“Họ bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị, lạm dụng thực phẩm chức năng, detox cực đoan hoặc các liệu pháp phản khoa học từ tự chẩn đoán bằng cách xem mạng xã hội, diễn đàn, video ngắn”, TS.BS Trương Hồng Sơn, Phó Tổng thư ký Tổng hội Y học Việt Nam, nói tại lễ ra mắt văn phòng Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng hôm 22/5.
Ngày nay, sự phát triển của Internet và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp người dân tiếp cận kiến thức sức khỏe dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, chính môi trường này tồn tại điểm yếu lớn khi các nền tảng tìm kiếm và AI hiện chưa thể tự phân biệt được thông tin đúng – sai.
“Google hay AI chủ yếu dựa vào tần suất xuất hiện của thông tin để đưa ra kết quả, đồng nghĩa những nội dung được quảng cáo mạnh, lan truyền nhiều sẽ dễ xuất hiện hơn dù chưa chắc là thông tin chính thống hay có cơ sở khoa học”, TS Sơn phân tích.
Thực tế, các nội dung quảng cáo sản phẩm, thực phẩm chức năng hay mẹo chữa bệnh dân gian xuất hiện dày đặc trên không gian mạng. Nhiều người đang có xu hướng tin vào những lời quảng bá như “uống chanh chữa tiểu đường”, “thanh lọc cơ thể”, “thực phẩm siêu dinh dưỡng giúp tiêu u” hoặc các sản phẩm được quảng cáo như thuốc điều trị mà không có căn cứ khoa học rõ ràng.
Ví dụ trào lưu sử dụng chanh liều cao. Chánh giàu vitamin C – vi chất quan trọng với cơ thể. Tuy nhiên, sử dụng quá nhiều nước cốt chanh, đặc biệt khi bụng đói, có thể gây kích ứng dạ dày, ảnh hưởng tiêu hóa và làm thay đổi khả năng hấp thu thức ăn.
“Điều nguy hiểm là nhiều người tin rằng phương pháp này chữa bệnh hoặc tăng cường sức khỏe thần kỳ trong khi không có bằng chứng khoa học chứng minh”, TS Sơn nói.
ThS Nguyễn Chính Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng, cũng cho hay ngoài tin vào “bác sĩ Google”, nhiều người còn có tâm lý “đợi bệnh rồi chữa”, chỉ đi khám khi bệnh đã nặng. Không ít trường hợp âm thầm chịu đựng các dấu hiệu bất thường như mất ngủ kéo dài, tăng huyết áp, đau tức ngực, mệt mỏi, đường huyết cao… đến khi biến chứng mới nhập viện.
Vì vậy, ttheo định hướng đến năm 2030, Trung tâm sẽ lấy truyền thông và giáo dục sức khỏe cộng đồng làm trụ cột cốt lõi, hướng tới xây dựng văn hóa chăm sóc sức khỏe chủ động trong người dân.
Tại sự kiện, PGS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, nói rằng khoảng nửa thế kỷ trước phần lớn ca tử vong do bệnh truyền nhiễm. Còn hiện nay mô hình này đã thay đổi, các bệnh không lây nhiễm trở thành gánh nặng lớn nhất đối với hệ thống y tế và từng gia đình.
“Tỷ lệ tử vong do các bệnh mạn tính không lây tại Việt Nam hiện chiếm khoảng 80%, cho thấy mô hình bệnh tật đang thay đổi mạnh, từ bệnh truyền nhiễm sang các bệnh liên quan lối sống như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, tăng huyết áp”, bà Xuyên nói.
Ytế hiện đại cần chuyển trọng tâm sang phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ bệnh tật ngay từ cộng đồng, theo các chuyên gia. Chăm sóc sức khỏe chủ động không đơn thuần là khám bệnh định kỳ, mà cần thay đổi toàn diện lối sống mỗi ngày. Các yếu tố nguy cơ lớn nhất của bệnh mạn tính gồm hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, ít vận động, ăn uống mất cân bằng, căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ.
