“Tôi lạm dụng AI nhiều quá nên bị thối não mất rồi”.
Đó là cách Phương Linh (24 tuổi) tự nhận về bản thân sau gần hai năm gần như phụ thuộc hoàn toàn vào các công cụ AI trong công việc lẫn cuộc sống.
Từ email, báo cáo, bài đăng mạng xã hội cho tới những đoạn tin nhắn, lời chúc sinh nhật, Linh đều tìm đến sự giúp đỡ của ChatGPT.
“Nhiều lúc chỉ cần viết vài câu cũng phải hỏi AI xem viết thế nào. Dần dần tôi thấy câu cú của bản thân ngày càng lủng củng. Nếu không có AI thì gần như không biết bắt đầu từ đâu”, Linh chia sẻ.
Nhưng điều khiến cô giật mình hơn là một người bạn từng nhận xét cách nhắn tin của cô “có cảm giác giống như được AI viết” dù đó là tin nhắn Linh hoàn toàn tự soạn.
Không chỉ riêng trường hợp của Linh, Thanh Huyền (21 tuổi), nhân viên Content Marketing tại một công ty mỹ phẩm, cho biết ChatGPT luôn là ứng dụng đầu tiên cô mở mỗi khi bắt đầu ngày làm việc.
Ngoài việc hỗ trợ lên ý tưởng hay viết nội dung, Huyền còn có thói quen hỏi AI cách diễn đạt trong những tình huống giao tiếp ở chốn công sở.
Mỗi khi cần phản hồi email, trao đổi với đồng nghiệp hoặc trả lời cấp trên về một vấn đề quan trọng, cô thường tham khảo gợi ý tin nhắn từ AI.
“Nhiều lúc vì sợ diễn đạt chưa khéo hoặc trả lời chưa đủ ý, tôi sẽ hỏi AI nên viết thế nào. Dùng nhiều đến mức đôi khi tôi sợ mình giao tiếp ngày càng giống máy móc và bản thân không có AI thì không sống được”, Huyền giãi bày.
Nỗi băn khoăn này cũng xuất hiện ở Quỳnh Hoa (24 tuổi), nhân viên chăm sóc khách hàng tại một ngân hàng.
Nếu trước đây Hoa có thể tự soạn nội dung để phản hồi khách, giờ đây mỗi khi gặp yêu cầu hỗ trợ hoặc trả lời khiếu nại, Hoa thường tìm đến AI để tham khảo cách viết.
Hoa cho biết: “Ban đầu tôi chỉ dùng AI trong những trường hợp phức tạp như khi gặp khách khó tính. Nhưng dần dần, ngay cả những nội dung đơn giản tôi cũng có thói quen hỏi AI trước. Điều đó khiến tôi lo rằng khả năng viết của bản thân dần biến mất”.
Những câu chuyện trên đều cho thấy AI đã trở thành “người đồng hành” với nhiều người trẻ trong giao tiếp. Dẫu vậy, đi cùng sự tiện lợi là nỗi lo không biết cách viết như trước đây và dần học theo các từ ngữ của máy móc.
Nói chuyện ngày càng giống AI
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng AI đang tạo ra những thay đổi trong cách con người sử dụng ngôn ngữ mà bản thân chúng ta cũng khó lường trước được.
Điển hình là nghiên cứu của Viện Phát triển Con người Max Planck (Đức) cho thấy khi các mô hình ngôn ngữ lớn ngày càng hiện diện trong học tập, công việc và cuộc sống, con người có xu hướng vô thức tiếp thu cách diễn đạt của chúng.
Sau khi phân tích hơn 740.000 giờ hội thoại từ hơn 360.000 bài thuyết trình trên YouTube và hơn 700.000 số podcast, các nhà nghiên cứu nhận thấy nhiều từ ngữ vốn được các mô hình AI sử dụng thường xuyên như “nhấn mạnh”, “củng cố”, “đột phá” đang xuất hiện ngày càng nhiều.
Đặc biệt, cách hành văn của nhiều người cũng đang thay đổi. Nghiên cứu của Đại học Nam California (Mỹ) phân tích các bài báo khoa học, tin tức địa phương và nội dung trên mạng xã hội cho thấy sau khi ChatGPT ra mắt, sự đa dạng trong phong cách viết đã giảm mạnh.
Câu văn, cấu trúc diễn đạt và cách lựa chọn từ ngữ của nhiều người có xu hướng trở nên na ná nhau hơn.
