“Mỗi lần ngồi vào bàn ăn cùng người thân, bạn bè hay đồng nghiệp, tôi đều nói trước một câu: ‘Ai ăn gì thì tự phục vụ nhé’. Có người tưởng tôi khách sáo, có người nghĩ tôi muốn mọi người thoải mái. Thực ra, đó cũng là cách tôi khéo léo nhắc rằng không cần gắp thức ăn cho nhau.
Tôi luôn có cảm giác việc mỗi người tự lấy món mình thích sẽ vừa tự nhiên, vừa hợp vệ sinh hơn. Trên bàn ăn, tôi thường đề nghị để sẵn một chiếc thìa trong bát canh hoặc bát nước chấm để ai cần thì tự múc. Như vậy, mọi người không phải dùng đũa đã ăn để chấm chung, cũng không phải bưng cả tô canh nghiêng vào bát người khác. Những việc tưởng nhỏ ấy đôi khi lại khiến rơi vãi, bàn ăn trở nên nhớp nháp, nhìn cũng mất ngon.
Khi thức ăn được bày trong khay hoặc tô lớn, tôi còn có một thói quen khác là trở đầu đũa để gắp. Tôi thường nói rằng mình học được điều này từ thời ở bộ đội. Ngày ấy có câu nhắc nhở đại ý là ‘ăn đũa hai đầu’: đầu đũa dùng để ăn cơm thì không dùng để gắp thức ăn chung trên mâm. Tôi thấy đó là một thói quen rất văn minh và đến giờ vẫn giữ. Mỗi lần làm vậy, tôi cũng mong mọi người xung quanh hiểu ý mà cùng thực hiện để giữ vệ sinh cho bữa ăn.
Dĩ nhiên, không phải ai cũng đồng tình. Đã có người cười rồi bảo tôi cầu kỳ quá, ăn uống thôi mà làm gì khắt khe như vậy. Những lúc ấy, tôi chỉ cười trừ. Tôi không muốn tranh luận đúng sai trên bàn ăn, bởi mỗi gia đình có một nếp sinh hoạt khác nhau. Nhưng với tôi, giữ vệ sinh khi ăn uống không phải là sự cầu kỳ, mà là cách thể hiện sự tôn trọng sức khỏe của chính mình và của những người cùng ngồi trong bữa cơm.
>> Câu nệ trên bàn ăn người Việt
Điều đáng mừng là bây giờ, từ thành phố đến nhiều vùng quê, lớp trẻ cũng sống văn minh hơn trước. Tôi ít còn gặp cảnh mọi người liên tục gắp thức ăn vào bát người khác như một phép lịch sự bắt buộc. Ai thích món gì thì tự lấy món đó, vừa thoải mái, vừa tránh những tình huống khó xử khi người được gắp không muốn ăn nhưng vẫn phải nhận vì ngại từ chối.
Tuy nhiên, vẫn còn một thói quen khiến tôi chưa quen được, đó là nhiều người vừa ăn vừa nói chuyện quá to. Có những bàn ăn lúc nào cũng ồn ào vì tiếng cười nói, đến mức người đang nhai thức ăn vẫn liên tục phát biểu. Mỗi lần như vậy, tôi lại thấy ái ngại. Khi nói quá lớn trong lúc miệng còn thức ăn, những mẩu thức ăn hoặc nước bọt rất dễ bắn ra ngoài, ảnh hưởng đến vệ sinh chung. Chưa kể, vừa nhai vừa nói, vừa cười lớn còn làm tăng nguy cơ bị sặc hoặc hóc thức ăn. Chỉ một phút bất cẩn cũng có thể dẫn đến những hậu quả đáng tiếc.
Theo tôi, một bữa ăn ngon còn ở cách mọi người ứng xử với nhau trên bàn ăn. Sự quan tâm đến người khác đôi khi không phải là gắp thật nhiều thức ăn vào bát họ, mà là cùng nhau giữ gìn những thói quen sạch sẽ, lịch sự để ai cũng cảm thấy thoải mái. Tôi hiểu rằng những điều mình làm có thể khiến một số người thấy hơi khác thường. Nhưng nếu những thói quen nhỏ giúp bữa cơm sạch sẽ và an toàn hơn, tôi vẫn sẽ tiếp tục duy trì”.
Đó là chia sẻ của độc giả Tamduc xung quanh câu chuyện ứng xử văn minh trên bàn ăn. Đây là chủ đề luôn nhận được nhiều ý kiến trái chiều. Trong khi không ít người xem việc gắp thức ăn cho nhau, dùng chung bát nước chấm hay trò chuyện rôm rả trên bàn ăn là biểu hiện của sự quan tâm và gắn kết, nhiều người khác lại ưu tiên những thói quen giúp bảo đảm vệ sinh chung như tự lấy thức ăn, dùng thìa, đũa gắp riêng hoặc hạn chế nói chuyện lớn tiếng.
