Lãnh đạo 32 nước thành viên NATO ngày 7-8/7 sẽ tập trung về thủ đô Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ dự hội nghị thượng đỉnh lần thứ 36 của liên minh quân sự xuyên Đại Tây Dương. Hội nghị diễn ra khi tổ chức này đang đối mặt sức ép từ cả bên trong lẫn bên ngoài, khiến tinh thần đoàn kết của liên minh bị thử thách ở mức độ chưa từng thấy.
Chương trình nghị sự của hội nghị thượng đỉnh NATO dự kiến bị phủ bóng bởi chiến sự Nga – Ukraine, căng thẳng ở Trung Đông, cũng như những lời chỉ trích từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, người luôn muốn các đồng minh châu Âu đóng góp nhiều hơn nữa cho an ninh khu vực.
Ông Trump hôm 2/7 đã khiến các nước châu Âu bất bình khi tuyên bố rằng Mỹ đang phải duy trì “quan hệ một chiều” với NATO, chỉ trích nhiều nước thành viên chưa chi tiêu đủ cho quốc phòng. “Đây không phải kiểu có đi có lại. NATO đã không sát cánh cùng chúng ta”, Tổng thống Mỹ cảnh báo.
“Lãnh đạo các nước thành viên giờ đây cần tìm cách gửi đi thông điệp rằng NATO vẫn vững mạnh, đồng thời làm hài lòng ông Trump và chứng minh giá trị của liên minh quân sự”, Claudia Major, chuyên gia an ninh xuyên Đại Tây Dương tại viện chính sách German Marshall Fund, nói với DW.
Sau nhiều năm căng thẳng về gánh nặng chi phí, NATO đang phải chuẩn bị cho khả năng Mỹ rút lại “chiếc ô an ninh” cho châu Âu. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth hồi tháng 6 thông báo Lầu Năm Góc sẽ rà soát việc triển khai lực lượng Mỹ ở châu lục nhằm bảo đảm các nguồn lực phù hợp với chiến lược quốc phòng mới.
Động thái này không khiến các đồng minh bất ngờ, nhưng làm dấy lên lo ngại về tốc độ và quy mô điều chỉnh lực lượng đồn trú của Mỹ ở châu Âu. Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho rằng nếu rút lực lượng quá nhanh, Mỹ có thể tạo ra những khoảng trống năng lực mà châu Âu chưa kịp bù đắp.
“Cần có lộ trình và cách thức để thực hiện đồng bộ”, ông Pistorius nói.
Lực lượng Mỹ đồn trú tại châu Âu được coi là biểu tượng cho quyết tâm bảo vệ các đồng minh NATO trước mọi mối đe dọa. Do vậy, bất cứ sự thay đổi lực lượng nào đều ảnh hưởng đến thông điệp răn đe từ liên minh, theo David Cattler, chuyên gia tại Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu.
Trước những lo ngại Mỹ có thể giảm cam kết với NATO, Tổng thư ký Mark Rutte tiếp tục theo đuổi “chiến lược lấy lòng” với Tổng thống Trump. Ông mang theo một “vũ khí đặc biệt” khi gặp ông chủ Nhà Trắng tại Washington cuối tháng 6. Đó là bài thuyết trình ca ngợi những thành tựu mà Tổng thống Mỹ đã mang lại cho liên minh.
“Tôi muốn cho các bạn thấy điều mà ngài Tổng thống đã làm được”, ông Rutte vừa nói vừa tiến về các bảng biểu chuẩn bị sẵn, chỉ ra rằng các nước châu Âu và Canada đã tăng chi quốc phòng thêm 1.200 tỷ USD kể từ năm 2017, khi ông Trump nhậm chức nhiệm kỳ đầu.
Tổng thống Trump khi đó tỏ ra rất hài lòng và dành nhiều lời khen ngợi cho lãnh đạo NATO.
Theo Jamie Shea, chuyên gia tại viện chính sách Chatham House, ông Rutte là “một trong số rất ít lãnh đạo ở châu Âu vẫn duy trì được mối quan hệ tốt đẹp với ông Trump”.
“Những người xung quanh Rutte đều cho rằng ông ấy phải làm như vậy, bởi NATO lúc này không được phép phạm bất kỳ sai lầm nào”, ông Shea nói với AFP.
Đây là lý do Tổng thư ký Rutte tại hội nghị thượng đỉnh ở Ankara sẽ chú trọng vào tăng cường năng lực sản xuất quốc phòng để tạo ra tiếng nói chung cho các quốc gia châu Âu, đồng thời làm hài lòng ông Trump.