Giáo sư Morteza Dehghani, Đại học Nam California, nhận định khi ngày càng quen với ngôn ngữ chuẩn hóa mà AI tạo ra, nhiều người còn vô thức xem đó là hình mẫu của một bài viết hay.
Ngay cả những người không hay dùng AI cũng bắt đầu điều chỉnh cách viết để giống các mô hình ngôn ngữ hơn, với kỳ vọng văn bản sẽ trở nên chuyên nghiệp.
Emily Bender, nhà ngôn ngữ học tại Đại học Washington, khẳng định chính quá trình vật lộn, suy nghĩ để tìm từ ngữ, sắp xếp câu chữ mới là điều giúp con người hình thành tư duy và khả năng biểu đạt.
Nếu mọi công đoạn đều được giao cho AI viết, người dùng không chỉ đánh mất cơ hội rèn luyện kỹ năng viết mà còn dần mất đi tiếng nói riêng của mình, văn phong trở nên máy móc.
Lối thoát để ngôn ngữ không bị “làm phẳng”
Theo TS Nguyễn Gia Hy, giảng viên tại Đại học Swinburne (Australia), nhà sáng lập SkillPixel, việc AI ảnh hưởng tới cách sử dụng từ ngữ của con người là xu hướng khó tránh khỏi, tương tự cách Internet từng tạo ra tiếng lóng, biểu tượng cảm xúc hay những cách giao tiếp mới.
Vấn đề không nằm ở việc sử dụng AI, mà ở việc ai là người đang điều khiển ai.
“Nếu chỉ sao chép nguyên văn nội dung AI tạo ra, người dùng dễ đánh mất dấu ấn cá nhân, kỹ năng viết và vô thức tiếp nhận cách phản hồi của AI”, vị chuyên gia cho hay.
TS Hy khẳng định nếu biết phản biện, chỉnh sửa và bổ sung trải nghiệm của chính mình thì AI vẫn là một công cụ hỗ trợ hiệu quả.
Người dùng cần duy trì vị thế chủ động bằng cách đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và luôn viết lại kết quả theo giọng văn của bản thân thay vì sao chép y nguyên.
Quan trọng hơn, AI vẫn chưa thể thay thế những yếu tố tạo nên bản sắc của con người như trải nghiệm cá nhân, cảm xúc, trực giác hay những sắc thái ngôn ngữ riêng.
Chuyên gia cho rằng AI sẽ ngày càng trở thành “đồng nghiệp ảo” trong nhiều lĩnh vực. Vì vậy, con người và máy móc chắc chắn sẽ có những điểm giao thoa trong cách giao tiếp và sử dụng ngôn ngữ.
Tuy nhiên, sự hợp tác hiệu quả chỉ có thể tồn tại khi con người vẫn giữ được khả năng tư duy độc lập.
Đọc sách, tiểu thuyết, giao tiếp trực tiếp, tập viết từng dòng nhật ký, tự viết những gì mình thích và không coi AI là người viết thay sẽ giúp mỗi người duy trì ngôn ngữ của mình.
“AI có thể viết gần như mọi thứ, vì vậy điều tạo nên sự khác biệt của con người là viết bằng trải nghiệm, góc nhìn và tiếng nói cá nhân”, TS Nguyễn Gia Hy nêu quan điểm.
Hacker được cho là đã xâm nhập vào hệ thống email của Liên đoàn bóng đá Argentina và gửi thông điệp bằng tiếng Anh tới các phóng viên của The Athletic, Telegraph, La Calle... ngày 9/7. Email có tiêu đề "Hệ thống bị hack: Quyết định không công bằng", tuyên bố "vụ cướp này sẽ không bị bỏ qua" và "an ninh mạng chỉ là ảo tưởng, cũng giống như tính toàn vẹn của trận đấu đó".
Ngày 10/7, AFA xác nhận email "có thể" đã được gửi từ một trong các tài khoản của tổ chức, nhưng nhấn mạnh chúng "không được tạo ra cũng như không được ủy quyền bởi chúng tôi".
Vụ tấn công mạng xảy ra sau loạt tranh cãi về trận đấu giữa Argentina và Ai Cập trong khuôn khổ vòng 1/8 FIFA World Cup 2026 ngày 7/7. Các cầu thủ, ban huấn luyện và truyền thông Ai Cập đồng loạt chỉ trích công tác điều hành, thậm chí cáo buộc trận đấu bị "dàn xếp" để bảo vệ nhà ĐKVĐ và cầu thủ Lionel Messi.
