'Chúa ơi, cuộc đời này thật ngắn ngủi'", bà nói. "Ông ấy thì nghĩ tôi bị điên".
Hai ông bà đều hoàn thành được ưu tiên trong danh sách của mình. Bà Zuidgeest-Craft ghi danh vào trường y St. James ở Anguill, lãnh thổ hải ngoại của Anh ở Caribe, một ngôi trường không yêu cầu kỳ thi MCAT (kỳ thi đầu vào trường y), sử dụng tiền từ quỹ hưu trí để chi trả học phí. Bà thực tập lâm sàng tại Chicago, Tây Virginia và Nam Texas, còn ông Craft luôn đi cùng vợ.
Việc rời xa gia đình để đi học y khiến Zuidgeest-Craft cảm thấy có lỗi, trong khi các con cũng lo lắng bà sẽ không hòa nhập được. Nhưng Zuidgeest-Craft luôn tự nhớ lại lời động viên của em gái: "Chị đã luôn chăm sóc cho mọi người, cuối cùng thì chị cũng được làm điều mình muốn rồi".
Bà từng nghĩ tới chuyện bỏ học sau khi trượt bài kiểm tra hóa sinh trong năm đầu tiên. Nhưng bất chấp việc lớn hơn hầu hết các bạn cùng lớp 40-50 tuổi, bà vẫn gắn kết với họ qua các buổi tập yoga buổi sáng trên bãi biển cũng như tâm trạng lo lắng khi thi cử. Bà còn dạy kèm cho bạn học về giải phẫu và sinh lý học, đồng thời tổ chức các buổi chiếu phim ảnh thập niên 1980.
"Tôi cho rằng tất cả các bạn học đều yêu quý Dawn", Jesse Oswald, 33 tuổi, bạn cùng lớp của Zuidgeest-Craft, nói.
Oswald sống cùng vợ chồng Zuidgeest-Craft trong một căn hộ hai phòng ngủ trong đợt thực tập lâm sàng tại Chicago vào năm 2024 và 2025.
Cuối tháng này, người phụ nữ 72 tuổi sẽ nhận bằng bác sĩ với tư cách là sinh viên lớn tuổi nhất từng tốt nghiệp của trường. Bà sẽ tiếp tục chương trình nội trú ba năm chuyên ngành y học gia đình tại một bệnh viện ở phía tây Michigan vào tháng 7.
"Khi phải làm việc vì kế sinh nhai, bạn cảm thấy mình bắt buộc phải làm công việc này để trả tiền thuê nhà", người bà đã có ba cháu nói. "Còn tôi, tôi muốn làm bác sĩ vì thực sự yêu thích công việc này".
Bà sẽ đón sinh nhật 73 tuổi vào tháng 7 tới và đang nghĩ tới mục tiêu tiếp theo là hiện đại hóa chương trình giảng dạy của trường y, bất chấp khối lượng công việc hiện tại.
"Tôi thấy mình tràn đầy sức sống khi được làm trong ngành y", bà nói.
Một tuyên bố chung từ Qatar và Pakistan khẳng định trong vòng đàm phán đầu tiên, Mỹ và Iran đã nhất trí về một lộ trình hướng tới một thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày.
Các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục trong tuần này tại khu nghỉ dưỡng núi Buergenstock thuộc sở hữu của Qatar ở Thụy Sĩ, theo Reuters dẫn tuyên bố do Bộ Ngoại giao Qatar công bố.
Tuyên bố còn nhấn mạnh các bên đã nhất trí về một cơ chế để chấm dứt giao tranh ở Lebanon và mở một đường dây liên lạc để giúp đảm bảo an toàn cho các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz.
Phó tổng thống Mỹ J.D Vance đã bắt đầu đàm phán với các quan chức Iran tại Thụy Sĩ hôm 21.6, theo các điều khoản của bản ghi nhớ (MoU) đạt được trong tuần trước để gia hạn lệnh ngừng bắn mong manh từ tháng 4 thêm ít nhất 60 ngày. Các cuộc thảo luận tiếp tục cho đến rạng sáng 22.6 (giờ Thụy Sĩ).
Trong một bài đăng trên mạng xã hội, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho hay Tehran đã đạt được sự miễn trừ cho việc xuất khẩu dầu mỏ và sản phẩm hóa dầu, việc gỡ phong tỏa một số tài sản bị đóng băng và việc khởi động kế hoạch tái thiết và phát triển cho Iran.
Nhà Trắng không đưa ra bình luận ngay lập tức khi được hỏi liệu các cuộc đàm phán đã kết thúc hay chưa, theo Reuters.