Ông dự kiến công bố ý tưởng về “cuộc cách mạng công nghiệp quốc phòng”, với các hợp đồng và thỏa thuận mua sắm mới trị giá hàng chục tỷ USD để các nước châu Âu thúc đẩy sản xuất vũ khí.
Mục tiêu của sáng kiến này là giúp châu Âu xây dựng chuỗi cung ứng quốc phòng bền vững hơn, đồng thời đáp ứng nhu cầu tái bổ sung kho dự trữ sau nhiều năm viện trợ cho Ukraine.
Ukraine nhiều khả năng là một nội dung trọng tâm tại hội nghị thượng đỉnh NATO. Việc duy trì dòng viện trợ cho Ukraine sau hơn 4 năm xung đột đang trở nên khó khăn hơn bởi chiến sự chưa có dấu hiệu kết thúc, trong khi nhiều nước phải cân đối với nhu cầu quốc phòng trong nước. Một số chính phủ cũng chịu sức ép từ dư luận và ngân sách, khiến việc duy trì các gói hỗ trợ quy mô lớn trở nên phức tạp hơn trước.
Dù vậy, NATO vẫn coi việc hỗ trợ Ukraine là yếu tố quan trọng nhằm duy trì ổn định an ninh châu Âu. Các thành viên châu Âu cùng Canada dự kiến công bố gói viện trợ quân sự trị giá khoảng 70 tỷ euro (80 tỷ USD) trong năm nay và “ít nhất là tương đương mức này” cho năm sau cho Ukraine.
Tổng thư ký Rutte nhiều lần kêu gọi các thành viên phân bổ gánh nặng viện trợ cho Ukraine đồng đều hơn, thay vì để một số ít quốc gia đảm nhận phần lớn trách nhiệm. Đây cũng là phép thử đối với khả năng duy trì đồng thuận của NATO, bởi nếu xuất hiện bất đồng về mức đóng góp hoặc ưu tiên ngân sách, liên minh có thể gặp khó trong việc duy trì chiến lược hỗ trợ dài hạn cho Ukraine.
NATO còn phải dung hòa những ưu tiên chiến lược ngày càng khác biệt giữa các thành viên. Các nước ở sườn đông coi Nga là mối đe dọa trực tiếp, trong khi Nam Âu dành sự quan tâm lớn hơn cho bất ổn tại Địa Trung Hải và Bắc Phi. Trong khi đó, Mỹ đang dồn sự ưu tiên cho chiến sự Iran và tình hình Trung Đông.
Những khác biệt về lợi ích đang khiến việc xây dựng đồng thuận trong NATO trở nên phức tạp hơn so với trước đây. Kết quả hội nghị tại Ankara sẽ phần nào cho thấy NATO thích ứng ra sao với giai đoạn mà các thách thức không còn đến từ một hướng, ưu tiên của các đồng minh cũng không hoàn toàn trùng khớp.
“Nếu hội nghị phơi bày sự chia rẽ về chính trị, xuất hiện những tranh cãi công khai hay Tổng thống Mỹ chỉ trích một đồng minh, điều đó sẽ làm suy yếu sự gắn kết chính trị, kéo theo suy giảm năng lực răn đe và phòng thủ của NATO”, bà Major nói.
Theo ông Cattler, thành công của hội nghị sẽ không được đánh giá qua độ dài tuyên bố chung hay quy mô các cam kết chi tiêu mới.
“Nếu nhìn lại 4-5 hội nghị thượng đỉnh gần đây, liên minh về cơ bản đã xác định được định hướng chiến lược. Giờ là lúc NATO chứng minh rằng họ có thể biến những định hướng đó thành hành động”, ông Cattler nói với NPR.
Theo báo Times of Israel, quân đội Mỹ vừa công bố đoạn video cho thấy tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường của Hải quân Mỹ nổ súng vào một tàu chở hàng của Iran vào ngày 19-4 khi tàu này tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa mà Washington đang áp đặt xung quanh các cảng của Iran.
"Tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Spruance đã chặn tàu M/V Touska khi con tàu này di chuyển qua khu vực phía bắc Biển Ả Rập với tốc độ 17 hải lý/giờ trên hành trình tới Bandar Abbas, Iran. Lực lượng Mỹ đã đưa ra nhiều cảnh báo và thông báo cho con tàu treo cờ Iran rằng tàu đang vi phạm lệnh phong tỏa của Mỹ" - Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thuật lại.
CENTCOM cáo buộc thủy thủ đoàn của tàu Touska "không tuân thủ các cảnh báo lặp đi lặp lại trong suốt 6 giờ". Tàu Spruance đã yêu cầu thủy thủ đoàn trên tàu Iran sơ tán khỏi phòng máy.
