“Họ bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị, lạm dụng thực phẩm chức năng, detox cực đoan hoặc các liệu pháp phản khoa học từ tự chẩn đoán bằng cách xem mạng xã hội, diễn đàn, video ngắn”, TS.BS Trương Hồng Sơn, Phó Tổng thư ký Tổng hội Y học Việt Nam, nói tại lễ ra mắt văn phòng Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng hôm 22/5.
Ngày nay, sự phát triển của Internet và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp người dân tiếp cận kiến thức sức khỏe dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, chính môi trường này tồn tại điểm yếu lớn khi các nền tảng tìm kiếm và AI hiện chưa thể tự phân biệt được thông tin đúng – sai.
“Google hay AI chủ yếu dựa vào tần suất xuất hiện của thông tin để đưa ra kết quả, đồng nghĩa những nội dung được quảng cáo mạnh, lan truyền nhiều sẽ dễ xuất hiện hơn dù chưa chắc là thông tin chính thống hay có cơ sở khoa học”, TS Sơn phân tích.
Thực tế, các nội dung quảng cáo sản phẩm, thực phẩm chức năng hay mẹo chữa bệnh dân gian xuất hiện dày đặc trên không gian mạng. Nhiều người đang có xu hướng tin vào những lời quảng bá như “uống chanh chữa tiểu đường”, “thanh lọc cơ thể”, “thực phẩm siêu dinh dưỡng giúp tiêu u” hoặc các sản phẩm được quảng cáo như thuốc điều trị mà không có căn cứ khoa học rõ ràng.
Ví dụ trào lưu sử dụng chanh liều cao. Chánh giàu vitamin C – vi chất quan trọng với cơ thể. Tuy nhiên, sử dụng quá nhiều nước cốt chanh, đặc biệt khi bụng đói, có thể gây kích ứng dạ dày, ảnh hưởng tiêu hóa và làm thay đổi khả năng hấp thu thức ăn.
“Điều nguy hiểm là nhiều người tin rằng phương pháp này chữa bệnh hoặc tăng cường sức khỏe thần kỳ trong khi không có bằng chứng khoa học chứng minh”, TS Sơn nói.
ThS Nguyễn Chính Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng, cũng cho hay ngoài tin vào “bác sĩ Google”, nhiều người còn có tâm lý “đợi bệnh rồi chữa”, chỉ đi khám khi bệnh đã nặng. Không ít trường hợp âm thầm chịu đựng các dấu hiệu bất thường như mất ngủ kéo dài, tăng huyết áp, đau tức ngực, mệt mỏi, đường huyết cao… đến khi biến chứng mới nhập viện.
Vì vậy, ttheo định hướng đến năm 2030, Trung tâm sẽ lấy truyền thông và giáo dục sức khỏe cộng đồng làm trụ cột cốt lõi, hướng tới xây dựng văn hóa chăm sóc sức khỏe chủ động trong người dân.
Tại sự kiện, PGS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, nói rằng khoảng nửa thế kỷ trước phần lớn ca tử vong do bệnh truyền nhiễm. Còn hiện nay mô hình này đã thay đổi, các bệnh không lây nhiễm trở thành gánh nặng lớn nhất đối với hệ thống y tế và từng gia đình.
“Tỷ lệ tử vong do các bệnh mạn tính không lây tại Việt Nam hiện chiếm khoảng 80%, cho thấy mô hình bệnh tật đang thay đổi mạnh, từ bệnh truyền nhiễm sang các bệnh liên quan lối sống như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, tăng huyết áp”, bà Xuyên nói.
Ytế hiện đại cần chuyển trọng tâm sang phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ bệnh tật ngay từ cộng đồng, theo các chuyên gia. Chăm sóc sức khỏe chủ động không đơn thuần là khám bệnh định kỳ, mà cần thay đổi toàn diện lối sống mỗi ngày. Các yếu tố nguy cơ lớn nhất của bệnh mạn tính gồm hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, ít vận động, ăn uống mất cân bằng, căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ.
Thức ăn thừa từ tối hôm trước có thể trông vẫn bình thường, không có mùi lạ nhưng chưa chắc là không bị nhiễm khuẩn. Điều quan trọng nhất là thức ăn sau khi nấu được bảo quản như thế nào, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Nếu thực phẩm bị để quá lâu ở nhiệt độ phòng, vi khuẩn có thể sinh sôi nhanh và làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Các chuyên gia khuyến cáo không nên để ngoài nhiệt độ phòng quá 2 giờ. Nếu thời tiết nóng trên 32 độ C, thời gian an toàn chỉ còn khoảng 1 giờ. Sau khoảng thời gian này, vi khuẩn có thể phát triển nhanh trong thực phẩm.
