Tại hội nghị bệnh truyền nhiễm quốc tế APAC-IRIDS 2026 ở Thái Lan ngày 8/7, tiến sĩ Subramanian Swaminathan, Giám đốc Khoa Bệnh truyền nhiễm và Kiểm soát nhiễm khuẩn Bệnh viện Gleneagles Global, Phó chủ tịch Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm lâm sàng Ấn Độ, cảnh báo biến đổi khí hậu trở thành “thực tế mới” với các đợt nắng nóng, lũ lụt, hạn hán và mưa cực đoan xuất hiện thường xuyên hơn. Điều này không chỉ làm thay đổi môi trường sống mà còn tạo điều kiện để mầm bệnh tồn tại, lây lan và tiến hóa.
“Chúng ta không làm chủ thế giới này, vi sinh vật mới là chủ. Khi khí hậu thay đổi, các mầm bệnh thích nghi tốt hơn con người”, ông nói, thêm rằng “nhiều người nghĩ chúng ta vẫn còn kháng sinh để điều trị. Điều đáng sợ là những vi khuẩn phổ biến hằng ngày đang ngày càng khó trị”.
Nhiều khu vực trên thế giới gần đây liên tiếp ghi nhận các đợt nắng nóng kỷ lục. Khí hậu nóng lên ảnh hưởng đến hầu hết con đường lây truyền bệnh, từ bệnh do muỗi truyền như sốt xuất huyết, sốt rét đến các bệnh lây qua nước, thực phẩm và không khí. Sốt xuất huyết đã lan tới nhiều khu vực trước đây chưa từng ghi nhận dịch, trong khi nhiều loại vi khuẩn đường ruột cũng gia tăng. Cứ nhiệt độ môi trường tăng thêm một độ C thì số ca nhiễm Salmonella – tác nhân phổ biến gây ngộ độc thực phẩm – có thể tăng 5-10%.
Đáng lo hơn, biến đổi khí hậu còn thúc đẩy tình trạng kháng kháng sinh. Các nghiên cứu cho thấy khi nhiệt độ tăng thêm 10 độ C, tỷ lệ kháng thuốc của E. coli có thể tăng khoảng 4,2%, Klebsiella tăng 2,2% và Staphylococcus aureus tăng 2,7%.
Nhiệt độ cao, lũ lụt, hạn hán và ô nhiễm môi trường đều tạo điều kiện để vi khuẩn trao đổi gene kháng thuốc nhanh hơn. Khi đất khô hạn, các hợp chất kháng khuẩn tự nhiên bị cô đặc, buộc vi khuẩn phải tiến hóa cơ chế chống chịu để tồn tại, từ đó làm gia tăng các chủng kháng thuốc.
Ngoài ra, việc lạm dụng kháng sinh trong y tế và chăn nuôi càng làm tình trạng nghiêm trọng hơn. Một số hóa chất nông nghiệp có thể góp phần thúc đẩy hiện tượng này, theo tiến sĩ Subramanian Swaminathan.
Ông Mihai Irimescu, Tổng giám đốc Roche Diagnostics Thái Lan, cho biết châu Á – Thái Bình Dương, nơi sinh sống của khoảng 60% dân số thế giới, đang chịu gánh nặng đặc biệt lớn về các bệnh truyền nhiễm như viêm gan, lao, HIV, sốt xuất huyết. Khu vực này đồng thời phải đối mặt với cuộc khủng hoảng kháng kháng sinh ngày càng nghiêm trọng.
Xét nghiệm chẩn đoán giữ vai trò then chốt trong ứng phó các thách thức này. Dù chỉ chiếm khoảng 2-3% tổng chi phí chăm sóc sức khỏe, kết quả xét nghiệm lại ảnh hưởng đến khoảng 70% quyết định điều trị của bác sĩ. Đầu tư vào chẩn đoán sớm và chính xác sẽ giúp sử dụng kháng sinh hợp lý hơn, hạn chế lạm dụng thuốc và làm chậm sự gia tăng kháng thuốc, theo ông Mihai Irimescu.