Sự khác biệt này phần nào phản ánh quá trình thay đổi trong nếp sống và quan niệm về phép lịch sự của nhiều gia đình hiện đại. Những thói quen từng được xem là thể hiện sự hiếu khách, thân tình nay cũng được nhìn nhận dưới góc độ vệ sinh và an toàn sức khỏe, nhất là sau đại dịch.
Hà Nội những ngày này nóng đỉnh điểm. Nhiệt độ ngoài trời vượt 40 độ C, chỉ cần bước ra đường vài phút đã thấy người rát như bị lửa đốt. Vậy mà người bạn thời đại học của tôi vẫn phơi mình dưới nắng ngoài đường mỗi ngày. Thực ra, sau khi ra trường, bạn từng có hai tháng thử việc ở một công ty trong nước. Nhưng rồi bạn bỏ ngang vì thấy lương thấp (khoảng 3,5 triệu đồng), công việc áp lực và vất vả.
Trong lúc chán nản, bạn nghe nhiều người đi trước khuyên rằng chạy xe công nghệ "dễ kiếm tiền", "tự do", "không bị gò bó", nên quyết định chuyển hướng. Hồi mới bắt đầu, bạn hào hứng khoe có ngày chạy nhiều, thu nhập thậm chí còn cao hơn lương văn phòng của tôi. Lúc đó, tôi cũng không phản đối vì nghĩ mỗi người có lựa chọn riêng. Nhưng mấy ngày nắng đỉnh điểm vừa rồi, gặp lại bạn, tôi thật sự thấy xót.
Bạn kể mỗi ngày phải chạy ngoài đường 12-15 tiếng mỗi ngày để duy trì thu nhập. Dù đã mặc áo chống nắng, đeo khẩu trang, bịt kín mít từ đầu đến chân, uống nước liên tục, nhưng về đến nhà lúc nào bạn cũng trong trạng thái mệt mỏi, kiệt sức. Cuối cùng, bạn buộc phải giảm số cuốc chạy mỗi ngày để giữ sức. Thay vì chạy xuyên trưa như trước, giờ bạn nhận đơn từ sáng sớm, đến gần trưa thì về nghỉ, chiều muộn mới lại chạy tiếp đến khuya.
>> Cử nhân quản trị kinh doanh làm shipper sau ba tháng thất nghiệp
Những ngày thời tiết khắc nghiệt như thế này mới thấy rõ mặt trái của nghề shipper hay xe ôm công nghệ. Người ngoài nhìn vào thường chỉ thấy sự tự do, chủ động thời gian hoặc những câu chuyện thu nhập vài chục triệu mỗi tháng. Nhưng phía sau đó là những giờ chạy xe liên tục ngoài đường, ăn uống thất thường, phơi nắng, dầm mưa và gần như đánh đổi sức khỏe để kiếm tiền.
Tôi không hề coi thường nghề chạy xe công nghệ. Đó cũng là công việc chân chính. Nhưng nhìn bạn mình phơ mặt ngoài trời nắng hơn 40 độ C, tôi vẫn thấy tiếc vì bạn bỏ phí bốn năm đại học với một chuyên ngành có thể phát triển lâu dài hơn nếu đủ kiên trì. Tiếc vì chỉ sau vài tháng chật vật tìm việc đúng ngành, bạn đã vội vàng cất tấm bằng cử nhân vào ngăn kéo để chạy theo cảm giác "kiếm tiền nhanh".
Ra trường ai cũng áp lực tài chính, muốn sớm tự lập, muốn có thu nhập ngay thay vì chấp nhận mức lương khởi điểm thấp. Trong khi đó, công việc shipper, xe ôm công nghệ lại cho cảm giác làm bao nhiêu hưởng bấy nhiêu, không gò bó giờ giấc hay áp lực KPI, deadline như việc văn phòng. Nhưng vấn đề là không phải ai cũng đủ sức theo công việc đó lâu dài.
Nghề nghiệp chuyên môn thường cần thời gian tích lũy kinh nghiệm, kỹ năng mới có cơ hội thăng tiến, thu nhập vài năm sau có thể rất khác. Ở tuổi đôi mươi, nhiều người nghĩ mình còn trẻ thì chịu cực được. Nhưng chạy xe ngoài đường 12-15 tiếng mỗi ngày, nhiều năm liên tục, trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, không phải chuyện đơn giản. Đó là công việc ăn mòn trực tiếp vào sức khỏe.
Nhìn bạn mình, tôi càng tin rằng không gì bằng một công việc chuyên môn ổn định, nơi sức lao động trí óc có thể giúp con người đi đường dài mà không phải đánh đổi quá nhiều sức khỏe mỗi ngày.