Không phải tất cả đồ ăn để qua đêm đều nguy hiểm. Nếu cho thức ăn vào tủ lạnh trong vòng 2 giờ sau khi nấu, phần lớn món ăn vẫn có thể an toàn vào ngày hôm sau.
Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyến cáo nhiệt độ ngăn mát tủ lạnh nên duy trì dưới 4 độ C để hạn chế vi khuẩn phát triển. Trong điều kiện này, đa số thực phẩm nấu chín có thể bảo quản khoảng 3 đến 4 ngày.
Ví dụ, thịt nấu chín, súp, món hầm hoặc cơm thường có thể dùng trong khoảng thời gian trên nếu được bảo quản đúng. Riêng hải sản thì nên ăn sớm hơn, tốt nhất trong vòng 1 đến 2 ngày. Nguyên nhân là do chúng dễ hỏng hơn các thực phẩm khác.
Để bảo quản tốt hơn, nên chia thức ăn vào hộp nhỏ, đậy kín và cất vào tủ lạnh sớm. Điều này giúp thức ăn nguội nhanh hơn và hạn chế vi khuẩn phát triển.
Khi để qua đêm, không phải loại thực phẩm nào cũng có mức độ an toàn giống nhau. Các món như hải sản, sữa, trứng lòng đào, salad có sốt mayonnaise, sushi hoặc thịt nguội thường dễ hư nhanh hơn và cần được bảo quản kỹ hơn.
Trong khi đó, một số món như bánh mì khô, bánh quy hoặc trái cây nguyên quả thường ít nguy cơ hơn nếu để ngoài qua đêm, đặc biệt là trong môi trường sạch và khô ráo. Tuy nhiên, điều này không áp dụng cho thực phẩm đã cắt sẵn hoặc có nhân kem.
Có những trường hợp không nên cố giữ lại thức ăn dù cảm thấy tiếc. Ví dụ, thức ăn đã để ngoài suốt đêm, tủ lạnh bị mất điện nhiều giờ, món ăn xuất hiện nấm mốc, có mùi chua bất thường hoặc không nhớ đã nấu từ khi nào.
Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ cho biết nếu tủ lạnh mất điện quá 4 giờ, nhiều loại thực phẩm dễ hỏng có thể không còn an toàn để ăn.
Với đồ ăn thừa, nguyên tắc đơn giản nhất là nếu thấy không chắc chắn về độ an toàn của chúng, tốt hơn là nên bỏ đi để tránh nguy cơ ngộ độc thực phẩm, theo Healthline.
Giờ đây, thân hình nặng nề đó đã biến mất, nhường chỗ cho một diện mạo săn chắc, gọn gàng sau hành trình miệt mài đạp xe giảm cân suốt 100 ngày, Khoa tâm sự.
Cuối tháng 10/2025, sau một thời gian xem mạng xã hội, Khoa liên tục nhìn thấy hình ảnh các diễn viên Hàn Quốc vóc dáng cân đối, rồi những bạn trẻ cùng lứa vừa có thu nhập tốt vừa sống phong cách. "Họ làm được, tại sao mình lại không?", anh tự hỏi. Ngay hôm sau, Khoa đặt máy quay, bước vào hành trình 100 ngày giảm cân và chia sẻ toàn bộ quá trình lên mạng xã hội.
Công thức Khoa chọn không có thuốc giảm cân hay nhịn ăn, chỉ là ăn ít, tập nhiều. Tháng đầu tiên là giai đoạn chật vật nhất. Không có huấn luyện viên, anh cắt giảm khẩu phần ăn và tự học cách tập theo video trên mạng. Phòng gym lúc đó không phải chốn chào đón: những ánh mắt dò xét và lời châm chọc về thân hình quá khổ theo anh vào từng buổi tập. Thay vì bỏ cuộc, Khoa lấy chính những bình luận trái chiều làm động lực. Sau 30 ngày, chàng trai sụt 10 kg.
Sang tháng thứ hai, phòng tập trở thành "ngôi nhà thứ hai" của Khoa. Có ngày anh ở đó 4-5 tiếng. Ban đầu anh chỉ đi bộ 15 phút, nâng dần lên 30 phút rồi một tiếng. Khi nhận ra đi bộ kéo dài tạo áp lực lên khớp chân, Khoa chuyển sang đạp xe trong nhà. Có những buổi anh miệt mài trên yên xe suốt ba đến bốn tiếng. "Thay vì tập tạ nặng để lấy thành tích, mình chọn tập nhẹ, đúng động tác để tránh chấn thương", anh nói. Tháng thứ hai, cân nặng giảm thêm 5 kg.