Ngay trước khi các cuộc đàm phán chính thức bắt đầu hôm 21.6, Kênh Fox News đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay ông đã nói với các quan chức Iran rằng "các ông sẽ không còn quốc gia " nếu cố đóng cửa eo biển Hormuz một lần nữa. Ông Trump còn nhắc lại lời đe dọa trước đó rằng Mỹ sẽ tiếp quản eo biển này và có thể thu phí riêng.
Hãng thông tấn Tasnim của Iran trích dẫn một nguồn thạo tin tiết lộ rằng sau lời đe dọa mới của Tổng thống Trump được công bố, phái đoàn Iran đã từ chối quay trở lại phòng đàm phán, dù các thông điệp vẫn được trao đổi thông qua các bên trung gian hòa giải Pakistan và Qatar.
Theo nguồn tin của Tasnim, phía Iran cho hay việc bắt đầu đàm phán về vấn đề hạt nhân đòi hỏi phải hoàn thành các phần khác của MoU, trong đó có việc gỡ phong tỏa các tài sản bị đóng băng.
Trong khi đó, một quan chức Mỹ khẳng định với Reuters rằng phía Iran chưa bao giờ rời đi và vẫn đang ở đây gặp gỡ và đàm phán đến tận khuya". Vị quan chức còn nói: "Chúng tôi đã thảo luận về eo biển Hormuz, Lebanon, các vấn đề hạt nhân và chi tiết về việc thực hiện MoU, cùng nhiều chủ đề khác".
"Khả năng giao tranh tiếp tục nổ ra là thấp vì thế yếu của đối phương, trong khi lực lượng vũ trang của chúng tôi đang nằm phục, với băng đạn đã nạp đầy", ông Mohammad Akbarzadeh, phó tư lệnh phụ trách chính trị của hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), hôm nay cho hay.
Tuyên bố được ông Akbarzadeh đưa ra khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4 giữa Mỹ và Iran vẫn được thực thi, dù hai bên đã vài lần đấu hỏa lực trong những ngày qua.
"Đừng nghi ngờ việc chúng tôi có thể biến khu vực từ Chabahar đến Mahshahr thành nghĩa địa của những kẻ tấn công", ông Akbarzadeh nói thêm, đề cập hai địa điểm nằm ở hai đầu bờ biển phía nam Iran, nơi lực lượng Mỹ tiến hành các cuộc tập kích hôm 25/5.
Theo ông, Mỹ đang ở thế "cầu xin" ký kết thỏa thuận với Iran do tác động của các diễn biến khu vực và giá năng lượng đối với nền kinh tế phương Tây. Quan chức này cho rằng cả Mỹ và châu Âu vẫn dễ bị tổn thương trước những biến động giá nhiên liệu và sự bất ổn khu vực, đồng thời mô tả đây là đòn bẩy mà Iran có thể sử dụng.
"Năng lực tên lửa của Iran cùng việc eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa đã chứng minh sức mạnh răn đe của đất nước chúng tôi. Lực lượng vũ trang Iran đã hoàn toàn sẵn sàng đáp trả bất kỳ cuộc tấn công nào trong tương lai", quan chức này cho hay.
Ông cũng cho rằng Mỹ và Israel coi chiến sự là "lựa chọn cuối cùng", bất kỳ hành động quân sự nào chống lại Iran sẽ mang đến "thất bại và nỗi hổ thẹn" đối với Washington.
Mỹ hiện chưa lên tiếng về phát biểu của quan chức Iran.
Iran hôm 26/5 cáo buộc quân đội Mỹ vi phạm nghiêm trọng thỏa thuận ngừng bắn khi tập kích thành phố cảng Bandar Abbas ở miền nam. Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của Mỹ trước đó thông báo đã tiến hành các cuộc tập kích mang tính phòng vệ nhằm vào miền nam Iran, để bảo vệ binh sĩ trước mối đe dọa từ đối phương. Theo cơ quan này, trong số các mục tiêu có bãi phóng tên lửa và tàu Iran "đang tìm cách rải thủy lôi".
IRGC sau đó tuyên bố đã bắn hạ một máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper của Mỹ, đồng thời nhắm bắn vào tiêm kích tàng hình F-35 xâm nhập không phận Iran.
Bất chấp các cuộc tập kích mới, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết hai nước vẫn có thể đạt được thỏa thuận hòa bình, đồng thời khẳng định rằng eo biển Hormuz phải được mở cửa "bằng cách này hay cách khác". Iran đã phong tỏa gần như hoàn toàn tuyến đường vận chuyển dầu mỏ, khí đốt quan trọng này sau khi xung đột Trung Đông bùng phát hôm 28/2.