Cắt giảm muối là lời khuyên chung được cả bác sĩ tim mạch B. Keith Ellis, Bệnh viện Houston Methodist Sugar Land (Mỹ) và chuyên gia dinh dưỡng Rancourt ở Mỹ đưa ra nhằm kiểm soát huyết áp.
Lý do là bởi natri có đặc tính giữ nước, vô hình trung làm tăng áp lực lên thành mạch. Các chuyên gia khuyến cáo người bệnh tăng huyết áp nên duy trì lượng muối nạp vào dưới 1.500 mg mỗi ngày, theo Eatingwell.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, chuyên gia Rancourt gợi ý giải pháp tối ưu là áp dụng chế độ ăn kiểm soát tăng huyết áp (DASH). Thực đơn này ưu tiên các loại rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt, đồng thời hạn chế tối đa thịt đỏ và đường.
Theo bác sĩ Ellis, kiểm soát huyết áp là một trong những lợi ích hàng đầu của việc uống đủ nước. Nghiên cứu cho thấy, duy trì thói quen uống 6 - 8 cốc nước (khoảng 1,5 - 2 lít) mỗi ngày giúp giảm đáng kể nguy cơ tăng huyết áp nhờ giữ cho mạch máu giãn nở ổn định.
Về tiêu chuẩn chung, các chuyên gia khuyến nghị lượng nước nạp vào hằng ngày là khoảng 11,5 cốc đối với nữ giới và 15,5 cốc đối với nam giới. Con số này bao gồm cả lượng nước đến từ các loại rau củ quả trong chế độ ăn kiểm soát huyết áp (như thực đơn DASH). Tuy nhiên, phương pháp tăng cường cấp nước này không áp dụng cho người bị suy tim - nhóm đối tượng bắt buộc phải hạn chế chất lỏng.
Để tạo thói quen uống đủ nước, bạn có thể áp dụng hai mẹo đơn giản: luôn mang theo bình nước cá nhân bên mình và sử dụng các ứng dụng nhắc nhở trên điện thoại để dễ dàng theo dõi tiến độ hằng ngày.
Giấc ngủ ngon và sâu là liều thuốc tự nhiên giúp hạ huyết áp nhờ cơ chế thư giãn mạch máu và giảm hormone căng thẳng. Ngược lại, thói quen ngủ thất thường (quá ít hoặc quá nhiều) làm tăng 20 - 30% nguy cơ mắc bệnh.
Tuy nhiên, bác sĩ Ellis nhấn mạnh yếu tố quyết định là "chất lượng" giấc ngủ. Ngay cả khi ngủ đủ 7 tiếng mỗi đêm, mọi nỗ lực sẽ vô ích nếu bạn mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Đây là tác nhân hàng đầu gây tăng huyết áp và rung nhĩ. Thực tế, có đến 50% bệnh nhân cao huyết áp gặp tình trạng này. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh cần đến cơ sở y tế để tầm soát chuyên sâu.
Để cải thiện chất lượng giấc ngủ, các chuyên gia khuyến nghị thực hiện "vệ sinh giấc ngủ" qua 3 nguyên tắc: duy trì giờ thức - ngủ cố định (kể cả cuối tuần), kiêng caffeine vào cuối ngày, và tránh tập thể dục cường độ cao vào buổi tối muộn để hệ thần kinh không bị kích thích.
Giảm chiều cao là hiện tượng khá phổ biến khi tuổi tác tăng lên, đặc biệt sau tuổi 50. Tuy nhiên, đây không đơn thuần chỉ là dấu hiệu của tuổi tác, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Sau tuổi 50, chiều cao thường giảm dần là do những nguyên nhân sau:
Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất khiến chiều cao giảm theo tuổi là đĩa đệm cột sống bị thoái hóa. Đĩa đệm là những miếng đệm nằm giữa các đốt sống, có chức năng hấp thụ lực và giúp cột sống linh hoạt khi vận động.
Khi còn trẻ, đĩa đệm chứa nhiều nước nên có độ đàn hồi tốt. Tuy nhiên, theo thời gian, chúng dần mất nước, trở nên mỏng hơn và kém linh hoạt hơn. Khoảng cách giữa các đốt sống vì thế cũng thu hẹp lại, khiến tổng chiều dài của cột sống giảm xuống. Đây là lý do nhiều người lớn tuổi thấp hơn so với thời thanh niên dù không mắc bệnh lý nghiêm trọng nào.