Theo CENTCOM, tàu khu trục Mỹ đã vô hiệu hóa hệ thống đẩy của tàu chở hàng Iran bằng cách bắn nhiều phát đạn từ pháo MK 45 của tàu vào khoang máy của tàu Touska.
"Lính thủy đánh bộ Mỹ thuộc Đơn vị Viễn chinh Thủy quân lục chiến số 31 sau đó đã lên boong con tàu không chấp hành này, và hiện Mỹ đang giữ con tàu" - CENTCOM cập nhật.
CENTCOM nhấn mạnh các lực lượng của họ "đã hành động một cách thận trọng, chuyên nghiệp và tương xứng nhằm bảo đảm việc tuân thủ (lệnh phong tỏa)".
Đoạn video do tài khoản "Phản ứng nhanh" chính thức của Bộ Chiến tranh Mỹ đăng tải - Video: X/DOW Rapid Response
Phía Iran xác nhận Mỹ đã tấn công tàu thương mại của Iran tại vùng biển Oman khi nổ súng vào tàu và vô hiệu hóa hệ thống điều hướng, đồng thời triển khai một số lính thủy đánh bộ lên boong con tàu nói trên. Họ cho biết con tàu đã bị bắt giữ.
Đầu ngày 20-4, truyền thông nhà nước Iran dẫn lời người phát ngôn Bộ Tư lệnh trung tâm Khatam al-Anbiya của nước này cho biết con tàu đang trên hành trình từ Trung Quốc tới Iran.
"Chúng tôi cảnh báo rằng các lực lượng vũ trang của Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ sớm phản ứng và trả đũa hành vi cướp biển có vũ trang này của quân đội Mỹ" - vị này tuyên bố.
Trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết sau khi tàu Touska phớt lờ cảnh báo dừng lại, tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Spruance "đã chặn đứng nó ngay lập tức bằng cách bắn thủng khoang máy".
Ông Trump nói rằng tàu Touska hiện nằm trong danh sách trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ "do trước đây từng hoạt động bất hợp pháp".
Vụ việc xảy ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz. Iran đã mở lại eo biển này trong thời gian ngắn vào hôm 17-4 sau khi Israel - Lebanon đạt được lệnh ngừng bắn, nhưng họ đã đóng cửa eo biển trở lại vào ngày hôm sau để đáp trả việc Mỹ vẫn duy trì phong tỏa đối với các tàu ra vào cảng của Iran.
Ngày 3-4, Đài Press TV của Iran tường thuật: Các lực lượng Iran đã phát động đợt tấn công trả đũa mới với quy mô lớn bằng máy bay không người lái (drone) và tên lửa, trong đó có một chiếc drone "dành riêng cho cô bé mồ côi Helma", phá hủy một nơi ẩn náu bí mật của các phi công Mỹ và tấn công các khí tài quân sự Israel cũng như Mỹ khắp khu vực.
Đài này cho biết những khẩu hiệu quốc gia và cách mạng đã được khắc trên các drone cảm tử Arash-2 của quân đội Iran, được triển khai nhằm vào các mục tiêu liên quan Mỹ và Israel.
Trong đó có một thông điệp ghi: "Vì Helma, con gái của Tabriz, con gái của Iran".
Phía Iran cho biết Helma, bé gái 18 tháng tuổi, là người duy nhất sống sót trong gia đình Mirzadeh gồm 5 người. Cha, mẹ, anh và chị của Helma đều đã thiệt mạng tại nhà do bom Mỹ ném ở thành phố Tabriz vào ngày 26-3.
Một trong các drone còn có tên và hình ảnh của ông Leigh R. Tate, chỉ huy tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Spruance của Hải quân Mỹ.
Phía Iran gọi ông này là người bị "truy nã", chịu trách nhiệm cho cái chết của hơn 170 trẻ em trong một trường tiểu học tại thành phố Minab, miền nam Iran vào ngày đầu tiên của cuộc xung đột hôm 28-2.
Thông điệp viết: "Chúng tôi sẽ đến tìm từng người trong số các người".
Kể từ bình minh ngày 3-4, lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã tiếp tục đợt tấn công thứ 91 của Chiến dịch Lời hứa đích thực 4.
Iran đã dùng một loạt tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình Qadir và drone cảm tử để tấn công các mục tiêu quân sự và hạ tầng thuộc Mỹ và Israel ở các nước phía nam vịnh Ba Tư.