Theo The Athletic, nội dung trong email mô tả trận đấu với "90 phút trọng tài điều khiển không công bằng", kết luận "nếu không có công lý trên sân cỏ, đừng mong chờ hòa bình trên mạng xã hội" và "hãy coi bức thư như một bằng chứng vĩnh viễn về sự phản đối của chúng tôi". Cuối thư có "chữ ký của tất cả các chiến binh mạng Ai Cập".
Trả lời NYTimes, AFA cho biết sẽ tiến hành kiểm tra với bộ phận công nghệ thông tin, đồng thời đề nghị những người nhận được email "hãy bỏ qua". "Có khả năng tài khoản của chúng tôi đã bị truy cập trái phép. Chúng tôi hiện nỗ lực làm rõ tình hình và triển khai biện pháp bảo mật cần thiết", đại diện AFA nói, thêm rằng liên đoàn sẽ phân tích sự việc để xác định nguồn gốc và phạm vi.
Những tranh cãi quanh trận Argentina - Ai Cập hiện vẫn chưa lắng xuống. Phút 67, tiền vệ Mostafa Ziko của Ai Cập đưa bóng vào lưới nâng tỷ số lên 2-0, nhưng công nghệ VAR xác định người đồng đội Marwan Attia phạm lỗi với Lisandro Martinez của Argentina ở đầu pha bóng và khuyến nghị trọng tài chính hủy bàn thắng. Đến phút bù, Mohamed Salah của Ai Cập ngã trong cấm địa sau pha va chạm với hậu vệ Argentina, nhưng trọng tài không thổi phạt đền và cũng không yêu cầu xem lại VAR. Ngay sau đó, Enzo Fernandez ghi bàn ấn định chiến thắng 3-2 cho Argentina.
Sau trận đấu, HLV Hossam Hassan của Ai Cập phản ứng mạnh mẽ nhất, cho rằng Ai Cập chịu bất công, thậm chí đặt nghi vấn FIFA muốn Argentina và Messi tiếp tục cuộc đua vô địch. Ông cũng tuyên bố sẽ "không bao giờ xem World Cup nữa vì giải đấu không có công lý".
Phát hiện này có khả năng viết lại truyền thống "đất hiếm nặng ở phía nam, nhẹ ở phía bắc" của Trung Quốc, theo nhóm nghiên cứu từ Viện Địa chất và Địa vật lý thuộc Viện hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS) và Cục Địa chất và Tài nguyên Khoáng sản Hắc Long Giang trong công bố trên tạp chí Acta Petrologica Sinica.
Các mỏ đất hiếm mới nằm ở tỉnh Hắc Long Giang và Cát Lâm. Theo SCMP, khác với mỏ giàu đất sét ở miền nam Trung Quốc, vốn cần lọc rửa hóa học để tách lấy nguyên tố đất hiếm, loại mỏ ở vùng đông bắc gồm sỏi và cát rời hình thành từ những chu kỳ đóng băng - tan chảy tự nhiên. Khác biệt này giúp việc tách chiết trở nên hiệu quả hơn vì quá trình lọc rửa hóa học có thể tốn nhiều chi phí, gây hại cho môi trường, khiến tới 25% nguyên tố đất hiếm không được thu hồi.
Trong nghiên cứu mới, nhóm nhà khoa học khảo sát thực địa và phân tích mẫu tại nhiều nơi thuộc Hắc Long Giang và Cát Lâm. Họ nhận thấy nồng độ cao bất thường của cả nguyên tố đất hiếm nhẹ lẫn nặng ở một số địa điểm phía bắc. Một số mẫu từ Cát Lâm cho thấy hàm lượng nguyên tố đất hiếm nặng đặc biệt cao so với khu vực lân cận.
Các nguyên tố đất hiếm (REE) bao gồm 15 nguyên tố kim loại lanthanide trong bảng tuần hoàn cùng hai kim loại chuyển tiếp scandium và yttrium. Chúng rất cần thiết cho việc sản xuất laser hiệu suất cao, turbine gió, động cơ xe điện, smartphone và thiết bị tiên tiến khác.
Chúng không tồn tại tự nhiên ở dạng tinh khiết mà thường nằm lẫn trong các khoáng vật thuộc nhóm silicat, oxit, cacbonat hay phosphat. Tuy nhiên, trong loại mỏ mới ở đông bắc Trung Quốc, chúng được lưu giữ trong những hạt tách biệt như monazite và xenotime, giúp đơn giản hóa việc khai thác.