Đồng quan điểm, PGS Piroon Mootsikapun, Chủ tịch Hội Truyền nhiễm Thái Lan, cho rằng việc kết hợp chặt chẽ giữa bác sĩ lâm sàng và hệ thống xét nghiệm sẽ giúp phát hiện bệnh sớm, điều trị chính xác hơn và bảo tồn hiệu quả của kháng sinh.
Các chuyên gia thống nhất rằng biến đổi khí hậu, bệnh truyền nhiễm và kháng kháng sinh là những thách thức có liên quan chặt chẽ, không thể giải quyết riêng lẻ. Để giảm tác động, các quốc gia cần tăng cường giám sát dịch tễ, quản lý nguồn nước, sử dụng kháng sinh hợp lý và áp dụng mô hình “Một sức khỏe” (One Health) – cách tiếp cận phối hợp giữa y tế, thú y và môi trường nhằm kiểm soát bệnh từ nguồn gốc.
“Biến đổi khí hậu sẽ không biến mất. Điều nguy hiểm hơn là chúng ta nhận ra vấn đề nhưng không hành động, để tình trạng kháng kháng sinh tiếp tục tăng tốc”, ông Swaminathan nói.
"Họ bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị, lạm dụng thực phẩm chức năng, detox cực đoan hoặc các liệu pháp phản khoa học từ tự chẩn đoán bằng cách xem mạng xã hội, diễn đàn, video ngắn", TS.BS Trương Hồng Sơn, Phó Tổng thư ký Tổng hội Y học Việt Nam, nói tại lễ ra mắt văn phòng Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng hôm 22/5.
Ngày nay, sự phát triển của Internet và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp người dân tiếp cận kiến thức sức khỏe dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, chính môi trường này tồn tại điểm yếu lớn khi các nền tảng tìm kiếm và AI hiện chưa thể tự phân biệt được thông tin đúng - sai.
"Google hay AI chủ yếu dựa vào tần suất xuất hiện của thông tin để đưa ra kết quả, đồng nghĩa những nội dung được quảng cáo mạnh, lan truyền nhiều sẽ dễ xuất hiện hơn dù chưa chắc là thông tin chính thống hay có cơ sở khoa học", TS Sơn phân tích.
Thực tế, các nội dung quảng cáo sản phẩm, thực phẩm chức năng hay mẹo chữa bệnh dân gian xuất hiện dày đặc trên không gian mạng. Nhiều người đang có xu hướng tin vào những lời quảng bá như "uống chanh chữa tiểu đường", "thanh lọc cơ thể", "thực phẩm siêu dinh dưỡng giúp tiêu u" hoặc các sản phẩm được quảng cáo như thuốc điều trị mà không có căn cứ khoa học rõ ràng.
Ví dụ trào lưu sử dụng chanh liều cao. Chánh giàu vitamin C - vi chất quan trọng với cơ thể. Tuy nhiên, sử dụng quá nhiều nước cốt chanh, đặc biệt khi bụng đói, có thể gây kích ứng dạ dày, ảnh hưởng tiêu hóa và làm thay đổi khả năng hấp thu thức ăn.
"Điều nguy hiểm là nhiều người tin rằng phương pháp này chữa bệnh hoặc tăng cường sức khỏe thần kỳ trong khi không có bằng chứng khoa học chứng minh", TS Sơn nói.
ThS Nguyễn Chính Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng, cũng cho hay ngoài tin vào "bác sĩ Google", nhiều người còn có tâm lý "đợi bệnh rồi chữa", chỉ đi khám khi bệnh đã nặng. Không ít trường hợp âm thầm chịu đựng các dấu hiệu bất thường như mất ngủ kéo dài, tăng huyết áp, đau tức ngực, mệt mỏi, đường huyết cao... đến khi biến chứng mới nhập viện.