Không phải mọi trường hợp thấp đi đều là biểu hiện bình thường của tuổi tác. Nếu chiều cao giảm nhanh hoặc giảm nhiều trong thời gian ngắn, loãng xương là nguyên nhân cần được nghĩ tới, bác sĩ thấp khớp người Mỹ Abby Abelson cho biết.
Loãng xương khiến xương trở nên giòn và dễ gãy do mật độ xương suy giảm. Đặc biệt, các đốt sống có thể bị xẹp ngay cả khi không có chấn thương nghiêm trọng. Chỉ những hoạt động thường ngày như cúi người, bê vật nhẹ hoặc thậm chí ho mạnh cũng có thể tạo áp lực lên các đốt sống đã suy yếu.
Tuổi tác không chỉ ảnh hưởng đến xương mà còn tác động đến hệ cơ. Khi lớn tuổi, khối lượng và sức mạnh cơ bắp giảm dần, đặc biệt là các nhóm cơ có vai trò nâng đỡ cơ thể như cơ lưng, cơ bụng và cơ vùng hông.
Khi các cơ này yếu đi, duy trì tư thế đứng thẳng trở nên khó hơn. Vai có xu hướng đổ về phía trước, đầu cúi xuống và độ cong của cột sống ngực tăng lên. Tình trạng này khiến chiều cao đo được giảm dù chiều dài thực tế của xương không thay đổi quá nhiều.
Những người ít vận động, ngồi nhiều hoặc không tập luyện duy trì sức mạnh cơ bắp thường dễ gặp tình trạng thay đổi tư thế này.
Mặc dù không thể ngăn chặn hoàn toàn quá trình lão hóa, chúng ta vẫn có thể làm chậm tốc độ giảm chiều cao bằng những thói quen lành mạnh. Duy trì vận động thường xuyên là một trong những biện pháp quan trọng nhất.
Đi bộ, nâng tạ, các bài tập cải thiện thăng bằng có thể giúp duy trì sức khỏe xương khớp và hạn chế mất cơ. Bên cạnh đó, chế độ ăn cần đủ canxi, vitamin D, protein để hỗ trợ quá trình tái tạo xương và duy trì khối cơ, theo Healthline.
Ngày 13/4, bác sĩ Nguyễn Mạnh Thưởng, Trưởng khoa Ngoại - Gây mê hồi sức, Bệnh viện Hữu nghị Quảng Bình, cho biết bệnh nhân nhập viện với tâm lý hoảng sợ, một lưỡi câu cắm xuyên phần da đỉnh đầu, chảy máu và đau nhiều.
Loại lưỡi câu này được người địa phương gọi là lưỡi câu ba tiêu. Đây là loại lưỡi câu có ba mũi sắc nhọn gắn vào cục chì. Khi cá ăn mồi, lưỡi câu cắm chặt vào hàm cá không cho giãy giụa sổng ra.
Thiếu niên trên bị lưỡi câu có ngạnh cắm vào đỉnh đầu sâu hơn một cm, người lớn cố gắng gỡ ra nhưng không được nên đưa vào viện cấp cứu.
May mắn, lưỡi câu chỉ xuyên da gây chấn thương phần mềm, không làm tổn hại mạch máu và dây thần kinh. Thiếu niên được bác sĩ gây tê tại chỗ để thực hiện thủ thuật lấy lưỡi câu. Bác sĩ cũng khuyến cáo bệnh nhân tiêm vaccine phòng uốn ván để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn.
Bác sĩ khuyên khi câu cá cần chú ý lưỡi câu có ngạnh rất sắc dễ gây tổn thương nghiêm trọng, đặc biệt ở mắt.
Khi xảy ra tai nạn, tuyệt đối không tự gỡ mà nên giữ nguyên vị trí móc và nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời. Vệ sinh vết thương, tiêm vaccine phòng các bệnh.