Theo Interesting Engineering, nguyên tố đất hiếm nặng đặc biệt giá trị do sự khan hiếm và tầm quan trọng chiến lược với xe điện cũng như hệ thống quốc phòng. Tài nguyên đất hiếm nặng của Trung Quốc thường tập trung ở phía nam, nhưng phát hiện mới cho thấy chúng phân bố rộng rãi hơn so với những gì giới khoa học từng nghĩ.
Nhóm nghiên cứu tin rằng phát hiện mới có thể củng cố vị thế dẫn đầu của Trung Quốc trên thị trường đất hiếm toàn cầu. Theo báo cáo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) tháng trước, Trung Quốc hiện chiếm khoảng 60% sản lượng khai thác đất hiếm dùng cho nam châm trên toàn cầu, trong khi thị phần ở khâu tinh chế lên tới hơn 90%. Sự thống trị thậm chí còn rõ rệt hơn ở các khâu hạ nguồn khi nước này chiếm gần 95% sản lượng nam châm vĩnh cửu.
Các kỳ World Cup từ lâu không chỉ là ngày hội thể thao lớn nhất hành tinh, mà còn được xem như "phòng thí nghiệm công nghệ" quy mô toàn cầu, nơi trình làng và thử nghiệm những công nghệ thể thao tiên tiến nhất.
Một trong những chi tiết đáng chú ý nhất tại giải đấu năm nay nằm ngay trong trái bóng thi đấu. Bên trong quả bóng là cảm biến đo lường quán tính (IMU), có khả năng gửi dữ liệu vị trí và gia tốc tới hệ thống với tần suất 500 lần mỗi giây. Nhờ đó, hệ thống có thể xác định chính xác thời điểm bóng rời chân cầu thủ trong các tình huống tranh cãi.
Dữ liệu từ trái bóng được kết hợp với mạng lưới camera chuyên dụng theo dõi 29 điểm trên cơ thể mỗi cầu thủ để tạo ra mô hình 3D của pha bóng. Đây là nền tảng giúp hệ thống bắt việt vị bán tự động (SAOT) hỗ trợ tổ VAR đưa ra quyết định nhanh và chính xác hơn, giảm thời gian gián đoạn trận đấu.
Không chỉ hỗ trợ trọng tài, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang thay đổi cách các đội bóng chuẩn bị và điều chỉnh chiến thuật. Hệ thống AI theo dõi vị trí của toàn bộ 22 cầu thủ cùng trái bóng từ 50 - 100 lần mỗi giây thông qua mạng lưới camera lắp quanh sân vận động.
Từ khối dữ liệu khổng lồ này, AI có thể phát hiện khoảng trống chiến thuật, đánh giá xu hướng di chuyển của đối thủ và cảnh báo tình trạng quá tải thể lực của cầu thủ. Các phân tích được gửi trực tiếp tới ban huấn luyện, hỗ trợ việc điều chỉnh nhân sự và chiến thuật theo thời gian thực.
Một công nghệ khác thu hút sự chú ý của người hâm mộ là Ref-cam - camera siêu nhỏ gắn trên người trọng tài. Hệ thống mang đến góc nhìn từ chính vị trí của trọng tài trên sân, giúp khán giả theo dõi trận đấu theo cách hoàn toàn mới.
Trong khi đó, giới nghiên cứu thể thao tận dụng dữ liệu từ Ref-cam để phân tích quá trình ra quyết định của trọng tài, đánh giá góc quan sát và tối ưu hóa công tác đào tạo trong tương lai.
Bóng đá hiện đại cũng chứng kiến sự xuất hiện của các thiết bị sinh trắc học siêu nhỏ được tích hợp trong trang phục thi đấu. Các cảm biến này theo dõi nhịp tim, lượng oxy trong máu, mức độ mất nước và cường độ va chạm mà cầu thủ phải chịu trong trận đấu.
Những dữ liệu thu thập được giúp đội ngũ y tế xây dựng chương trình hồi phục cá nhân hóa, đồng thời dự báo sớm nguy cơ chấn thương để bảo vệ cầu thủ trước lịch thi đấu ngày càng khắc nghiệt.
Sự hiện diện ngày càng sâu của công nghệ vẫn tạo ra những tranh luận trong giới bóng đá. Tuy nhiên nhiều chuyên gia cho rằng các công nghệ mới không làm mất đi cảm xúc của môn thể thao vua, mà góp phần tăng tính công bằng, nâng cao chất lượng chuyên môn và mang đến trải nghiệm theo dõi trực quan hơn cho người hâm mộ trên toàn thế giới.