Tehran còn thông tin trong một cuộc tấn công ở Bắc Ấn Độ Dương, nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln của Hải quân Mỹ "đã bị nhắm tới bằng 4 tên lửa hành trình Qadr 380".
Sử dụng tên lửa đạn đạo dẫn đường chính xác, IRGC còn trực tiếp tấn công một nơi tập trung và nơi trú ẩn bí mật của các kỹ sư và phi công chiến đấu Mỹ bên ngoài một căn cứ ở Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE).
Theo IRGC, báo cáo hiện trường và lượng xe cứu thương tại đó "cho thấy số lượng lớn quân nhân Mỹ bị thương và thiệt mạng".
Hiện Mỹ chưa lên tiếng về thông tin trên.
Theo cập nhật của IRGC, hôm nay hải quân và lực lượng không gian vũ trụ Iran cũng thực hiện đợt tấn công thứ 92 trong Chiến dịch Lời hứa đích thực 4, nhắm vào các hệ thống radar và trang thiết bị hải quân của Mỹ cũng như nhắm vào Israel.
Tổng thống Nga Vladimir Putin hôm nay gặp kỹ sư Bành Phái tại nhà khách quốc gia Điếu Ngư Đài ở Bắc Kinh, khi ông đang có chuyến thăm hai ngày tới Trung Quốc. Bành Phái là cậu bé chụp ảnh cùng ông Putin khi Tổng thống Nga thăm Bắc Kinh hồi năm 2000, lúc đó anh 12 tuổi.
Sau khi bắt tay, hai người ôm nhau và tặng nhau các món đồ lưu niệm. Ông Putin ký tặng vào bức ảnh kỷ niệm về cuộc gặp gỡ đầu tiên của họ.
"Tôi rất ngạc nhiên khi có thể gặp lại ngài sau 26 năm", Bành nói.
Tổng thống Nga tán dương quyết định của anh về việc du học tại Nga, điều mà ông cho là "rất đáng mừng". Ông chỉ ra việc Bành Phái sinh ra ở miền nam Trung Quốc, nơi có thời tiết rất khác với Moskva. Tổng thống Nga gửi lời cảm ơn các nhà báo đã giúp ông tìm lại Bành và nói thêm rằng ông vẫn nhớ cuộc gặp gỡ 26 năm trước.
Kỹ sư Bành nói với ông Putin rằng cuộc gặp gỡ khiến anh cảm thấy "phi thực hơn cả phim khoa học viễn tưởng".
Cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa ông Putin và kỹ sư Bành diễn ra vào tháng 7/2000, khi ông Putin bất ngờ dừng chân tại công viên Bắc Hải ở Bắc Kinh sau khi tham quan Tử Cấm Thành trong chuyến công du Trung Quốc đầu tiên trên cương vị lãnh đạo Nga. Bành khi đó cùng gia đình từ quê nhà Hồ Nam đến thăm thủ đô.
Chuyến thăm công viên không nằm trong lịch trình chính thức và khu vực này cũng chưa được phong tỏa an ninh. Tổng thống Nga đi ngang qua lực lượng vũ cảnh đang làm nhiệm vụ và chú ý tới cậu bé. Cha của Bành đã bế con trai lên lan can đá bên hồ để cậu bé có thể nhìn rõ hơn. Ông Putin bế cậu, hôn lên trán và có cuộc nói chuyện ngắn với cậu bằng tiếng Nga.
Những hình ảnh về cuộc gặp khi đó được truyền thông Trung Quốc đăng tải rộng rãi, còn gia đình Bành lưu giữ các bức ảnh và những bài báo ghi lại khoảnh khắc ấy. Trải nghiệm đó đã để lại ấn tượng sâu sắc về nước Nga đối với Bành và tác động đến con đường học vấn của anh.
Sau này, anh theo học ngành kỹ thuật cầu đường và hầm tại Đại học Giao thông Đường bộ Moskva bằng học bổng của chính phủ Nga và tốt nghiệp thạc sĩ vào năm 2013.
Hiện Bành Phái là kỹ sư cao cấp kiêm trưởng bộ phận công nghệ kỹ thuật tại công ty xây dựng nhà nước ở quê nhà Hồ Nam, nơi anh đã tham gia nhiều dự án hạ tầng, trong đó có một cây cầu đi bộ từng đoạt giải thưởng.
Chuyến thăm Trung Quốc lần này của ông Putin trùng với thời điểm khởi động chương trình "Năm giáo dục Trung - Nga", sáng kiến được Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga công bố trong thông điệp chúc mừng năm mới 2026. Hai lãnh đạo dự kiến tham dự lễ khai mạc chương trình hợp tác giáo dục giai đoạn 2026-2027.