Vì vậy, ttheo định hướng đến năm 2030, Trung tâm sẽ lấy truyền thông và giáo dục sức khỏe cộng đồng làm trụ cột cốt lõi, hướng tới xây dựng văn hóa chăm sóc sức khỏe chủ động trong người dân.
Tại sự kiện, PGS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, nói rằng khoảng nửa thế kỷ trước phần lớn ca tử vong do bệnh truyền nhiễm. Còn hiện nay mô hình này đã thay đổi, các bệnh không lây nhiễm trở thành gánh nặng lớn nhất đối với hệ thống y tế và từng gia đình.
"Tỷ lệ tử vong do các bệnh mạn tính không lây tại Việt Nam hiện chiếm khoảng 80%, cho thấy mô hình bệnh tật đang thay đổi mạnh, từ bệnh truyền nhiễm sang các bệnh liên quan lối sống như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, tăng huyết áp", bà Xuyên nói.
Ytế hiện đại cần chuyển trọng tâm sang phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ bệnh tật ngay từ cộng đồng, theo các chuyên gia. Chăm sóc sức khỏe chủ động không đơn thuần là khám bệnh định kỳ, mà cần thay đổi toàn diện lối sống mỗi ngày. Các yếu tố nguy cơ lớn nhất của bệnh mạn tính gồm hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, ít vận động, ăn uống mất cân bằng, căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ.
Liên quan vụ hơn 200 học sinh ngộ độc tại Trường tiểu học Bình Quới Tây, chiều 13-4, Hiệu trưởng Trường THCS Bình Quới Tây đã ký văn bản thông báo tạm dừng tổ chức hoạt động bán trú cho học sinh từ ngày 14-4 cho đến khi có thông báo mới.
Theo đó, học sinh vẫn đi học bình thường theo thời khóa biểu. Nhà trường ngừng phục vụ bữa ăn bán trú, phụ huynh chủ động đưa đón con về ăn trưa hoặc chuẩn bị bữa ăn mang theo.
Đối với hoạt động nghỉ trưa, nhà trường vẫn tổ chức cho học sinh bán trú ngủ tại trường trong thời gian tạm dừng cung cấp suất ăn. Phụ huynh đăng ký cho học sinh ngủ trưa thông qua đường link do giáo viên chủ nhiệm cung cấp.
Nhà trường cũng cho biết sẽ thực hiện hoàn trả các khoản chi phí liên quan đến suất ăn trưa, dịch vụ phục vụ, quản lý và vệ sinh bán trú trong thời gian tạm dừng.
Tương tự, Trường THCS Thanh Đa, phường Bình Quới và Trường THCS Lam Sơn, phường Gia Định, TP.HCM cũng thông báo ngừng cung cấp bữa ăn bán trú từ ngày 13-4.
Thông báo của Trường THCS Lam Sơn, do Hiệu trưởng Lê Đình Thảo ký, nêu rõ: ngày 8 và 9-4-2026 ghi nhận nhiều ca nghi ngộ độc thực phẩm tại Trường tiểu học Bình Quới Tây. Các bước tiếp theo trong quy trình điều tra vụ ngộ độc sẽ được thực hiện nhằm bảo đảm tính khoa học và tuân thủ đúng quy định pháp luật.
Cơ quan chức năng đang tiến hành kiểm nghiệm mẫu nguyên liệu thực phẩm và bệnh phẩm để xác định chính xác nguyên nhân vụ việc.
Nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho học sinh, Trường THCS Lam Sơn thông báo tạm dừng tổ chức bán trú từ ngày 13-4-2026. Thời gian tổ chức bán trú trở lại sẽ được thực hiện khi có kết quả kiểm tra và văn bản kết luận chính thức của cơ quan chức năng đối với đơn vị cung cấp suất ăn.
Trong khi đó Trường THCS Thanh Đa cho biết nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho học sinh trong thời gian kiểm tra cuối học kỳ II, nhà trường tạm dừng tổ chức ăn bán trú.