Theo nghiên cứu của Hiệp hội Y khoa Anh Quốc, đạp xe 40 km mỗi tuần giảm một nửa nguy cơ mắc bệnh tim mạch vành. Bộ môn này tác động đồng thời lên nhiều nhóm cơ từ chân, lưng dưới đến vai và cánh tay, đồng thời kích thích sản xuất chất lỏng hoạt dịch để bôi trơn khớp, tránh đau nhức và cứng khớp. Điểm cộng lớn nhất so với chạy bộ là cường độ tác động lên khớp thấp hơn đáng kể, phù hợp với người thừa cân muốn tập luyện dài hơi. Ngay cả khi đạp ở tốc độ nhẹ nhàng, cơ thể vẫn tiếp tục đốt cháy mỡ trong nhiều giờ sau đó.
40 ngày cuối cùng, Khoa tăng cường độ thêm một bậc và giảm tiếp 5 kg. Kết thúc 100 ngày, cân nặng dừng ở 78 kg. Tổng cộng 20 kg biến mất. "Đây là con số khủng khiếp với chàng trai vốn lười vận động", anh nói.
Sự thay đổi kéo theo những cơ hội mà trước đây Khoa chỉ nhìn qua màn hình điện thoại: các nhãn hàng bắt đầu gửi lời mời hợp tác, anh chú trọng hơn vào chăm sóc da và dùng kem chống nắng. Dù vậy, anh xác định đây mới là giai đoạn một. Những tháng tới, nam thanh niên tìm hiểu sâu hơn về luyện tập cơ bắp và siết chặt chế độ ăn uống để hướng tới thân hình 6 múi.
"Đừng nhìn vào cái đích quá xa, hãy chia nhỏ mục tiêu theo từng mốc thời gian. Khi bạn biến việc tập luyện thành thói quen như cơm ăn nước uống, kết quả sẽ là quả ngọt", Khoa nói.
Th.S Nguyễn Ngọc Tuấn, Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, Bệnh viện Đại học Y dược - cơ sở Linh Đàm (Hà Nội), cho biết thực tế điều trị các bác sĩ đã ghi nhận các ca bệnh nhập viện do bị người khác cắn. Tổn thương do người cắn thường gặp nhất trong các vụ bạo lực là mất tai, mất môi hoặc một phần mũi.
Mới đây nhất, người đàn ông 45 tuổi ở Bắc Ninh vào cấp cứu do bị người thân cắn đứt rời môi trên, khuyết toàn bộ phần mềm môi trên. Mảnh môi bị đứt rời và thất lạc, nên các bác sĩ đã phải thực hiện phẫu thuật tạo hình môi mới cho bệnh nhân. Đây là phẫu thuật phức tạp và cần nhiều thời gian "hoàn thiện".
"Vết thương do người cắn là một dạng tổn thương rất đặc biệt", Th.S Nguyễn Ngọc Tuấn nói và cho hay cơ chế tổn thương khác các vết thương thông thường, không chỉ là rách da mà còn có lực nghiền, xé và đâm xuyên do răng dẫn đến dễ làm dập nát mô, tổn thương sâu.
Bác sĩ Tuấn lưu ý thêm, trong các vụ xô xát, ẩu đả, bạo lực, có dạng vết thương rất điển hình khác là "clenched fist injury" (chấn thương do đấm vào răng người khác). Trường hợp này vết thương bên ngoài nhỏ nhưng tổn thương sâu vào khớp bàn tay. Vết thương này có nguy cơ nhiễm trùng cao, dễ bị bỏ sót do biểu hiện ban đầu kín đáo, khiến người có vết thương đến cơ sở y tế muộn, do đó cách xử trí cũng cần thận trọng.
Đáng lưu ý, theo bác sĩ Tuấn, vết thương do người cắn là vết thương bẩn tương đương vết thương do súc vật cắn, vì trong khoang miệng người chứa hệ vi khuẩn rất phức tạp, nhiều hơn cả một số loài động vật. Trung bình có hàng trăm loài vi khuẩn: hiếu khí và kỵ khí, trong đó, có một số vi khuẩn điển hình: Streptococcus, Staphylococcus aureus, Eikenella corrodens (rất đặc trưng trong vết cắn người), vi khuẩn kỵ khí như Fusobacterium, Prevotella…
Khi cắn, các vi khuẩn này được "tiêm" trực tiếp vào mô sâu, là nguy cơ nhiễm trùng cao (10 - 50%), thậm chí gây viêm mô tế bào, áp xe, rất nguy hiểm cho nạn nhân.
"Nếu chẳng may gặp tai nạn này, việc quan trọng nhất là tìm lại các mảnh đã bị cắt (mảnh môi, tai bị cắn rời), bảo quản đúng cách để tăng cơ hội nối lại thành công. Bệnh nhân cần được đưa đến các cơ sở có chuyên khoa phẫu thuật tạo hình càng sớm càng tốt để được xử lý đúng quy trình chuyên môn", bác sĩ Tuấn hướng dẫn.