"Tôi có một người bạn từng luôn nói rằng 'chừng nào còn chịu được nóng thì nhất định sẽ không lắp điều hòa'. Bạn bảo đó không chỉ là cách tiết kiệm điện mà còn là một lựa chọn có trách nhiệm với môi trường và không gian chung. Anh thuê một căn phòng trong khu trọ ở Hà Nội, được xây khá khang trang. Điều khiến anh hài lòng nhất là căn phòng vốn khá mát, nên nhiều năm không cần đến thiết bị làm lạnh.
Nhưng mọi chuyện thay đổi vào một ngày đầu tháng 6, khi thời tiết đột ngột trở nên oi bức hơn hẳn. Một hộ trong dãy trọ lắp điều hòa. Cục nóng được đặt ngoài hành lang, thổi hơi nóng ra không gian chung suốt ngày đêm. Ban đầu, nhiều người phàn nàn vì hành lang vốn là nơi mọi người đi lại nay trở nên ngột ngạt. Nhưng rồi những lời than phiền nhanh chóng được thay bằng sự cảm thông: 'Trời nóng thế này thì họ phải lắp điều hòa chứ biết làm sao?'.
Chỉ ít ngày sau, gần như phòng nào cũng có thêm một chiếc điều hòa. Hành lang vốn thông thoáng bỗng biến thành nơi hứng nhiệt từ hàng chục cục nóng hoạt động liên tục. Càng nhiều người lắp điều hòa, không gian chung càng nóng hơn. Và càng nóng hơn thì những người chưa lắp lại càng khó chịu, cuối cùng cũng buộc phải làm điều mà trước đó họ không muốn.
Bạn tôi là một trong số đó. Sau mấy ngày cố chịu đựng, anh gọi điện cho tôi với giọng mệt mỏi, xin sang ở nhờ vài hôm vì đêm không thể ngủ nổi. Anh nói đùa rằng nếu ở thêm chắc bản thân cũng 'tẩu hỏa nhập ma'. Cuối cùng, người từng quyết không dùng điều hòa ấy cũng phải âm thầm lắp một chiếc cho mình.
>> Hàng xóm lắp 5 cục nóng điều hòa 'chiếu tướng' nhà tôi
Rõ ràng, một lựa chọn của cá nhân hoàn toàn có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền, khiến cả cộng đồng bị cuốn theo. Ai cũng chỉ muốn giải quyết sự khó chịu của riêng mình. Nhưng khi tất cả cùng làm như vậy, không gian chung lại trở nên tệ hơn, và những người muốn giữ lựa chọn ban đầu cũng không còn lựa chọn nào khác.
Câu chuyện của bạn khiến tôi nhận ra rằng, đôi khi điều làm một cộng đồng trở nên ngột ngạt không chỉ là thời tiết, mà còn là cách mỗi người chỉ giải quyết vấn đề của mình mà quên mất tác động đến những người xung quanh. Và khi đó, cái giá phải trả cuối cùng lại thuộc về tất cả".
Đó là chia sẻ của độc giả Kiến sau bài viết "Điều hòa 'thân ai nấy mát'". Việt Nam đang phải chịu đựng "combo" nguy hiểm: Cái nóng cộng hưởng với độ ẩm đặc trưng và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị do tốc độ bêtông hóa. Theo số liệu thống kê ngành điện máy, Việt Nam hiện là một trong những thị trường điều hòa tăng trưởng chóng mặt nhất Đông Nam Á, với sản lượng tiêu thụ vượt mốc 2 triệu máy mỗi năm. Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), công suất tiêu thụ điện toàn hệ thống liên tục phá đỉnh lịch sử. Trong ngày 25/6, hệ thống điện quốc gia ghi nhận công suất cực đại đạt 57.838 MW vào lúc 13h40.
Cục nóng điều hòa tại các nhà phố được treo một cách tự phát, mạnh ai nấy làm trên mặt tiền. Hành vi này vô tình châm ngòi cho một "cuộc chiến vị kỷ" về nhiệt độ ngay trong lòng đô thị, tạo ra sự bất bình đẳng giữa người có tiền mua điều hòa và người yếu thế - những lao động nghèo, người bán hàng rong, những tài xế công nghệ đang bươn chải trên đường phố.
Một đại biểu Quốc hội cho biết Việt Nam đang đối mặt với già hóa dân số nhanh và mức sinh giảm dưới ngưỡng thay thế. Bà đề xuất đẩy mạnh chính sách khuyến sinh, khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con như một trách nhiệm xã hội, đồng thời cần đi kèm các hỗ trợ thiết thực về tài chính, nhà ở, việc làm và dịch vụ chăm sóc trẻ để người trẻ yên tâm lập gia đình và sinh con.
Nhiều độc giả nêu ý kiến cho rằng muốn khuyến sinh hiệu quả thì phải giải quyết trúng nút thắt lớn nhất là chỗ ở, chẳng hạn như được ưu tiên mua nhà ở xã hội.
Theo bạn, nếu được ưu tiên mua nhà ở xã hội, bạn có sẵn sàng sinh đủ hai con không?