Thời gian bắt đầu tạm dừng từ ngày 13-4-2026 và kéo dài cho đến khi có kết quả kiểm tra cùng văn bản kết luận chính thức của cơ quan chức năng đối với đơn vị cung cấp suất ăn.
Nhà trường vẫn tổ chức dạy học bình thường theo thời khóa biểu, đồng thời đề nghị phụ huynh chủ động sắp xếp bữa trưa cho học sinh trong thời gian tạm ngưng bán trú.
Được biết, cả ba trường THCS trên và Trường tiểu học Bình Quới Tây, phường Bình Quới đều sử dụng suất ăn chế biến sẵn của một công ty.
Trái cây chứa các loại đường tự nhiên như fructose, glucose và sucrose. Tuy nhiên, điểm khác biệt quan trọng là lượng đường này tồn tại cùng với chất xơ và nước. Đây là 2 yếu tố giúp cơ thể tiêu hóa và hấp thu đường, tinh bột chậm hơn so với khi nạp đường từ nước ngọt hoặc bánh kẹo, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Nhờ chứa nhiều chất xơ, trái cây giúp kéo dài cảm giác no, hạn chế cảm giác thèm ăn và góp phần ổn định đường huyết sau bữa ăn. Ngoài ra, phần lớn các loại trái cây có mật độ năng lượng thấp, nghĩa là cung cấp tương đối ít calo so với khối lượng thực phẩm. Vì vậy, một phần trái cây thường giúp tạo cảm giác no tốt hơn nhiều món ăn vặt có cùng lượng calo.
Những người đang giảm cân có thể e ngại đường fructose trong trái cây có thể gây tăng cân. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho biết cần phân biệt fructose từ trái cây với fructose từ thực phẩm chế biến hoặc đồ uống có đường.
Các nghiên cứu cho thấy nạp quá nhiều fructose từ nước ngọt và thực phẩm chế biến có thể gây tăng cân. Nguyên nhân là vì chúng thường chứa rất nhiều calo nhưng lại ít tạo cảm giác no. Trong khi đó, trái cây nguyên quả chứa nhiều nước và chất xơ nên khó ăn quá mức.
Các loại trái cây ngọt như chuối, xoài, nho, thơm hay thanh long vẫn là những thực phẩm giàu dinh dưỡng. Chuối cung cấp kali, vitamin B6 và chất xơ. Xoài chứa nhiều vitamin C, vitamin A và các chất chống ô xy hóa. Nho cũng là nguồn polyphenol có lợi cho sức khỏe tim mạch.
Nếu loại bỏ hoàn toàn các loại trái cây này khỏi chế độ ăn, người giảm cân có thể bỏ lỡ nhiều dưỡng chất quan trọng, chuyên gia dinh dưỡng Natalie Rizzo tại thành phố New York (Mỹ) cho biết.
Mặc dù trái cây là thực phẩm lành mạnh nhưng điều đó không có nghĩa là có thể ăn không giới hạn. Một số loại trái cây chứa lượng calo nhiều hơn đáng kể so với các loại khác.
Chẳng hạn, sầu riêng, mít hoặc trái cây sấy khô thường cung cấp lượng calo cao trên mỗi khẩu phần ăn. Vì vậy, những người đang giảm cân nên chú ý đến khẩu phần của các loại trái cây giàu đường này để tránh thặng dư calo.
Để tận dụng lợi ích của trái cây trong quá trình giảm cân, nên ưu tiên trái cây tươi nguyên quả thay vì nước ép hoặc sinh tố có thêm đường.
Bên cạnh đó, có thể kết hợp trái cây với các thực phẩm giàu protein hoặc chất béo lành mạnh để tăng cảm giác no. Ví dụ, táo ăn cùng sữa chua không đường, chuối ăn cùng các loại hạt, theo Healthline.
